Co męża, co żony - zmiany w prawie rodzinnym


owoc wspólnej pracy małżonków, ale także to, co małżonkowie nabyli przed ślubem lub dostali od rodziców.

Od 20 stycznia br. obowiązują znowelizowane przepisy regulujące małżeńskie stosunki majątkowe. Wcześniejsze rozwiązania prawne kodeksu rodzinnego i opiekuńczego były przystosowane do poprzedniego systemu społeczno-gospodarczego, w którym główne funkcje gospodarcze spełniały państwo i tak zwane jednostki gospodarki uspołecznionej. W obecnym systemie źródłem utrzymania rodziny w coraz szerszym zakresie staje się działalność gospodarcza samodzielnych przedsiębiorstw. Rodziny dysponują zatem nie tylko majątkiem konsumpcyjnym (jak wcześniej), ale i produkcyjnym. Ponadto w gospodarce rynkowej ochronie powinien podlegać nie tylko dłużnik i jego rodzina, ale także wierzyciel, któremu coraz trudniej jest zrealizować przysługujące świadczenia. Nowelizacja dotyczy głównie zaliczania poszczególnych składników majątkowych do majątku wspólnego, sposobu zarządzania nim oraz ustrojów majątkowych małżeńskich.

Ustawowa wspólność majątkowa

Jest to nadal podstawowy ustrój majątkowy w małżeństwie. Wspólność majątkowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, jeśli strony nie zawrą umowy małżeńskiej (intercyzy) wprowadzającej inny ustrój majątkowy. Wspólność obejmuje przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa – z wyjątkiem tych, które zostały uzyskane za osobisty majątek jednego z małżonków.

Majątek wspólny i osobisty

Istniejące dotychczas pojęcia – majątek dorobkowy i majątek odrębny – zastąpiono w kodeksie nowymi określeniami – majątek wspólny i majątek osobisty.
Majątek wspólny powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego i obejmuje przedmioty nabyte przez oboje małżonków lub jed-no z nich. W art. 31 k.r.o. wymieniono przykładowe składniki majątku wspólnego (patrz ramka na sąsiedniej stronie). Podana lista nie jest zamknięta, a jej zakres jest bogatszy niż przed nowelizacją.
Bez zmian pozostaje przepis mówiący, że przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową, także w wypadku gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej.
Majątek osobisty każdego z małżonków stanowią wszystkie przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową małżeńską. Katalog składników majątku osobistego wymieniony w art. 33 k.r.o. (patrz ramka obok) został rozszerzony w porównaniu z wcześniejszymi regulacjami. Wprowadzono między innymi zasadę pełnej surogacji, która polega na tym, że wszystko, co małżonek nabędzie za majątek osobisty, też będzie stanowiło jego osobistą własność. Przykładowo, jeśli jedno z małżonków pieniądze ze sprzedaży odziedziczonej po rodzicach działki przeznaczy na kupno samochodu, to ten samochód będzie jego osobistą własnością.
Dzięki tej zmianie majątek osobisty nie ulega zmniejszeniu na rzecz majątku wspólnego małżonków, jak to miało miejsce przy poprzednim kształcie surogacji. Obecnie zatem majątek wspólny powstaje poza zakresem majątku osobistego każdego z małżonków.
Skutkiem nowelizacji jest niewątpliwie większa możliwość zaspokojenia roszczeń wierzycieli jednego z małżonków z jego majątku osobistego bez konieczności starania się o skierowanie postępowania egzekucyjnego do majątku wspólnego małżonków.

Zarządzanie majątkiem wspólnym

Ustawodawca zrezygnował z dotychczasowego podziału na czynności zwykłego zarządu i przekraczające ów zarząd. W art. 36 k.r.o. uściślono, na czym ma polegać współdziałanie małżonków w zarządzaniu majątkiem wspólnym. Małżonkowie są zobowiązani informować się wzajemnie o stanie majątku wspólnego, podjętych czynnościach związanych z zarządzaniem tym majątkiem oraz o zaciągniętych zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Stworzenie zamkniętego katalogu obowiązków związanych ze współdziałaniem w zarządzaniu majątkiem wspólnym nie jest możliwe, dlatego zawarte w omawianym przepisie wyliczenie ma charakter przykładowy.
Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy następne stanowią inaczej. Uprawnia go do tego art. 30 par. 2 k.r.o. Nie ma przy tym znaczenia, jak dotychczas, czy są to czynności zwykłego zarządu, czy też czynności wykraczające poza jego zakres. Chodzi po prostu o czynności dotyczące majątku wspólnego, w tym zmierzające do zachowania tego majątku.
Ponadto małżonek może samodzielnie zarządzać przedmiotami służącymi mu do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej, niezależnie od tego, czy wchodzą one w skład majątku wspólnego, czy osobistego.
Małżonek ma prawo sprzeciwu wobec zamierzonej przez drugiego małżonka czynności zarządu majątkiem wspólnym. Sprzeciw taki jest jednak skuteczny wobec osoby trzeciej tylko wówczas, gdy mogła się ona z nim zapoznać przed dokonaniem czynności prawnej (art. 36 par. 1 k.r.o.). Nie może jednak dotyczyć czynności dotyczącej bieżących spraw życia codziennego lub zmierzającej do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanej w ramach działalności zarobkowej.
Trzeba też pamiętać o tym, że są czynności, których żaden z małżonków nie może dokonać samodzielnie (wymienia je art. 37 k.r.o., my podajemy je w ramce powyżej).
Gdy jeden ze współmałżonków sam podpisze umowę, na przykład sprzedaży nieruchomości, jej ważność będzie zależeć od jej potwierdzenia przez drugiego małżonka. Druga strona umowy (kupujący) może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin na potwierdzenie umowy. Niepotwierdzona umowa staje się nieważna (art. 37 par. 2 i 3 k.r.o.). Natomiast jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka, na przykład podarowanie komuś znacznej kwoty, jest od początku nieważna.
W szczególnych sytuacjach, gdy drugi małżonek odmawia zgody wymaganej do dokonania czynności albo nie można się z nim poro-zumieć (jest chory lub nieobecny), małżonek może zwrócić się do sądu o udzielenie tak zwanej zgody zastępczej na dokonanie czynności. Uprawnia go do tego art. 39 k.r.o.

Odpowiedzialność za długi małżonka

Sytuacja dłużnika kształtuje się różnie w zależności od tego, czy dłużnik zaciągnął zobowiązanie za zgodą małżonka, czy bez niej (art. 41 k.r.o.):
- jeśli była zgoda drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków;
- jeśli nie było zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia tylko z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z praw autorskich, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa – także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.
Jeśli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z praw autorskich.
Wierzyciel małżonka nie może w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie temu małżonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach z majątku wspólnego.
Konsekwencją nowego unormowania jest zmiana treści art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, która wprowadziła wymóg przedłożenia przez wierzyciela dokumentu urzędowego lub prywatnego, w którego treści będzie stwierdzone, że wierzytelność objęta tytułem egzekucyjnym powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika. Jeżeli wierzyciel takiego dokumentu nie ma, sąd nie nada klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (nie pozwoli na ściąganie długu z majątku wspólnego). Jednak gdy wierzytelność wiąże się z prowadzeniem przedsiębiorstwa dłużnika (a wierzyciel to wykaże stosownym dokumentem), nie trezba dowodzić zgody małżonka.
W następnym numerze omówimy przymusowy ustrój majątkowy oraz trzy umowne ustroje majątkowe, a wśród nich nową instytucję – rozdzielność majątkową z wyrównaniem udziałów.

Podstawa prawna: ustawa z 17 stycznia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 162, poz. 1691)

Co dzielimy ze współmałżonkiem?

TO JEST WSPÓLNE:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody zarówno z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
- przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków.

Co należy wyłącznie do jednego?

TO JEST OSOBISTE:- przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
- przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej;
- prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
- przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
- przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia szans powodzenia na przyszłość;
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków (z umów o dzieło, zlecenia);
- przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
- prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
- przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

O czym nie można decydować samemu?

NA TO POTRZEBA ZGODY WSPÓŁMAŁŻONKA:

- zbycie, obciążenie, odpłatne nabycie nieruchomości lub użytkowania wieczystego, oddanie nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;
- zbycie, obciążenie, odpłatne nabycie prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
- zbycie, obciążenie, odpłatne nabycia i wydzierżawienie gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
- darowizna dokonana z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

MAŁŻONKOWIE MOGĄ SIĘ ZASTĘPOWAĆ
w prowadzeniu własnej firmy.

Gdy małżonek prowadzący własną firmę chwilowo, na przykład z powodu choroby, nie może sam prowadzić swoich interesów, drugi małżonek może za niego dokonywać niezbędnych bieżących czynności (art. 36 par. 3 k.r.o.).
Rozwiązanie to ma niebagatelne znaczenie z punktu widzenia prawidłowości działania firmy, pozwala bowiem na kontynuowanie tej działalności gospodarczej przez współmałżonka, gdy właściciel firmy chwilowo nie może nią zarządzać.
Stosowanie tego przepisu może jednak w praktyce napotkać trudności, zwłaszcza w związku z załatwianiem formalności urzędowych. Urzędnicy mogą bowiem mieć trudności z oceną charakteru czynności (czy jest to zwykła bieżąca czynność, czy nie), co w konsekwencji może prowadzić do tego, że za każdym razem będą wymagać legitymowania się umocowaniem małżonka.
.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty