Umowa ustna z fachowcem. Jakie może mieć skutki


Czy ustne uzgodnienia dotyczące zleconych robót obowiązują i jak ich dowieść w sporze z wykonawcą?

Budując lub wykańczając dom, remontując mieszkanie czy też wyposażając je, stajemy się stroną umów cywilnoprawnych: umowy o roboty budowlane bądź umowy o dzieło. Często się zdarza, że ustalenia dotyczące zleconych prac – na przykład wykonania mebli kuchennych, ułożenia płytek w łazience albo nawet wybudowania domu – są czynione w formie ustnej. Nieraz przyczyną niezachowania należnego formalizmu jest przekonanie zlecającego, że wszystko będzie dobrze, w innym przypadku zaś niechęć wykonawcy do potwierdzania na piśmie uzgodnionych warunków dotyczących zleconych robót. Brak pisemnego potwierdzenia ustaleń z fachowcem wydaje się mało istotny w początkowym etapie inwestycji. Sprawa zaczyna się jednak przedstawiać zupełnie inaczej, gdy wykonawca się opóźnia z przystąpieniem do zleconych prac bądź wykonuje je w sposób niezgodny z ustnymi ustaleniami, porzuca pierwotnie przyjętą do wykonania usługę lub przeciąga jej zakończenie o kilka tygodni.

Umowa o roboty budowlane
To jedna z dwóch najczęściej zawieranych umów o wykonawstwo. Jej stronami są inwestor (zamawiający wykonanie obiektu budowlanego) oraz wykonawca (podmiot posiadający odpowiednie kwalifikacje zawodowe). Zgodnie z art. 647 k.c. przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przygotowania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Przez „obiekt budowlany” należy rozumieć budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi oraz budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową. Omawiana umowa nie dotyczy jedynie wykonania zamówionych robót: budowlanych, montażowych lub remontowych, ale jest umową o pewien ich zaplanowany techniczny i ekonomiczny efekt – w postaci zrealizowania i uruchomienia całości inwestycji składającej się na objęty umową obiekt.

W jakiej formie. Zgodnie z art. 648 k.c. umowa o roboty budowlane powinna być stwierdzona pismem. Niemniej taka forma jest zastrzeżona jedynie dla celów dowodowych. Jej niezachowanie nie powoduje więc nieważności umowy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1.04.1998 r. (sygn. akt II CKN 667/97) potwierdził takie stanowisko, orzekając, iż przewidziana w art. 648 § 1 k.c. pisemna forma umowy o roboty budowlane jest zastrzeżona tylko dla celów dowodowych (ad probationem) i możliwe jest ustalenie treści umowy także na podstawie dowodu z zeznań świadków oraz z przesłuchania stron (art. 74 § 2 k.c. w związku z art. 246 k.p.c.).

Uwaga! Jeśli zawarliśmy z wykonawcą tylko ustną umową o wybudowanie domu na działce stanowiącej naszą własność – nie naruszamy przepisów prawa. Umowa jest ważna i obowiązuje obie strony. Mogą się jednak pojawić problemy w sytuacji, gdy wykonawca nie zrealizuje wszystkich jej postanowień.

W razie problemów. Gdy wykonawca opóźni się z realizacją zadań bądź będzie wykonywał prace w sposób dla inwestora niesatysfakcjonujący i na tym gruncie dojdzie między nimi do sporu, pojawi się problem, jak dowieść swojej racji. Gdy umowy nie spisano, inwestorowi pozostaje dowodzenie na przykład ustalonego terminu rozpoczęcia lub zakończenia budowy albo jej poszczególnych etapów za pomocą świadków lub innych dowodów pośrednich, czy też zasad słuszności, logiki itd. Trzeba jednak wiedzieć, że powoływanie się na dowód na przykład z zeznań świadków celem wykazania postanowień ustnej umowy możliwe jest jedynie wówczas, gdy:
- druga strona (wykonawca) wyrazi zgodę na przeprowadzenie takiego dowodu;
- w przypadku braku takiej zgody – gdy zawarcie ustnej umowy zostanie uprawdopodobnione za pomocą pisma innego niż umowa, na przykład faktury częściowej, dziennika budowy z wpisami poczynionymi przez wykonawcę, protokołów odbioru albo korespondencji e-mailowej dotyczącej w ogólności realizacji zlecenia. Nie jest konieczne, aby pismo pochodziło od strony, przeciwko której dowód taki ma być prowadzony, ani też, aby było podpisane przez jedną ze stron;
- żąda takiego dowodu konsument będący w sporze z przedsiębiorcą. Wówczas nie ma konieczności uprawdopodobniania zawarcia umowy za pomocą pism innych niż umowa. Przy czym za konsumenta uznaje się inwestora będącego osobą fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ewentualną jego działalnością gospodarczą lub zawodową, a za przedsiębiorcę – osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Gdyby umowa z wykonawcą o roboty budowlane była zawarta w zwykłej formie pisemnej, powołanie się na konkretne ustalenia umowne nie stanowiłoby żadnego problemu. Wynikałyby one wprost z treści umowy. Nie ulega zatem wątpliwości, że w razie sporu pozycja zlecającego wykonanie robót budowlanych i ustalającego ich warunki w formie ustnej jest znacznie mniej komfortowa niż gdyby miał on umowę na piśmie. Niemniej należy pamiętać, iż nawet w przypadku zawarcia umowy w formie ustnej istnieje możliwość dochodzenia swoich praw na drodze postępowania sądowego – przy czym jego powodzenie jest już uzależnione od konkretnych okoliczności sprawy i może być trudne i długotrwałe.

Jakie mogą być formy umów?

Umowa to czynność prawna, która dochodzi do skutku w przypadku zgodnego oświadczenia woli jej stron. W art. 60 Kodeksu cywilnego przyjęto zasadę dowolności formy czynności prawnych. Nie ma ona jednak charakteru zasady absolutnej, a wyjątki co do wymaganej formy muszą wynikać z uregulowań ustawowych. Poza dopuszczalną ustną (niepisemną) formą umowy wyróżnić możemy takie formy szczególne:
- pisemna zwykła,
- pisemna kwalifikowana w postaci aktu notarialnego,
- pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu,
- pisemna z urzędowym poświadczeniem daty,
- oświadczenie złożone przed sądem lub w państwowym biurze notarialnym.
Niezachowanie zastrzeżonej przez ustawę formy pisemnej pociąga za sobą nieważność czynności prawnej jedynie wówczas, gdy ustawa (konkretny przepis prawa cywilnego) tak stanowi. Jeżeli ustawa nie przewiduje rygoru nieważności, to niezachowanie wymaganej przez ustawę formy pisemnej wywołuje inne skutki – tak zwane ad probationem (dla celów dowodowych) lub ad eventum (dla wywołania szczególnych skutków prawnych). Niezachowanie zaś innej zastrzeżonej w ustawie – poza zwykłą pisemną – formy szczególnej zawsze pociąga za sobą nieważność czynności prawnej.

Umowa o dzieło
Najczęściej zlecane fachowcom prace to na przykład położenie płytek w łazience, zamontowanie drzwi czy wykonanie mebli kuchennych. Wszystkie są przedmiotem umowy nazwanej w prawie cywilnym umową o dzieło. Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

W jakiej formie. Kodeks cywilny nie wymaga dla ważności tej umowy zachowania formy zwykłej pisemnej, ani tym bardziej szczególnej. Przepisy dotyczące umowy o dzieło nie zastrzegają też dla niej formy pisemnej do celów dowodowych (to znaczy udowadnianie jej zawarcia przy pomocy świadków jest dopuszczalne, niezależnie czy przeciwnik się na to zgadza, czy nie). A zatem podobnie jak w wypadku umowy o roboty budowlane – umowa o dzieło jest ważna również wtedy, gdy zostaje zawarta w formie ustnej. Wykonawca ma obowiązek stosować się do wszelkich ustaleń poczynionych z zamawiającym dane dzieło, zarówno dotyczących terminu realizacji, sposobu rozliczeń, stosowanych materiałów, jak i należytej staranności prac.

W razie problemów. I tu trudności mogą się pojawić w sytuacji, gdy przyjmujący dzieło do wykonania nie stosuje się do ustnych ustaleń. W przypadku naruszania postanowień ustnej umowy o dzieło każda ze stron ma prawo dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego, powołując wszelkie dowody, które będą potwierdzać prezentowane przez nią stanowisko. W procesie sądowym możliwe będzie zatem zarówno przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków i przesłuchania stron, jak też z wszelkich dokumentów, a także na przykład z opinii biegłego sądowego (gdy potrzebna jest fachowa wiedza dla oceny jakości i fachowości wykonanego dzieła). W sprawie można również przedłożyć prywatną opinię biegłego, czyli sporządzoną na prywatne zlecenie strony jeszcze przed rozpoczęciem sprawy sądowej. Należy jednak pamiętać, że taka opinia będzie miała jedynie moc dowodową dokumentu prywatnego, z którym nie wiąże się domniemanie prawne, że jego treść przedstawia rzeczywisty stan rzeczy. Ponadto kosztu sporządzenia prywatnej opinii nie wlicza się do kosztów sadowych, które można odzyskać w razie wygrania sprawy. Niemniej jednak skoro sąd może oprzeć rozstrzygnięcie sprawy na zeznaniach świadków pomimo braku jakichkolwiek domniemań prawnych z nimi związanych, to może wyrokować także w oparciu o treść dokumentów prywatnych (takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 3 października 2000 r., I CKN 804/98). Powyższy kierunek orzecznictwa ugruntował się, na co wskazuje między innymi orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2004 r. (IV CK 474/03), w którym stwierdzono, iż dowód z dokumentu jest samodzielnym dowodem, którego moc sąd ocenia według zasad określonych w art. 233 §1 k.p.c. Sąd Najwyższy podkreślił, iż dokument prywatny wprawdzie nie korzysta z domniemania zgodności z prawdą oświadczeń w nim zawartych, nie oznacza to jednak, że nie może on stanowić dowodu na to, że podane w nim okoliczności są zgodne z rzeczywistością. (...) Dokument prywatny jest jednym z dowodów wymienionych w Kodeksie postępowania cywilnego i podlega ocenie tak jak wszystkie inne. Może stanowić podstawę ustaleń faktycznych i wyrokowania. A zatem opinia prywatna w sprawie może się okazać pomocna do wykazania swoich racji, niemniej należy liczyć się z tym, że sąd może nie podzielić zawartych w niej wniosków. Do strony procesu należeć będzie zatem decyzja, czy skorzysta z tej drogi dowodowej, czy też będzie wnioskować o opinię biegłego sądowego.

Co należy ustalić w umowie z fachowcem?

Nawet jeśli wykonawca sprawia doskonałe wrażenie, zawierając z nim umowę o wykonanie zleconych robót, należy dążyć do spisania wszystkich poczynionych ustaleń. Ważne, aby w umowie określić:
- co ma być przedmiotem jego pracy. W opisie zleconych robót przy umowach o dzieło możemy się posłużyć szkicem, rysunkiem, projektem dzieła, a przy umowie o roboty budowlane – projektem budowlanym;
- kiedy ma przystąpić do wykonywania zleconych robót i kiedy ma je zakończyć;
- z jakich materiałów będzie je realizował;
- w jaki sposób ma nastąpić odbiór prac;
- sposób wynagradzania fachowca, tj. czy nabędzie on prawo do wynagrodzenia ryczałtowego czy kosztorysowego oraz kiedy i na podstawie jakich dokumentów będzie ono płacone.

Co robić, gdy fachowiec odmawia podpisania umowy

Przede wszystkim powinniśmy się zastanowić, czy warto wiązać się z takim wykonawcą i czy chcemy ponosić ryzyko ewentualnych późniejszych problemów w razie naruszania przez niego poczynionych uzgodnień. Jeśli jednak jesteśmy zdecydowani na danego wykonawcę, choć unika on podpisania umowy, powinniśmy zapewnić sobie – przy omawianiu zakresu prac, terminu ich wykonania, wysokości i sposobu płatności – asystę osoby trzeciej, najlepiej z nami niespokrewnionej, która w razie sporu mogłaby potwierdzić zakres naszych ustaleń z fachowcem. Osoba taka może później być świadkiem w ewetualnym procesie sądowym dotyczącym realizacji postanowień zawartej umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane (przy uwzględnieniu opisanych wyżej ograniczeń dowodowych w przypadku zawarcia ustnej umowy o roboty budowlane). Wskazane jest również zapewnienie sobie dowodów, które w sposób pośredni będą dokumentować uzgodnienia, które poczyniliśmy z fachowcem. Może to być korespondencja e-mailowa, w której powołamy się na poczynione ustne ustalenia, bądź szkice wykonane przez nas lub przez wykonawcę z jego podpisem (akceptacją). Zaznaczyć należy również, że zachowanie pisemnej formy umowy o wykonawstwo robót leży również w interesie samego wykonawcy. Pisemne potwierdzenie poczynionych z zamawiającym ustaleń co do jakości robót i materiałów, cech technicznych zleconych prac oraz wysokości i terminów płatności zabezpiecza go przed stricte subiektywnymi ocenami klienta i jego ewentualnym niezadowoleniem z wyglądu robót wykonanych według jego życzenia jasno określonego przed przystąpieniem do prac. Wykonawca, który ma precyzyjnie określony zakres swoich obowiązków w formie pisemnej, może łatwo wykazać, że pracę wykonał zgodnie z pierwotnym zamówieniem, a zmiana koncepcji klienta już po zrealizowaniu zamówienia nie może mieć wpływu na wysokość uzgodnionego wynagrodzenia.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty