Czy wentylacja w domu jest potrzebna?


W naszym klimacie nie da się żyć w domu bez ogrzewania. Aby przekonać się, że równie trudno byłoby nam bez sprawnie działającej wentylacji, wystarczy spędzić kilka godzin w niewietrzonym pomieszczeniu. Zużyte powietrze nasycone jest licznymi zanieczyszczeniami: produktami spalania, substancjami chemicznymi wydzielającymi się z materiałów użytych do budowy domu i elementów wyposażenia wnętrz, dymem papierosowym i wilgocią powstającą podczas prania, gotowania czy kąpieli. Pozbawione jest natomiast dostatecznej ilości tlenu. Usuwanie zużytego powietrza z pomieszczeń oraz dostarczanie świeżego z zewnątrz to właśnie rola wentylacji.


Dlaczego wentylacja w domu jest konieczna?

Niedostateczna ilość tlenu, nadmiar dwutlenku węgla i pary wodnej, jakie występują w powietrzu niewentylowanych pomieszczeń, powodują senność, otępienie, czasem bóle głowy oraz kłopoty z koncentracją. W powietrzu zbyt suchym – o wilgotności mniejszej niż 40% – dochodzi do przesuszenia błon śluzowych i rozwoju niektórych bakterii i wirusów odpowiedzialnych za choroby górnych dróg oddechowych, w wilgotnym – o zawartości wilgoci powyżej 60% – na ścianach (zwłaszcza zewnętrznych) powstają wilgotne plamy i dobrze rozwijają się szkodliwe dla zdrowia grzyby i pleśnie. Niewystarczająca zawartość tlenu w powietrzu znajdującym się wewnątrz pomieszczeń ma znaczenie nie tylko dla samopoczucia ludzi, ale także dla właściwej pracy kotłów centralnego ogrzewania, podgrzewaczy wody, kuchenek gazowych, kominków, czyli wszystkich urządzeń zużywających tlen w procesie spalania.
WENTYLACJA GRAWITACYJNA
Co szkodzi zdrowiu i dobremu samopoczuciu?

Zanieczyszczenia zawarte w powietrzu bardzo różnie oddziałują na organizm człowieka. Działanie grupy różnych szkodliwych związków jest często trudne do przewidzenia, dlatego zwykle bada się tylko wpływ pojedynczych substancji. Oto najważniejsze z nich.

Dwutlenek węgla (CO2) jest produktem metabolizmu człowieka, dlatego występuje wszędzie tam, gdzie przebywają ludzie. Gdy w powietrzu wewnątrz jest go niewiele więcej niż na zewnątrz, nie jest wprawdzie szkodliwy dla zdrowia, ale powoduje dyskomfort. W pomieszczeniach mieszkalnych jego ilość nie jest normowana.

Tlenek węgla (CO) znajduje się w powietrzu i wraz z nim przenika do pomieszczeń. Tu jego stężenie może jeszcze wzrosnąć za sprawą palaczy papierosów.
Naprawdę niebezpieczny bywa jednak wtedy, gdy na skutek niedostatecznej wentylacji pomieszczeń w domowych urządzeniach grzewczych następuje tak zwane niepełne spalanie. W jego wyniku zamiast dwutlenku węgla powstaje silnie duszący tlenek, który potrafi szybko zabić.

Tlenki azotu (NOx) trafiają do atmosfery głównie w wyniku spalania paliw w zakładach przemysłowych i ciepłowniach oraz silnikach pojazdów mechanicznych. Ich ilość wzrasta jeszcze w pomieszczeniach „okupowanych” przez palaczy papierosów i ogrzewanych za pomocą urządzeń gazowych.
Na szkodliwe skutki działania tlenków azotu są narażone przede wszystkim drogi oddechowe, które częściowo tracą swą zdolność samooczyszczania się. Uważa się też, że dwutlenek azotu osłabia odporność organizmu na choroby zakaźne.

Formaldehyd znajduje się w otoczeniu człowieka głównie za sprawą materiałów budowlanych i elementów wyposażenia wnętrz.
Niewielkie ilości tego związku są także w produktach spalania i dymie papierosowym. W małym stężenieu formaldehyd powoduje niegroźne dolegliwości – pieczenie i łzawienie oczu, w dużym – może wywołać groźne choroby płuc, a nawet śmierć.

Radon – bezwonny i radioaktywny gaz występujący w przyrodzie w skałach, wodach gruntowych i glebie. Do budynków mieszkalnych może się przedostawać przez piwnice. Gdy przeniknie do wnętrza domu, największe stężenie osiąga w łazience (od kilku do kilkudziesięciu razy większe niż w innych pomieszczeniach), gdzie na skutek parowania ciepłej wody radioaktywne cząsteczki przedostają się do powietrza. Może być przyczyną powstawania raka płuc.

Dym papierosowy zawiera wiele składników, których szkodliwy wpływ na organizm – zarówno osób palących, jak i tylko przebywających w pomieszczeniu wraz z palącymi – nie podlega dyskusji. Tych doraźnych – podrażnienia nosa, oczu i gardła – doświadczył niemal każdy. O tych bardziej drastycznych, jak zwiększone ryzyko zachorowania na raka płuc, wolimy nawet nie myśleć.

Cząsteczki pyłu (kurzu domowego), nawet te bardzo duże, o średnicy 1 mm, dzięki konwekcyjnym ruchom powietrza unoszą się w nim przez długi czas. Mogą zawierać między innymi: drobiny materiałów budowlanych, toksyny ze spalania tytoniu, metale ciężkie, roztocza i ich odchody, bakterie, wirusy, zarodniki grzybów pleśniowych, włosy ludzkie, sierść zwierząt, włókna mineralne i rozkładające się resztki artykułów spożywczych. Najbardziej zagrożone działaniem pyłów, zwłaszcza drobnych, są dzieci i osoby starsze, których drogi oddechowe i naturalne mechanizmy obronne są słabsze.

 

CO TO JEST SBS?
Jakości powietrza wewnętrznego nie da się ocenić w sposób obiektywny. Zawarte w nim zanieczyszczenia mogą bowiem u osób przebywających w pomieszczeniu wywoływać różne objawy o różnym nasileniu. Dlatego stworzono pojęcie syndromu chorego budynku (z angielskiego – sick building syndrome), w skrócie SBS.

OBJAWY
SBS to zespół następujących objawów: zmęczenie, nudności, bóle i zawroty głowy, obniżenie zdolności koncentracji, a nawet zaburzenia pamięci, podrażnienie błon śluzowych oczu, nosa, krtani i gardła, napady kaszlu i duszności, objawy zbliżone do astmy lub częstsze niż zazwyczaj nieżyty górnych dróg oddechowych.

PRZYCZYNY
Czynniki powodujące SBS to: niewłaściwa wilgotność i temperatura powietrza oraz zawarte w nim zanieczyszczenia (chemiczne, biologiczne, pyłowe), choć pewne znaczenie mają także inne: hałas, jonizacja powietrza czy promieniowanie elektromagnetyczne. Większość niekorzystnych objawów mija po opuszczeniu pomieszczenia.

CHORUJĄ NIE TYLKO LUDZIE, ALE I DOMY

Myli się ten, kto uważa, że z powodu złej jakości powietrza wewnętrznego cierpią tylko ludzie. Wilgoć, której w domu zamieszkanym przez czteroosobową rodzinę może powstać nawet około 10 l w ciągu doby, wykrapla się z powietrza, gdy zetknie się ono z chłodnymi powierzchniami okien, narożników ścian, czy rur z zimną wodą. Zamieniona w ciecz niszczy elementy wyposażenia wnętrz i – często w sposób niezauważalny dla mieszkańców – elementy konstrukcyjne domu.

W jaki sposób najczęściej wentyluje się domy jednorodzinne?

Aby powietrze w pomieszczeniach miało dobrą jakość, trzeba w miarę możliwości ograniczyć ilość wilgoci i zanieczyszczeń, które do niego trafiają. Ponieważ jednak nie da się całkowicie ich wyeliminować, pomieszczenia trzeba intensywnie wentylować, czyli odprowadzać na zewnątrz powietrze zanieczyszczone i doprowadzać w jego miejsce świeże – z zewnątrz. W większości domów jednorodzinnych, również nowo budowanych, wymiana powietrza odbywa się w sposób naturalny. Powietrze przemieszcza się dzięki różnicy ciśnienia między pomieszczeniem a otoczeniem zewnętrznym. Ta z kolei jest wywołana różnicą temperatury wewnątrz i na zewnątrz domu i w pewnym stopniu również siłą wiatru, ale jego udział się pomija. O wentylacji napędzanej wyłącznie różnicą temperatury mówi się – grawitacyjna.
Intensywności grawitacyjnej wymiany powietrza w zasadzie nie da się regulować. Zależy ona wyłącznie od warunków atmosferycznych i panujących wewnątrz pomieszczeń.
Im większa jest różnica temperatury między tymi dwoma środowiskami, tym sprawniej odbywa się ruch powietrza. Zdarza się, że zimą jest on zbyt intensywny, a latem nawet całkowicie ustaje.
Minimalną ilość świeżego powietrza na potrzeby wentylacji powinno się ustalać indywidualnie dla każdego domu czy mieszkania na podstawie bilansów zanieczyszczeń, ciepła i wilgoci. W praktyce przyjmuje się, że trzeba go dostarczyć tyle, ile należy usunąć z poszczególnych pomieszczeń zgodnie z Polską Normą Wentylacja w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Ilość powietrza wentylacyjnego potrzebna dla całego domu jest sumą strumieni wymaganych dla znajdujących się w nim pomieszczeń.

Jak to działa?
Pomieszczenia nieprzeznaczone na stały pobyt ludzi i pomieszczenia pomocnicze bez okien muszą mieć osobne kanały wentylacyjne.

Zalety

- wykonanie wentylacji grawitacyjnej niewiele kosztuje;
- taka wentylacja działa bezgłośnie, nie jest więc uciążliwa dla mieszkańców domu;
- instalacja nie ma skomplikowanych elementów mechanicznych wymagających obsługi;
- w wersji z automatycznie sterowanymi nawiewnikami jest dość oszczędna (gdy nie ma domowników, wymiana powietrza jest ograniczona do minimum).

Wady
- wydajność wentylacji zależy głównie od różnicy temperatury w pomieszczeniu oraz na zewnątrz i nie jest dostosowana do potrzeb użytkowników;
- powietrze w pomieszczeniach trzeba dogrzewać;
- nie można stosować urządzeń do odzyskiwania energii, filtrów czy tłumików, bo powodują zbyt duże opory przepływu;
- w szczelnych domach, do których powietrze nie ma którędy dopływać skuteczność wentylacji bardzo spada albo całkiem przestaje ona działać.

Jak powietrze dostaje się do domu i jak jest z niego usuwane?
Jednym z dwóch podstawowych warunków działania wentylacji grawitacyjnej (niestety, niekoniecznie skutecznego) jest zrobienie osobnych kanałów wentylacyjnych wywiewnych w niektórych pomieszczeniach domu (takich, w których do powietrza wewnętrznego jest emitowana stosunkowo duża ilość zanieczyszczeń, a zwłaszcza wilgoci): kuchni, łazienkach, WC i pomieszczeniach bez okien. Przewody wywiewne prowadzone pionowo przy ścianach wewnętrznych (aby przepływające nimi powietrze zbyt szybko się nie schładzało) powinny się kończyć nad dachem w sposób zabezpieczający je przed opadami atmosferycznymi i nawiewaniem powietrza przez wiatr.
Drugi warunek to doprowadzenie świeżego powietrza z zewnątrz. Może się ono odbywać przez nieszczelności w oknach i drzwiach zewnętrznych, a w nowych, szczelnych domach przez rozszczelnienia w oknach lub nawiewniki powietrza montowane w oknach lub ścianach.
Aby przez kanały wentylacyjne znajdujące się w łazienkach, kuchni i pomieszczeniach pomocniczych była możliwa wymiana zużytego, zanieczyszczonego powietrza z całego domu, trzeba mu zapewnić swobodny przepływ w kierunku kratek wywiewnych.
Najczęściej odbywa się on przez szczeliny między dolną krawędzią drzwi a podłogą. W drzwiach między pokojami taka szczelina powinna mieć powierzchnię swobodną nie mniejszą niż 80 cm² (na przykład drzwi o szerokości 80 cm wystarczy zamontować w taki sposób, aby między ich dolną krawędzią a powierzchnią podłogi lub progu był jednocentymetrowy odstęp). W prowadzących bezpośrednio do pomieszczeń z kanałami wentylacyjnymi (łazienki, kuchni, WC itd.) – nie powinna być mniejsza niż 200 cm².

JAK DUŻE KANAŁY

Kanały wywiewne wentylacji grawitacyjnej muszą mieć taki przekrój, aby w określonych warunkach dało się nimi usunąć strumień powietrza, którego objętość ustalono w normie dla poszczególnych pomieszczeń.
Te warunki to:
- temperatura zewnętrzna +12°C;
- temperatura w pomieszczeniu +20°C (jeśli jest ogrzewane) lub +16°C (gdy nie ma ogrzewania);
- regulowane otwory doprowadzające powietrze zewnętrzne ustawione w położeniu otwartym.
W praktyce wentylacji grawitacyjnej się nie projektuje. Projektant zaznacza jedynie na planie budynku usytuowanie i wielkość kanałów wentylacyjnych wywiewnych.
Kanały są zakończone w pomieszczeniach kratkami wywiewnymi, najczęściej kwadratowymi, o wymiarach 14 x 14 cm.


Dlaczego w nowych domach są potrzebne nawiewniki?

Dlatego, że są one szczelne i powietrze nie może dostać się do ich wnętrza przez szczeliny w ścianach, oknach lub drzwiach. Podobnie zresztą rzecz się ma w domach starych, ale ocieplonych i wyposażonych w nowe okna, które radykalnie zmniejszają ucieczkę ciepła na zewnątrz, utrudniają jednak dopływ świeżego powietrza.
Nawiewniki najczęściej montuje się w górnej części okien, czasem w roletach zewnętrznych lub górnej części ścian zewnętrznych. Te instalowane w oknach zwykle kupuje się od razu z oknem (montaż odbywa się podczas produkcji okna). Fachowcy od nawiewników twierdzą jednak, że można je z powodzeniem instalować również w gotowych oknach, które wskutek tego zabiegu nie tracą swoich właściwości. Przed zakupem nawiewnika do starego okna trzeba się jednak upewnić, czy i jak będzie go można w nim zamontować.
Z nawiewnikami ściennymi jest podobnie. Zdecydowanie lepiej zamontować je w odpowiednim miejscu w ścianie podczas wznoszenia domu, a nie wtedy, gdy jest już gotowy. Powinno się je umieszczać co najmniej 2 m nad podłogą, aby chłodny strumień powietrza zewnętrznego zdążył się ogrzać, zanim dopłynie do strefy przebywania ludzi.
Nawiewniki montuje się jedynie w pokojach i kuchniach z oknem w domach z wentylacją grawitacyjną lub mechaniczną wywiewną:
- w kuchni z kuchenką gazową – nawiewniki o stałym lub regulowanym przepływie;
- w kuchni z kotłem gazowym c.o., piecem lub kuchnią węglową, do których w inny sposób nie jest doprowadzone świeże powietrze – nawiewniki o stałym nieregulowanym przepływie;
- w kuchni z kuchenką elektryczną można nie montować nawiewnika, mimo że norma nakazuje doprowadzić do niej powietrze.

REGULACJA STRUMIENIA

W nawiewnikach o stałym przekroju nie da się regulować wielkości przepływu.
Zależy ona jedynie od różnicy ciśnienia wewnątrz i na zewnątrz domu. Lepsze od nich są nawiewniki regulowane ręcznie, najlepsze – z regulacją automatyczną.
W nawiewnikach z ręczną regulacją przesłonę otworu nawiewnego można ustawiać za pomocą pokrętła w jednej z kilku możliwych pozycji. Stopień otwarcia zależy od woli użytkownika. Przymykanie i otwieranie przesłony nawiewników z regulacją automatyczną jest sterowane różnicą ciśnienia wewnątrz i na zewnątrz domu, zmianą wilgotności lub temperatury powietrza.

JAK DOBIERAĆ NAWIEWNIKI?

Maksymalny przepływ powietrza przez całkowicie otwarty nawiewnik jest określony w przepisach i powinien wynosić od 20 do 50 m³/h – w domach z wentylacją grawitacyjną i od 15 do 30 m³/h – w domach z wentylacją mechaniczną wywiewną.
Liczbę nawiewników dostosowuje się do ilości powietrza usuwanego z domu ze względów higienicznych. Wielkość strumienia dzieli się przez wydajność nawiewnika i otrzymuje liczbę potrzebnych w domu nawiewników.
Przez nawiewnik, nawet całkowicie zamknięty, musi być możliwy przepływ powietrza. Taki minimalny strumień stanowi 20-30% maksymalnego.

BŁĘDY W SYSTEMIE WENTYLACJI
Jeśli w projekcie swojego domu znajdziesz rozwiązania podobne do zaznaczonych na rysunkach (na szczęście nie wszystkie zdarzają się jednocześnie), pamiętaj, że mogą one być w przyszłości przyczyną drobnych lub czasem całkiem poważnych problemów z wentylacją grawitacyjną.

Kiedy wentylacja grawitacyjna jest nieskuteczna?
W projekcie architektoniczno-budowlanym domu nie ma zwykle osobnego opisu elementów wentylacji grawitacyjnej. Nie dlatego, że jest on niepotrzebny, ale dlatego, że nie jest wymagany. Projektant jest zobowiązany jedynie do zaplanowania rozmieszczenia kanałów wentylacyjnych w pomieszczeniach, w których wymagają tego przepisy, i zaznaczenia ich usytuowania na rzutach poszczególnych kondygnacji. Jeśli nawet dobrze wykona swoje zadanie, nie ma gwarancji, że podczas budowy jego wysiłki nie zostaną zniweczone przez niestaranne wykonanie. W efekcie powstaje często bardzo niedoskonały system wentylacji, którego usterki ujawniają się nierzadko dopiero po zamieszkaniu w domu.


WENTYLACJA MECHANICZNA
Jak poprawić działanie wentylacji naturalnej?
W domach z wentylacją grawitacyjną, nawet gdy instalacja została wykonana bez błędów, wymiana powietrza jest często niewystarczająca. Tak się dzieje, na przykład gdy:
- warunki atmosferyczne są niesprzyjające (między innymi latem, gdy temperatura na zewnątrz jest zbliżona do temperatury w pomieszczeniach);
- w wentylowanych pomieszczeniach okresowo zwiększa się zanieczyszczenie powietrza, na przykład wzrasta jego wilgotność (w kuchni – podczas gotowania – lub w łazience – w czasie kąpieli);
- pole przekroju kanału wywiewnego jest za małe.
Prostym i skutecznym sposobem zwiększenia wydajności wentylacji w takich sytuacjach jest zainstalowanie wentylatorów wyciągowych zasilanych energią elektryczną. Montuje się je na wlocie do kanału (zamiast kratki wentylacyjnej) lub w kanale. Jeśli w pomieszczeniu nie ma kanału wentylacyjnego, można zamontować specjalny typ wentylatora w ścianie lub oknie. Wentylator ścienny (okienny) nie może być umieszczony bliżej niż 3 m w poziomie i 2 m w pionie od najbliższego okna. Zwłaszcza gdy usuwane nim powietrze jest bardzo zanieczyszczone, na przykład pochodzi z okapu nad kuchnią.
Wentylator wyciągowy powinno się zamontować:
- w łazience o kubaturze mniejszej niż 6,5 m³;
- w kuchni bez okna wyposażonej w kuchenkę gazową;
- w kuchni połączonej z pokojem.

JAKI WENTYLATOR ZAINSTALOWAĆ W KANALE

Wentylator musi pokonać opory przepływu powietrza w kanale, jego wydajność powinna więc być dobrana do długości i gładkości wewnętrznej powierzchni kanału.
Do wspomagania wentylacji naturalnej wystarczają zazwyczaj wentylatory osiowe. Umożliwiają przetłoczenie powietrza na odległość 10 m.
W przewodach, w których w ogóle nie ma ciągu, lepiej instalować wentylatory promieniowe, które są w stanie wytworzyć większe ciśnienie niż promieniowe. Mogą przetłaczać powietrze na odległość nawet do 100 m.

W JAKI SPOSÓB STEROWAĆ PRACĽ WENTYLATORA

Wentylatory wspomagające wentylację grawitacyjną mogą działać stale lub okresowo. Do pracy okresowej można wybrać urządzenie sterowane ręcznie, półautomatycznie lub automatycznie. Te ostatnie, rzecz jasna, są najwygodniejsze w użyciu.
Wentylatory sterowane ręcznie uruchamia i wyłącza użytkownik, na przykład włącznikiem sznurkowym. Niektóre urządzenia mają potencjometr pozwalający skokowo lub w sposób ciągły regulować prędkość obrotową wirnika, czyli wydajność wentylatora.
Sterowanie półautomatyczne odbywa się za pomocą tak zwanego wyłącznika zwłocznego. Wentylator uruchamia sam użytkownik (tym samym włącznikiem, którym zapala się światło, lub oddzielnym), a wyłączenie następuje samoczynnie po upływie określonego czasu od włączenia lub zgaszenia światła.
Do sterowania automatycznego można użyć zegara uruchamiającego wentylator cyklicznie na określony czas, o zadanych godzinach, czujek ruchu, reagujących na obecność w pomieszczeniu człowieka lub czujek wilgotności, włączających wentylator, gdy wilgotność względna przekroczy dopuszczalny poziom.

W jaki sposób wspomagać wentylację grawitacyjną w kuchni?
Dobrze jest wyprowadzić z kuchni dwa osobne kanały wentylacyjne: jeden – do grawitacyjnego usuwania powietrza, drugi – do podłączenia okapu (wentylatora) nadkuchennego. Ten zabieg trzeba jednak wykonać podczas budowy domu, później jest to już niemożliwe lub bardzo trudne.
Jeśli odprowadzenie powietrza spod okapu będzie podłączone do jedynego kanału wentylacyjnego w kuchni, to w czasie gdy wentylator okapu będzie wyłączony, powietrze praktycznie nie będzie usuwane z kuchni  z powodu zbyt dużych oporów przepływu.
Okap można podłączyć do jedynego kanału, ale w taki sposób, aby przynajmniej 1/3 powierzchni kratki wentylacyjnej pozostała nieprzesłonięta.
Powierzchnia kratki oraz otworu łączącego z kanałem powinna być w takim wypadku odpowiednio większa.
W okapach nadkuchennych najlepiej się sprawują wentylatory promieniowe wyposażone w dodatkowe siatki zabezpieczające wirnik przed zabrudzeniem tłuszczem.


Czy dodatkowy wentylator to rozwiązanie dobre w każdej sytuacji?

Nie. W pewnych warunkach wentylator wysysający z pomieszczenia zanieczyszczone powietrze, czyli wytwarzający wewnątrz domu podciśnienie, może doprowadzić do powstania niebezpiecznych sytuacji. Może dojść na przykład do zasysania spalin lub dymu z paleniska albo wylotu komina usytuowanego w sąsiedztwie wylotów kanałów wentylacyjnych. Jeśli kanał wentylacyjny jest nieszczelny, może się też zdarzyć, że powietrze wraz z zanieczyszczeniami będzie się przedostawało do innych pomieszczeń, przez które przechodzi kanał. Aby nie dochodziło do takich sytuacji, wentylatorów nie wolno montować w pomieszczeniach, w których znajdują się:
- urządzenia z otwartą komorą spalania zasilane gazem lub innym paliwem, a więc podgrzewacze wody i kotły pobierające powietrze do spalania z pomieszczenia;
- otwarte paleniska na paliwa stałe, płynne lub gazowe, między innymi kominki otwarte (bez wkładów lub kaset).
Zakaz nie dotyczy kuchenek gazowych.

Kiedy na kominie dobrze jest zamontować nasadę?
Wtedy, gdy prawdopodobną przyczyną zmniejszenia ciągu kominowego – czyli osłabienia działania wentylacji - są niekorzystne warunki atmosferyczne lub topograficzne. Mogą to być na przykład:
- silne wiatry, zwłaszcza tak zwane opadające, powodujące zamknięcie wylotu kominowego i zanik ciągu (występują często w rejonach podgórskich i nad morzem);
- niekorzystne ukształtowanie terenu;
- sąsiedztwo innych budynków lub wysokich drzew. Nasada będzie chroniła komin przed zawirowaniami wiatru i zamieniając jego energię na podciśnienie w kominie będzie wspomagała zbyt słaby ciąg lub stabilizowała go. Jeśli jednak zostanie niewłaściwie dobrana lub zamontowana, zamiast poprawić sytuację, może ją pogorszyć.

Oddziaływanie wiatru na komin

Silny wiatr i sąsiedztwo innych obiektów mogą być powodem kłopotów z ciągiem kominowym.

Jak na stałe uniezależnić się od kaprysów wentylacji grawitacyjnej?
Taką możliwość daje wykonanie wentylacji mechanicznej, czyli ułożenie w domu sieci kanałów, którymi powietrze jest wysysane z pomieszczeń lub/i nawiewane do wnętrza domu. Ruch powietrza jest wymuszany różnicą ciśnienia wytworzoną przez wentylatory napędzane energią elektryczną. W domach jednorodzinnych stosuje się dwa z trzech rodzajów wentylacji mechanicznej: wywiewną (podciśnieniową) i wywiewno-nawiewną (zrównoważoną).
W układach podciśnieniowych powietrze zewnętrzne dopływa do pomieszczeń w naturalny sposób, na przykład przez nawiewniki w oknach, i jest w nich ogrzewane przez miejscowy lub centralny system grzewczy. Zużyte jest wyciągane układem kanałów wyposażonych w wentylator wyciągowy. Taki system – podobnie jak wentylatory do okresowego wspomagania wentylacji – nie może być stosowany w domach, w których są paleniska na paliwa stałe lub gazowe z grawitacyjnym odprowadzeniem spalin.
W układach zrównoważonych powietrze jest usuwane i nawiewane oddzielnymi kanałami. Strumienie powietrza – nawiewany i wywiewany – są tak dobrane, aby w pomieszczeniach nie powstawało ani nad-, ani podciśnienie. Powietrze nawiewane musi być podgrzewane przez układ grzewczy w pomieszczeniu. Dzięki możliwości zainstalowania filtrów w przewodach nawiewnych może mieć lepszą jakość niż w domach z wentylacją grawitacyjną.
Wentylacji mechanicznej nie da się polecić właścicielom starych domów. Chyba że przymierzają się do gruntownego remontu (modernizacji). Kanały wentylacyjne mają znaczne wymiary i niełatwo je ukryć w ścianach czy stropie. Budujący nowe domy, jeśli od razu zaplanują ich rozprowadzenie, nie będą mieć z tym problemów.
Domy z wentylacją nawiewno-wywiewną mogą być szczelne i tym samym odizolowane od hałasu dochodzącego z zewnątrz. Paradoksalnie jednak w pomieszczeniach może być nieco głośniej z uwagi na odgłos pracy wentylatorów i szum powietrza tłoczonego przez przewody. Szczególnie wrażliwym osobom może to przeszkadzać, zwłaszcza nocą.

Zalety

- intensywność wymiany powietrza dostosowana do potrzeb;
- czystsze powietrze nawiewane do pomieszczeń;
- dobra dla osób wrażliwych na jakość powietrza.

Wady

- droższa w montażu i eksploatacji od grawitacyjnej;
- wymaga obsługi i konserwacji (wentylatory);
- w starym domu często nie da się jej zamontować.
Z ODZYSKIEM CIEPŁA
Dlaczego nie trzeba się bać wentylacji mechanicznej?
Wiele osób zdaje już sobie sprawę z tego, że wentylacja grawitacyjna często jest nieskuteczna. Ci, którzy wybudowali ciepłe, szczelne domy albo zmodernizowali (ocieplili, wyposażyli w nowe okna i nowy system grzewczy) stare, ale nie zrobili nic dla poprawienia w nich wentylacji, nierzadko ponoszą konsekwencje – również finansowe – takich decyzji. Niechęć do wentylowania domów w sposób mechaniczny łatwo jednak zrozumieć. Bierze się ona z oszczędności – zastąpienie wentylacji grawitacyjnej mechaniczną znacznie zwiększa bowiem zużycie energii cieplnej na ogrzanie powietrza napływającego do pomieszczeń z zewnątrz. W nowo budowanych, ciepłych i szczelnych, ale dobrze wentylowanych domach wynosi ono aż 50% całkowitej ilości energii potrzebnej do ogrzewania.
Duże wydatki na ogrzewanie związane z intensywnym wentylowaniem można jednak znacznie zmniejszyć, jeśli energię zawartą w powietrzu usuwanym z pomieszczeń wykorzysta się do wstępnego podgrzania powietrza czerpanego z zewnątrz.

Jak to działa?

Układ wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej z odzyskiem ciepła wykorzystuje powietrze usuwane z pomieszczeń do częściowego podgrzania powietrza nawiewanego.

Jak zatrzymać ciepło uciekające z powietrzem wentylacyjnym?

Nie da się tego zrobić bez zbudowania specjalnej instalacji wentylacji nawiewno-wywiewnej. Niestety, jest ona droższa od tradycyjnej, bo wyposażona w centralę wentylacyjną z odzyskiem ciepła (koszt takiej centrali o wydajności odpowiedniej do średniej wielkości domu jednorodzinnego to co najmniej 4-5 tys. zł). W centrali znajdują się: wymiennik ciepła, wentylatory (nawiewny i wyciągowy), filtry, elementy sterujące, czasem również nagrzewnica.
W wymienniku (rekuperatorze) powietrze wywiewane z pomieszczeń oddaje swoje ciepło nawiewanemu z zewnątrz. Strumienie usuwany i nawiewany nie mieszają się, dzięki czemu zanieczyszczenia z powietrza wewnętrznego nie przedostają się do świeżego.
Wymiennik powinien być wyposażony w układ automatycznego odszraniania. W przeciwnym razie, gdy świeże powietrze zewnętrzne będzie miało ujemną temperaturę, wilgoć wykraplająca się z powietrza wywiewanego będzie zamarzała na powierzchni wymiennika i szybko zatka jego wąskie kanaliki.
Wentylatory w centralach wentylacyjnych przeznaczonych do domów jednorodzinnych mają moc od kilkudziesięciu do kilkuset watów i zwykle kilkustopniową regulację prędkości obrotowej, co umożliwia pracę centrali wentylacyjnej również z ograniczoną wydajnością (na przykład podczas nieobecności domowników) albo w trybie intensywnym. Koszt napędzającej je energii elektrycznej, mimo że pracują niemal bez przerwy, stanowi tylko niewielką część wydatków na eksploatację domu.
Filtry (klasy E7) montuje się w kanale nawiewnym, aby polepszyć jakość powietrza nawiewanego, oraz w kanale, którym jest usuwane powietrze z pomieszczeń (zwykle klasy G3), aby chronić wymiennik ciepła przed zabrudzeniem zmniejszającym jego sprawność. Czystość filtrów trzeba kontrolować i w razie konieczności czyścić je, prać lub wymieniać. Jeśli centrala jest wyposażona w czujnik zabrudzenia filtrów, sygnalizuje on konieczność ich wymiany.
Elementy sterujące umożliwiają automatyczne włączanie i wyłączanie centrali wentylacyjnej oraz zmianę trybu jej pracy na różne sposoby, poczynając od najprostszych (czyli na podstawie zegara sterującego), po bardziej rozbudowane umożliwiające dostosowanie wydajności do parametrów powietrza wewnątrz pomieszczeń (jego wilgotności lub stężenia CO2).
Centralę najlepiej umieścić w piwnicy lub na nieużytkowym poddaszu, bo stąd najłatwiej rozprowadzić kanały, zwłaszcza w domu parterowym.
Powietrze z centrali wentylacyjnej do pomieszczeń i z powrotem przemieszcza się siecią kanałów. Poziome najwygodniej jest poprowadzić w suficie podwieszanym w przedpokoju, toaletach lub pomieszczeniach pomocniczych. Z pionowymi może być problem w domu o więcej niż jednej kondygnacji – trzeba na nie przewidzieć miejsce, najlepiej w rogach pomieszczeń, w specjalnie zrobionej podwójnej ścianie. W ścianach lub suficie w pomieszczeniach na zakończeniach kanałów trzeba zamontować kratki do nawiewania i wywiewania powietrza. W domach jednorodzinnych zwykle nie wywiewa się powietrza z pomieszczeń, do których się je nawiewa, a jedynie z kuchni, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i pomocniczych, czyli takich, w których w domach z wentylacją grawitacyjną znajdowałyby się kanały wywiewne.
Czerpnię, którą świeże powietrze zewnętrzne jest zasysane do centrali, zwykle umieszcza się na ścianie od strony ogrodu, chyba że instalację chce się dodatkowo wyposażyć w gruntowy wymiennik ciepła.
Wyrzutnię, przez którą powietrze wewnętrzne po przejściu przez centralę jest usuwane poza budynek, zwykle instaluje się na dachu.
Przed wykonaniem instalacji wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła warto zrobić projekt. To pomoże nam uniknąć błędów, które być może nie będą groźne dla zdrowia czy życia, ale mogą zniweczyć nasze starania o dobrą wentylację. Projekt instalacji bezpieczniej jest powierzyć fachowcom, zwłaszcza że są firmy, które do kupionej centrali dołączają go nieodpłatnie.

KRZYŻOWY

Wymiennik krzyżowy jest zbudowany z cienkich, ułożonych równolegle płyt z tworzywa sztucznego lub aluminium. Między płytami powstają szczeliny, którymi przepływają strumienie powietrza. Najczęściej stosuje się go w centralach przeznaczonych do domów jednorodzinnych.

PRZECIWPRĄDOWY

Ma budowę podobną do krzyżowego, ale droga strumieni jest dłuższa. Dzięki temu powietrze wewnętrzne może oddać większą część swojego ciepła zewnętrznemu, a sprawność wymiennika sięga nawet 90%, podczas gdy w wymiennikach krzyżowych nie przekracza zwykle 60%.

OBROTOWY

To bęben, który obracając się wokół własnej osi, przechodzi na zmianę przez obszar ciepłego i chłodnego powietrza, odbierając ciepło pierwszemu i przekazując drugiemu. Jego powierzchnia może być pokryta substancją higroskopijną i wtedy oprócz ciepła odzyskuje także wilgoć.

Czy wentylacja z odzyskiem ciepła może być źródłem dodatkowych hałasów?
Może, jeśli się jej odpowiednio nie wyciszy. Kanały, choć to nie one są najgłośniejszym elementem instalacji, powinno się zaizolować trzycentymetrową warstwą wełny mineralnej, która jednocześnie zapobiegnie wykraplaniu się pary wodnej na ich powierzchni. Więcej uwagi należy poświęcić centrali wentylacyjnej. Przede wszystkim dobrze jest umieścić ją z dala od pokoi przeznaczonych na sypialnie, bo odgłosy jej pracy mogą być dla niektórych dokuczliwe, zwłaszcza nocą, kiedy otoczenie się wycisza. Małe centrale wystarczy połączyć ze sztywnymi kanałami wentylacyjnymi metrowymi odcinkami izolowanych przewodów elastycznych, większe lepiej wyposażyć w specjalne tłumiki zamontowane na kanałach nawiewnym i wywiewnym.
Takie zabiegi na pewno pomogą, chociaż nie ma co liczyć na to, że osiągnie się efekt taki jak w domu z wentylacją grawitacyjną, która jest praktycznie bezgłośna.

Czy powietrze wymaga dodatkowego ogrzewania

W korzystnych warunkach rekuperacja zmniejsza ilość ciepła potrzebnego do ogrzania powietrza wentylacyjnego nawet o 50%. Aby jednak osiągnęło ono temperaturę panującą w pomieszczeniach, musi być dogrzewane: albo przez system ogrzewania miejscowego lub centralnego zasilany dowolnym paliwem, albo przy użyciu nagrzewnicy kanałowej (najczęściej gazowej lub elektrycznej). Nagrzewnica zapewnia najwyższy komfort, bo powietrze nawiewane ma od razu taką samą temperaturę jak to w pomieszczeniach. W instalacjach bez nagrzewnicy w pobliżu otworów nawiewnych powietrze będzie nieco chłodniejsze, zanim wymiesza się z resztą powietrza w pomieszczeniu.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty