Prąd w domu i na działce


Trudno sobie dzisiaj wyobrazić życie bez urządzeń zasilanych prądem. Jest niezbędny, by działało oświetlenie, pompa tłocząca wodę, lodówka czy nowoczesny kocioł centralnego ogrzewania. Dzięki niemu można łatwo otworzyć bramę do garażu i podnieść żaluzje albo bez wysiłku pozbyć się lodu z chodnika.

PRZYŁĄCZE
Skąd czerpać prąd?

Niestety, właściwie nie mamy wyboru. Produkcja prądu na własną rękę w indywidualnej elektrowni wiatrowej to w Polsce zajęcie dla hobbystów, podobnie jak mała elektrownia wodna. Pozostaje więc zdać się na zakłady energetyczne. Jeśli istnieją techniczne warunki dostarczania energii, nie odmówią nam przyłączenia do sieci. Wykonanie przyłącza to tylko kwestia czasu. Termin nie powinien przekraczać 6-12 miesięcy, z wyjątkiem sytuacji, kiedy chcemy się podłączyć do sieci jako jedyni w okolicy i dodatkowo sieć wymaga przy tej okazji znacznej rozbudowy. Na takie przyłącze możemy czekać nawet kilka lat.

Jest plan – masz prawo

Zgodnie z Prawem energetycznym zakład ma obowiązek przyłączenia nowych odbiorców, jeśli dla ich nieruchomości zostały w gminie opracowane założenia do planu zaopatrzenia w energię elektryczną. Według prezesa Urzędu Regulacji Energetyki wystarczy jednak, by nieruchomość była przewidziana w planie miejscowym pod zabudowę mieszkaniową.

Ile prądu potrzebuje dom?

Teoretycznie tyle, ile wynosi suma mocy wszystkich zainstalowanych w nim odbiorników energii elektrycznej, w rzeczywistości mniej, ponieważ nigdy nie korzysta się ze wszystkich jednocześnie.
Do określania zapotrzebowania domu na prąd zwykle korzysta się z dwóch wielkości – mocy przyłączeniowej i rocznego zużycia energii elektrycznej.
Moc przyłączeniowa to suma mocy wszystkich urządzeń elektrycznych zainstalowanych w domu (warto uwzględnić również te, których zainstalowanie przewidujemy w niedalekiej przyszłości) pomnożona przez tak zwany współczynnik jednoczesności (mniejszy od 1). Przewidywane roczne zużycie to otrzymana w ten sposób wielkość pomnożona jeszcze przez średni czas użytkowania urządzeń w ciągu doby i liczbę dni w roku.
Każdy, kto stara się o przyłączenie domu do sieci energetycznej, musi otrzymane wartości podać we wniosku o warunki przyłączenia do sieci.

Jak przyłączyć dom do sieci energetycznej?

Trzeba wybudować przyłącze, czyli odcinek sieci zasilającej łączący linię energetyczną z instalacją odbiorczą znajdującą się w budynku. Miejscem połączenia obu części instalacji – zewnętrznej i wewnętrznej – jest złącze. Przyłącze znajduje się przed licznikiem i zgodnie z prawem przechodzi na własność rejonowego zakładu energetycznego i jest przez niego konserwowane.
Do domu jednorodzinnego odpowiednie są przyłącza trójfazowe (400 V). Jednofazowe (230 V) nie są w stanie zapewnić dostatecznie dużego poboru mocy (jedynie do 2 kW).
Po wybudowaniu przyłącza i zamontowaniu układu pomiarowego oraz ich odbiorze, a także sprawdzeniu wewnętrznej instalacji elektrycznej można złożyć wniosek o zawarcie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Dopiero po jej podpisaniu w domowej instalacji elektrycznej popłynie prąd.



10 kroków od wniosku do umowy

1. W miejscowym zakładzie energetycznym złóż wniosek o określenie warunków przyłączenia do sieci energetycznej (będzie potrzebna mapa w skali 1:500 sporządzona przez uprawnionego geodetę, z zaznaczonym miejscem usytuowania domu i skrzynki elektrycznej).
2. Podpisz umowę o przyłączenie (jej propozycję otrzymasz razem z warunkami przyłączenia).
3. Przygotuj dokumentację (projekt przyłącza, uzgodnienie w zakładzie energetycznym i w ZUD, zgłoszenie budowy w starostwie) lub – jeśli to możliwe – zleć to zakładowi energetycznemu.
4. Wnieś opłatę za przyłączenie (lub jej pierwszą ratę, jeśli została podzielona). Jeżeli zajmiesz się dokumentacją we własnym zakresie, będzie ona niższa o 10%.
5. Jeśli nie chcesz tracić sezonu budowlanego, zleć uprawnionemu elektrykowi zrobienie tymczasowego przyłącza na czas trwania budowy. Po odebraniu go przez zakład energetyczny, zamontowaniu licznika i podłączeniu do sieci możesz podpisać umowę na dostawę energii na potrzeby budowy (za prąd na budowie płaci się więcej, na przykład według taryfy C-11).
6. Przedstaw w zakładzie energetycznym notarialnie potwierdzoną zgodę na lokalizację złącza kablowego w ogrodzeniu posesji lub napowietrznego na jej terenie.
7. Wnieś drugą ratę opłaty za przyłączenie (jeśli wcześniej nie zapłaciłeś całej kwoty). Zakład energetyczny wybuduje docelowe przyłącze.
8. Zleć uprawnionemu elektrykowi wykonanie wewnętrznej instalacji elektrycznej, poprowadzenie kabla od domu do złącza w ogrodzeniu lub na ścianie domu i demontaż tymczasowego przyłącza.
9. Poczekaj, aż zakład energetyczny połączy sieć z przygotowanym kablem, odbierze instalację i założy licznik w skrzynce.
10. Podpisz z zakładem umowę sprzedaży energii elektrycznej.

Jakie przyłącze – kablowe czy napowietrzne?

Nie zawsze można wybrać. Często decydują możliwości techniczne. W większości nowo budowanych domów jednorodzinnych wykonuje się obecnie przyłącza kablowe, chociaż są droższe od napowietrznych.


Ile kosztuje przyłączenie do sieci?

Opłata jest ustalana przez każdy zakład osobno i zryczałtowana.
Dla domów jednorodzinnych opłata za przyłączenie to zwykle iloczyn stawki i wielkości mocy przyłączeniowej określonej w umowie. Stawka wynosi średnio:
- około 95 zł/kW dla przyłącza napowietrznego;
- około 120 zł/kW dla przyłącza kablowego;
- dodatkowo około 34 zł za każdy metr przyłącza powyżej 200 m długości.
Za szafkę na licznik i bezpieczniki trzeba osobno zapłacić około 1200 zł.
Za robociznę – drugie tyle.


Kto zapłaci więcej?

Jeśli dla obszaru, na którym znajduje się posesja, nie ma planu miejscowego ani założeń gminy, odbiorca musi ponieść rzeczywisty, a nie zryczałtowany koszt budowy przyłącza (zawsze podany w warunkach przyłączenia). Może on wynosić nawet kilkanaście tysięcy złotych. Podobnie, gdy zechce przebudować lub wymienić istniejące przyłącze. Inwestor, który ponosi rzeczywisty koszt przyłączenia, może sam wybrać wykonawcę przyłącza.

Ile i jak płaci się za prąd?

Za energię elektryczną płaci się zakładowi energetycznemu obsługującemu dany teren. Każde z przedsiębiorstw opracowuje własne cenniki i chociaż są one zatwierdzone przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, nieraz znacznie się od siebie różnią (patrz tabela).
Odbiorcy energii elektrycznej są kwalifikowani do grup taryfowych oznaczonych dużą literą i dwiema cyframi (niektóre również dodatkowo jedną małą literą). Gospodarstwa domowe pobierające energię elektryczną bez limitu mocy zaliczają się do grupy oznaczonej literą G. Cyfry przy literze G oznaczają:
- 11 – jednakową cenę energii elektrycznej przez całą dobę;
- 12 – wyższą cenę za energię pobieraną w dzień i niższą – za nocną i pobieraną między 13.00 a 15.00.
Rozliczanie się z energii według taryfy G12 jest korzystne dla odbiorców ogrzewających domy ogrzewaczami akumulacyjnymi lub korzystających z akumulacyjnych podgrzewaczy wody użytkowej.
Dużą i małą literą oznaczone są między innymi taryfy szczytowa i weekendowa. Korzystanie z nich jest opłacalne dla odbiorców zużywających co najmniej kilka tysięcy kilowatów rocznie, czyli również ogrzewających dom energią elektryczną.

Jak rozsądnie zaprojektować instalację wewnętrzną?

Zależnie od rodzaju i liczby odbiorników elektrycznych w domu trzeba ją podzielić na kilkanaście lub więcej obwodów. Podłączenie odbiorników do osobnych obwodów w razie awarii jednego z nich nie spowoduje wówczas unieruchomienia pozostałych. Koszt dodatkowego gniazda wtyczkowego lub obwodu to kilkanaście-kilkadziesiąt złotych.
Dla odbiorników o dużej mocy (kuchenki elektrycznej, pompy w studni, ogrzewania elektrycznego) wymagających zasilania trójfazowego (400 V) należy przewidzieć osobne obwody wykonane przy użyciu przewodów o większym przekroju (pięciożyłowych). Obwody zasilające odbiorniki jednofazowe wykonuje się z przewodów trójżyłowych (patrz tabela).

Uwaga! Instalacja elektryczna podzielona na liczne obwody jest wprawdzie bardziej niezawodna i wygodniejsza dla użytkownika niż instalacja z niewielką liczbą obwodów, ale za to droższa (więcej przewodów, osprzętu, wyższy koszt robocizny). Z tego powodu koszt instalacji elektrycznej w podobnych domach wyposażonych w podobne urządzenia elektryczne może się znacznie różnić.

Jak układać przewody?

Pod tynkiem. Obecnie często używa się do tego rurek instalacyjnych. Rurki i puszki przymocowuje się do nieotynkowanych ścian, a po ułożeniu tynku wciąga w nie odpowiednią liczbę przewodów jednożyłowych (przewody kabelkowe wielożyłowe niepotrzebnie podnoszą koszt instalacji). Na końcu montuje się włączniki i gniazda wtyczkowe.

Na tynku (lub na wierzchu ścian) układa się instalację w garażu i pomieszczeniach technicznych (gdy nie zależy nam na jej ukryciu) lub w domach, których ściany są z materiału palnego (na przykład z drewna lub materiałów drewnopochodnych). Do tego rodzaju instalacji używa się przewodów jednożyłowych prowadzonych w rurkach lub kabelkowych wielożyłowych mocowanych do ścian za pomocą uchwytów i osprzętu natynkowego.

W listwach rzadko prowadzi się instalację w domach jednorodzinnych, choć ten sposób może się okazać bardzo wygodny, na przykład podczas remontu. Listwy umieszcza się na ścianach przy podłodze, suficie albo wokół ościeżnic drzwi. Są też specjalne listwy przeznaczone do montażu nad blatem kuchennym.

Jakich materiałów używać?

Przewody i osprzęt instalacyjny muszą być dopasowane do miejsca, w którym się je układa. Osprzęt (puszki, gniazda wtyczkowe oraz łączniki) jest produkowany w wersji na- i podtynkowej oraz specjalnej (szczelnej – do pomieszczeń wilgotnych) i powinno się go używać zgodnie z przeznaczeniem.
Wszystkie gniazda wtyczkowe montowane w nowych i modernizowanych instalacjach muszą mieć tzw. bolec, czyli styk ochronny połączony z przewodem ochronnym PE.

Sposób wykonania instalacji elektrycznej i użyte do tego materiały zależą od rodzaju pomieszczenia.


Jak racjonalnie korzystać z energii elektrycznej. 7 najważniejszych wskazówek

1. Chłodziarkę ustaw tak, aby powietrze mogło swobodnie przepływać wokół wymiennika ciepła (złe ustawienie zwiększa zużycie prądu o mniej więcej 15%) i rozmrażaj na tyle często, aby warstwa lodu nie była większa niż 3 mm (grubsza izoluje i obniża sprawność chłodzenia, co zwiększa pobór mocy o 10–20%).
2. W zamrażarce utrzymuj temperaturę nie niższą niż -18°C i rozmrażaj ją na tyle często, aby warstwa lodu nie była grubsza niż 5 mm. W przeciwnym razie pobór energii elektrycznej może wzrosnąć nawet o 30%.
3. Zmywarki nie włączaj, gdy nie jest wypełniona naczyniami, i dobieraj program do stopnia ich zabrudzenia.
4. Do gotowania na kuchence elektrycznej używaj garnków z płaskim dnem, najlepiej miedzianych, o średnicy odpowiadającej wielkości pola grzejnego i przykrywaj je pokrywkami (zaoszczędzisz nawet do 20% energii).
5. Pralkę włączaj, gdy bęben jest całkowicie wypełniony, a do prania lekko zabrudzonych rzeczy używaj programu ekonomicznego.
6. Jeśli musisz ogrzewać dom prądem, stosuj ogrzewacze akumulacyjne (chociaż są droższe inwestycyjnie) i licznik dwutaryfowy.
7. Zainstaluj świetlówki kompaktowe (zwłaszcza w pokoju dziennym lub miejscu do pracy, bo tam długo świeci się światło), ponieważ dają tyle samo światła co tradycyjna żarówka, a zużywają pięciokrotnie mniej energii elektrycznej.

Gdzie stosować specjalne rozwiązania?

Tam, gdzie jest zwiększone ryzyko porażenia prądem, czyli w łazience i saunie. Instalowane w tych miejscach przewody, osprzęt i urządzenia elektryczne muszą mieć odpowiednie zabezpieczenia w zależności od tego, w której z czterech wyznaczonych stref mają być umieszczone.
W nowych i modernizowanych łazienkach powinny być także dodatkowe połączenia wyrównawcze polegające na połączeniu znajdujących się w niej metalowych przedmiotów (wanny, brodzika, rur, baterii, grzejników wodnych itd.) ze sobą, z główną szyną wyrównawczą i z zaciskiem uziemiającym w skrzynce rozdzielczej.

Uwaga na kable pod stopami

Zgodnie z obowiązującymi przepisami elementy grzejne elektrycznego ogrzewania podłogowego w łazience powinny być pokryte metalową siatką przyłączoną do miejscowych połączeń wyrównawczych. Niestety, bardzo często ten warunek nie jest spełniony.
WOKÓŁ DOMU
Jak prawidłowo wykonać oświetlenie posesji?

Oświetlenie posesji i zewnętrznych elementów budynku jest zwykle zasilane napięciem 230 V, dlatego jego instalację należy powierzyć elektrykowi z uprawnieniami.
Kable do układania w ziemi typu YKY (-żo) z żyłą ochronną w żółto-zielonej izolacji albo przewody w rurkach z tworzywa sztucznego prowadzi się w warstwie piasku na głębokości 60 cm. Ich przebieg należy zaznaczyć pasem niebieskiej folii lub cegłami ułożonymi 15-20 cm powyżej. Żyłę ochronną przyłącza się do obudowy słupków i opraw oświetleniowych.
Instalację trzeba wyposażyć w wyłączniki nadmiarowoprądowe i różnicowoprądowe na prąd różnicowy nie większy niż 30 mA i prąd znamionowy 10 lub 16 A albo wyłączniki różnicowoprądowe z blokiem nadmiarowoprądowym.
Oprawy oświetleniowe muszą być przeznaczone do stosowania na zewnątrz, czyli mieć szczelną obudowę (stopień ochrony co najmniej IP 54).

Na obniżone napięcie

Sprzęt do iluminacji ogrodu (na przykład świąteczne dekoracje) zasilany obniżonym napięciem podłącza się do instalacji wyposażonej w transformator (zamknięty w szczelnej obudowie lub umieszczony w suchym pomieszczeniu) obniżający napięcie z 230 do 24 lub 12 V. Kable można samodzielnie zakopać w ziemi na głębokości nie mniejszej niż 30 cm.

Jak zamontować wideodomofon przy furtce?

Wideodomofony pracują pod napięciem obniżonym do 12 lub 24 V. Zasilacz (transformator) umieszcza się na tablicy bezpiecznikowej, a jeśli nie ma tam dość miejsca – w osobnej obudowie. Obwód 230 V zasilający układ i podłączony do zasilacza trzeba zabezpieczyć wyłącznikiem nadmiarowoprądowym 10 A.
Instalacja wewnątrz budynku może być ułożona pod tynkiem lub na wierzchu ściany. Odcinek na zewnątrz ogrodzenia od powierzchni ziemi do panelu zewnętrznego powinien być ułożony pod tynkiem lub w inny sposób chroniący go przed uszkodzeniem. Połączenie zewnętrzne musi być wykonane z kabla teletechnicznego przystosowanego do układania w ziemi.
Kabel powinien być ułożony w ziemi zgodnie z zasadami określonymi w normie.

Gdzie jaki kabel?

Przekrój żył przewodów lub kabli należy dobrać według instrukcji producenta, zależnie od typu urządzenia oraz długości obwodu zasilającego. Jeśli odległość furtki od domu przekracza 150 m, dobrze jest to skonsultować z dostawcą urządzenia.
W obwodach wewnętrznych można stosować przewody teletechniczne lub kable przeznaczone do urządzeń domofonowych i alarmowych, na przykład YzKAXw o średnicy żył 0,6 lub 0,8 mm (czyli o przekroju 0,28 lub 0,5 mm²).
Jeżeli odległość jest duża, można zastosować kable elektroenergetyczne, na przykład typu YKY (-żo) o przekroju żył 1,0; 1,5 lub 2,5 mm² i liczbie żył od dwóch do pięciu albo sygnalizacyjne o przekroju żył 1,0; 1,5 lub 2,5 mm² i liczbie żył od 7 do 37.

Co zrobić, żeby brama wjazdowa otwierała się automatycznie?

Wyposażyć ją w napęd z silnikiem o mocy kilkuset watów na napięcie sieciowe 230 V lub obniżone – 24 V. Do zasilania takich instalacji używa się kabla ziemnego trójżyłowego z żyłami miedzianymi w izolacji i płaszczu z PCW (typu YKY (-żo) 3 x 1,5 mm²). Do sterowania fotokomórką, antenką i lampami ostrzegawczymi można stosować kabel takiego samego typu, czterożyłowy, ale o mniejszym przekroju żyły (typu YKY (-żo) 4 x 1 mm²) lub kabel sterowniczy z żyłami miedzianymi w izolacji i powłoce polwinitowej z żyłą ochronną w izolacji żółto-zielonej YKSY (-żo) 4 x 1 mm². Żyły ochronne należy połączyć z obudową urządzeń.


Jak wykorzystać prąd do usuwania śniegu i lodu?

Na podjeździe do garażu, schodach i chodnikach można ułożyć samoregulujące przewody ogrzewania elektrycznego. Przewody łączy się ze sterownikiem wyposażonym w czujnik wilgotności i temperatury. Kombinacja wskazań obu czujników zapobiega włączaniu się ogrzewania, gdy temparatura jest ujemna, ale nie pada.
Na dachu i w rynnach samoregulujące przewody grzejne zapobiegają gromadzeniu się i osuwaniu śniegu oraz tworzeniu się sopli.

Do ochrony zbiorników i przewodów olejowych

W niskiej temperaturze z oleju opałowego może się wytrącać parafina, przez co pogarszają się jego właściwości. Można temu zapobiec, montując gotowy zestaw grzewczy wewnątrz zbiornika i układając przewód grzejny pod izolacją wzdłuż rurociągu z olejem. Zestaw w zbiorniku i przewód są osobno zasilane energią elektryczną, więc stanowią niezależną ochronę.


Jak zwiększyć możliwości i komfort sterowania urządzeniami elektrycznymi w domu?

Nowoczesne domy wyposażone w liczne urządzenia zasilane i sterowane energią elektryczną są oplecione niczym pajęczyną siecią przewodów elektrycznych. Im bardziej jest ona rozbudowana, tym bardziej pracochłonny i kosztowny jej montaż i ograniczone możliwości sterowania.
Wykonanie w domu tak zwanej inteligentnej instalacji elektrycznej, czyli połączenie jednym dodatkowym przewodem (EIB) wszystkich urządzeń służących do pomiaru, sterowania, sygnalizacji i kontroli, umożliwia wygodne sterowanie odbiornikami: miejscowo, zdalnie – za pomocą pilota lub telefonu – albo automatycznie, na przykład przez czujnik ruchu lub zaprogramowany zegar.

Z jakich elementów jest zbudowana inteligentna instalacja?

System składa się z elementów sterujących (na przykład przycisków, regulatorów temperatury czujników temperatury wilgotności lub ruchu, zegarów sterujących) i wykonawczych (między innymi ściemniaczy, zaworów przygrzejnikowych, sterowników rolet i żaluzji, syren alarmowych). Elementy są połączone przewodem magistralnym, który służy do ich zasilania i przesyłania między nimi cyfrowych komunikatów. Te ostatnie są odbierane i realizowane przez elementy wykonawcze.
Urządzenie magistralne zależnie od sposobu wykonania może być zamontowane w ścianie pod tynkiem, na ścianie (na tynku), wbudowane w sufit podwieszany lub zamontowane w rozdzielnicy elektrycznej (modułowe).

Jakie funkcje można jej powierzyć?

Możliwości są niemal nieograniczone, ale – co ważne – nie na wszystko trzeba się decydować od razu. Ułożenie przewodu magistralnego w najdogodniejszym do tego momencie, czyli podczas budowy domu, pozwala na dołączanie nowych elementów do systemu, wprowadzanie zmian i przeprogramowywanie istniejących urządzeń w miarę nowych potrzeb i możliwości finansowych inwestora.
Dla użytkowników domów jednorodzinnych najważniejsze są:
- sterowanie ogrzewaniem, wentylacją, oświetleniem, żaluzjami i roletami, instalacją alarmową oraz niektórymi urządzeniami znajdującymi się poza domem (bramą, furtką, kamerami, instalacją do podlewania ogrodu);
- monitorowanie zamknięcia domu;
- podtrzymywanie pracy niektórych urządzeń w razie przerw w dostawie prądu;
- sygnalizowanie pożaru lub awarii instalacji technicznych w domu.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty