Jak dziedziczymy gdy sporządzono testament


Jeżeli chcemy pozostawić swój majątek osobie, która nie jest spadkobiercą ustawowym, albo rozdzielić go inaczej, niż to wynika z przepisów, powinniśmy sporządzić testament.
Najbardziej popularne jest własnoręczne sporządzenie testamentu, jednakże przy spisywaniu swojej ostatniej woli lepiej ściśle się trzymać wymogów określonych w przepisach Kodeksu cywilnego. W przeciwnym razie testament może się okazać nieważny.
Jakie są rodzaje testamentów

Polskie prawo przewiduje różne rodzaje testamentów:
- zwykłe – własnoręczny, notarialny, allograficzny;
- szczególne – ustny, sporządzony na statku, wojskowy.
Testament własnoręczny (holograficzny) to dokument spisany przez spadkodawcę osobiście, jego własną ręką, w którym wskazuje, kogo powołuje na spadkobiercę i do jakiej części swojego majątku. Nie będzie uznany za ważny testament sporządzony na maszynie do pisania oraz komputerze – z uwagi na to, że powinien wykazywać cechy indywidualne spadkodawcy. Warto w tym miejscu przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego, który uznał, iż „nie czyni zadość wymaganiom formalnym dokument zatytułowany »testament«, obejmujący spisane na maszynie oświadczenie o ofiarowaniu na wypadek śmierci określonego majątku, z zamieszczonym poniżej potwierdzeniem własnoręczności podpisu ofiarodawcy” (wyrok z 2 kwietnia 1998 r., I CKU 16/98). Testament własnoręczny powinien być podpisany przez spadkodawcę (najlepiej imieniem i nazwiskiem) oraz mieć datę. Brak daty nie powoduje nieważności testamentu tylko wówczas, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do:
- zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu (na przykład został ubezwłasnowolniony, ale nie wiadomo, czy przed spisaniem testamentu, czy po nim);
- treści testamentu (na przykład spadkodawca zapisał majątek „dzieciom w częściach równych”, ale nie wiadomo, czy dokument został sporządzony przed urodzeniem się ostatniego dziecka spadkodawcy, czy po nim);
- wzajemnego stosunku kilku testamentów (jeśli spadkodawca sporządził kilka testamentów i żaden z nich nie ma daty, powstaje problem, jak ustalić, który z nich został sporządzony najpóźniej, a więc jest tym właściwym). W innych przypadkach brak daty lub data nieprawdziwa w zasadzie pociągają za sobą nieważność testamentu (art. 958 k.c. w związku z art. 949 § 1 k.c.) Spadkodawca (testator) może w trakcie sporządzania testamentu wprowadzać do niego poprawki, przekreślając napisane już wyrazy czy zdania. Należy je wówczas traktować jako nienapisane. Należy pamiętać, że wszelkie dodatkowe dyspozycje testatora umieszczone poniżej podpisu są nowym testamentem. Dla swej ważności zatem wymagają odrębnego podpisu i opatrzenia datą. Testament może stanowić również część innej czynności prawnej. Może być na przykład zawarty w liście spadkodawcy skierowanym do spadkobiercy lub innej osoby (tak stwierdzono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72, OSNCP 1973/12, poz. 207).
Testament notarialny. Jest to dokument urzędowy sporządzany w określonej prawem formie przez notariusza. Przed przyjęciem oświadczenia sprawdza on tożsamość osoby chcącej spisać testament, powinien się również rozeznać, czy ma ona pełną zdolność do czynności prawnych, czy jej wola wyrażona jest w sposób swobodny (bez udziału osób trzecich) i świadomy. Podpis własnoręczny nie jest wymagany, jeżeli testator nie umie pisać lub jest kaleką – wtedy wystarczy umieścić w akcie notarialnym tuszowy odcisk jego palca lub uczynić wzmiankę, dlaczego podpis nie może być złożony. Testament taki daje wysoki stopień pewności, że nie zostanie podważony, ponieważ wolę osoby pragnącej rozdysponować swój majątek spisuje profesjonalista, ponadto dokument ten ma moc dowodową na równi z innymi dokumentami publicznymi. Należy zaznaczyć, że mocą taką jest objęta jedynie treść oświadczenia spadkodawcy – notariusz nie może oceniać stanu zdrowia spadkodawcy, nie mając kwalifikacji w tej mierze, zatem jego przekonanie o poczytalności spadkodawcy w chwili sporządzania testamentu nie jest dla sądu wiążące przy rozstrzyganiu kwestii jego ważności. Zeznania w tym względzie podlegają ogólnym regułom oceny dowodów przez sąd (tak orzekł SN 23 lipca 1982 r., III CRN 159/82, OSPiKA 1983, nr 4, poz. 88).
Testament allograficzny. Sporządza się go w ten sposób, że spadkodawca w obecności dwóch świadków oświadcza swoją wolę ustnie wobec określonej osoby urzędowej, na przykład wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Z oświadczenia spisuje się protokół, opatruje datą, odczytuje spadkodawcy w obecności świadków i podpisuje. odpisać protokół powinien spadkodawca, urzędnik, przed którym złożono oświadczenie, oraz świadkowie (kto może być świadkiem, wyjaśniamy w ramce obok). Jeśli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy uczynić o tym wzmiankę oraz wskazać przyczynę braku podpisu. Testamentu w takiej formie nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme.
Testamenty szczególne. W sytuacji gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Treść takiego testamentu może być następnie stwierdzona przez spisanie treści oświadczenia spadkodawcy przez jednego ze świadków lub przez osobę trzecią przed upływem roku od złożenia tego oświadczenia, z podaniem miejsca, daty oraz złożenia podpisu przez spadkodawcę i co najmniej dwóch świadków. Jeżeli treść testamentu nie została w taki sposób stwierdzona, wówczas można ją stwierdzić przed sądem poprzez zgodne zeznania świadków w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Można również oświadczyć ostatnią wolę podczas podróży, to jest przebywając na statku powietrznym lub morskim. Oświadczenie składa się wówczas przed dowódcą takiego statku lub jego zastępcą, w obecności dwóch świadków, którzy następnie spisują je, opatrują datą, odczytują i podpisują. Innym rodzajem testamentu szczególnego jest testament wojskowy. Sporządza się go zgodnie z przepisami zawartymi w rozporządzeniu w sprawie testamentów wojskowych. estamenty szczególne – w odróżnieniu od ogólnych – tracą moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu zwykłego.
Kiedy można unieważnić testament
Zostanie on uznany za nieważny, jeśli:
- adkodawca napisał go wspólnie z inną osobą lub gdy zawiera rozrządzenia więcej niż jednej osoby;
- stał sporządzony z pominięciem wymogów, które prawo spadkowe przewiduje dla jego ważności;
- adkodawca nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych (na przykład był osobą małoletnią lub ubezwłasnowolnioną);
- stał sporządzony pod wpływem błędu tego
rodzaju, że gdyby spadkodawca nie działał pod jego wpływem, nie sporządziłby testamentu tej treści;
- stał sporządzony pod wpływem groźby;
- sytuacji kiedy spadkodawca, znalazłszy się w stanie wyłączającym świadome powzięcie przez niego decyzji (na przykład z powodu choroby psychicznej), nie mógł swobodnie wyrazić swojej woli. Unieważnienia testamentu może domagać się każdy, kto ma w tym interes prawny, wnosząc do sądu odpowiedni pozew. a nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się jednak powołać po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku.
Jak odwołać testament
Można go aż do śmierci odwołać w każdej chwili – w całości lub w części. Można to zrobić w dowolny sposób (wyraźny lub dorozumiany) wskazujący na to, że testator chciał zmienić swoją ostatnią wolę. A zatem można go spalić, podrzeć czy zniszczyć w inny sposób. Można również napisać nowy testament. Jeżeli jednak spadkodawca sporządził nową ostatnią wolę, nie zaznaczając w niej, że poprzednią odwołuje, zmianie ulegają tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego. Nowo sporządzony testament najlepiej opatrzyć datą, aby uniknąć późniejszych trudności z ustaleniem tego właściwego (jeśli jeden z testamentów lub niektóre spośród nich nie mają daty i nie da się jej ustalić, jest ono bezskuteczne). Przy ustalaniu ewentualnych niezgodności pomiędzy poszczególnymi dyspozycjami spadkodawcy należy brać pod uwagę rzeczywistą wolę testatora. Nie należy domniemywać woli odwołania.Odwołujący musi spełnić pewne wymogi formalne, aby odwołanie było skuteczne: mieć pełną zdolność do czynności prawnych, złożyć je osobiście i nie może być ono wadliwe. Spadkodawca nie może odwołać testamentu przez przedstawiciela. Samo odwołanie nie wymaga użycia słów takich, jak „anuluję” czy „odwołuję”. Nie można uznać za odwołany testamentu zniszczonego przez testatora w wyniku pomyłki, groźby lub na skutek powodzi. Testament można ponadto odwołać w innej formie niż ta, w której został sporządzony. Przykładowo testament notarialny może zostać odwołany testamentem ustnym. W wyroku z dnia 28 września 2000 r. (IV CKN 105/00) Sąd Najwyższy stwierdził, że ważnie sporządzony testament ustny uchyla testamenty wcześniejsze i stanowi podstawę dziedziczenia.

Wzór testamentu zwykłego z wydziedziczeniem                   

                                                                                         Warszawa, 5 kwietnia 2007

                                                   Testament

Ja, niżej podpisana Anna Jabłońska, zamieszkała w Warszawie, przy ul. Zdrojowej 3 m. 12 na wypadek mojej śmierci cały swój majątek zapisuję mojemu wnukowi Krzysztofowi Jabłońskiemu, synowi Tomasza i Julii, urodzonemu 20 lutego 1980 r. w Warszawie, zamieszkałemu w Warszawie przy ul. Krynicznej 15. Jednocześnie wydziedziczam mojego syna Tomasza Jabłońskiego, pozbawiając go prawa do zachowku po mnie, gdyż przez wiele lat postępował wobec mnie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, w szczególności ubliżał mi, bezpodstawnie oczerniał wobec krewnych i przyjaciół, nie utrzymywał ze mną żadnych kontaktów i nie opiekował się mną w czasie choroby.
Anna Jabłońska

Wzór testamentu zwykłego z zapisem
                                                                                     Warszawa 15 maja 2007 r.
                                                     Testament
Ja, niżej podpisany Jan Nowak, zamieszkały w Warszawie przy ul. Krótkiej 12/23 do spadku po mnie powołuję moją siostrzenicę Marię Zabłocką, zamieszkałą w Gdańsku przy ul. Szyprów 20. W związku z powołaniem do dziedziczenia zobowiązuję spadkobiercę testamentowego Marię Zabłocką do przekazania niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu mojemu synowi Krzysztofowi Nowakowi kwoty 30 tys. zł tytułem zapisu. Taka jest moja ostatnia wola, którą w pełni świadomie wyrażam.
Jan Nowak

Kto nie może być świadkiem testamentu?

Nie może nim być osoba:
- niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych;
- niewidoma;
- głucha lub niema;
- nieumiejąca pisać i czytać;
- niewładająca językiem,
w którym spadkodawca sporządza testament;
- skazana prawomocnym wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania;
- dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść;
- małżonek spadkodawcy;
- będąca krewnym lub powinowatym pierwszego i drugiego stopnia oraz pozostająca ze spadkodawcą w stosunku przysposobienia. Jeżeli zdarzy się tak, że świadkiem była jedna z takich osób, nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza jej korzyści, ale jeśli okaże się, że bez takiego przysporzenia testament w ogóle by nie powstał, wówczas nieważny jest cały dokument.

Jak odtworzyć zaginiony testament?

Może się zdarzyć, że testament ulegnie przypadkowemu zniszczeniu lub zaginie. Wówczas jego treść może być odtworzona w odpowiednim postępowaniu przez sąd spadku za pomocą wszelkich środków dowodowych (świadków, dokumentów). Jeśli treść zostanie odtworzona, dziedziczenie nastąpi zgodnie z wolą spadkodawcy. Jeżeli nie da się jej odtworzyć, testament nie wywrze skutków prawnych i porządek dziedziczenia określi ustawa.

Jak ustalić, gdzie jest testament?

Najbezpieczniejszym sposobem przechowania testamentu jest zdeponowanie u notariusza. Można go również przechowywać w domu lub u zaufanej osoby. Bywa jednak tak, że nie wiadomo, gdzie jest testament, choć spadkodawca mówił o jego sporządzeniu albo na przykład pisał w liście, że zapisał komuś majątek na wypadek śmierci. Wtedy w postępowaniu spadkowym sąd będzie ustalał, czy testament istnieje, a jeśli tak – to gdzie i we władaniu jakich osób się znajduje. Sąd spadku może nakazać złożenie oświadczenia w tej sprawie przez wszystkich zainteresowanych oraz osoby, co do których zachodzi przypuszczenie, że mają testament w swoim władaniu lub wiedzą o miejscu jego przechowywania. Następnie może z urzędu wydać postanowienie nakazujące złożenie testamentu w określonym terminie. Osoba, u której znajduje się testament, obowiązana jest bowiem złożyć dokument w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Podobnie w przypadku sporządzenia testamentu ustnego – osoba, która o tym wie i dowie się o śmierci spadkodawcy oraz o tym, że treść testamentu ustnego nie została spisana, obowiązana jest niezwłocznie zawiadomić o tym sąd spadku oraz podać imiona, nazwiska i adresy świadków testamentu.

Podstawa prawna:- Kodeks cywilny
- Kodeks postępowania cywilnego
- ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 369 z późn. zm.)
- rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. nr 148, poz. 1564)
- rozporządzeniu z 30 stycznia 1965 r. w sprawie testamentów wojskowych (Dz.U. nr 7, poz. 38)

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty