Ze spadkiem od notariusza. Procedura krok po kroku


Jeżeli pomiędzy spadkobiercami nie ma sporu co do dziedziczonego majątku, sprawy spadkowe można uregulować u notariusza zamiast w sądzie. Załatwienie formalności potrwa kilka dni, a nie – jak dotychczas – kilka miesięcy.

Przepisy, które weszły w życie 2 października 2008 r., dają notariuszom możliwość sporządzania aktów poświadczenia dziedziczenia ustawowego i testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych.Wyłączenie to oznacza, że notariusz nie poświadczy testamentu ustnego, wojskowego ani sporządzonego na polskim statku morskim lub powietrznym. Co ważne, notariusz będzie mógł poświadczyć dziedziczenie jedynie w sytuacji, gdy pomiędzy spadkobiercami nie istnieje spór. Jeżeli konflikt się pojawi – pozostanie droga sądowa.

Krok pierwszy – dostarczamy dokumenty
Jeśli zechcemy uregulować sprawę spadkową i będziemy zgodni co do podziału majątku, będziemy mogli się umówić na wizytę w kancelarii notarialnej. Do notariusza należy wówczas przynieść następujące dokumenty:
- odpis aktu zgonu spadkodawcy;
- odpisy aktów stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa) osób powołanych do spadku z ustawy. Mogą to być małżonek, dzieci, wnuki, rodzice i rodzeństwo spadkodawcy (zasady dziedziczenia ustawowego wyjaśniono w „Muratorze” 9/2007, s. 227);
- wszystkie testamenty sporządzone przez spadkodawcę (testatora) własnoręcznie, odpis testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego lub odpis testamentu sporządzonego w obecności burmistrza – tak zwanego testamentu gminnego (zasady dziedziczenia testamentowego wyjaśniono w „Muratorze” 10/2007, s. 240);
- inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku, na przykład:
oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku;
postanowienie sądu o uznaniu kogoś niegodnym dziedziczenia;
odpis umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia;
wszystkie poprzednie testamenty.

Wymóg obecności wszystkich spadkobierców może być problemem

Przykład 1: dziadek i wnuk.
Do notariusza zgłasza się mężczyzna, który chce uregulować sprawę spadkową po swoim ojcu. Jest jego jedynym spadkobiercą, więc pozornie wszystko wskazuje na to, że nie powinno tu być żadnych problemów. Niestety – podczas wizyty w kancelarii okazuje się, że majątek, który mężczyzna ma odziedziczyć po swoim ojcu, tak naprawdę cały czas należy do... jego dziadka! Ojciec nie załatwił bowiem sprawy spadkowej po swoim zmarłym przed latu ojcu. W takiej sytuacji niestety notariusz musi odmówić sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, gdyż w kancelarii nie stawiły się wszystkie osoby wchodzące w rachubę jako spadko-biercy ustawowi i testamentowi.

Przykład 2: dwie siostry.Jedna z sióstr mieszka na stałe w USA. Chce, aby w przyszłości cały majątek po rodzicach przypadł jej siostrze, która przebywa w Polsce i się nimi opiekuje. Podczas wizyty w kraju – zgodnie z art. 1048 Kodeksu cywilnego – sporządza z rodzicami (jej przyszłymi spadkodawcami) umowę w formie aktu notarialnego, w której zrzeka się spadku. Po latach siostra mieszkająca w Polsce chce uregulować sprawę spadkową u notariusza. Niestety, okazuje się, że musi iść do sądu, gdyż w myśl art. 95b ustawy Prawo o notariacie protokół powinien być spisany przy udziale wszystkich osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.

Kto jest spadkobiercą ustawowym, a kto testamentowym?

SPADKOBIERCY USTAWOWI
to w myśl Kodeksu cywilnego: dzieci (tak zwani zstępni), rodzice (wstępni), rodzeństwo oraz małżonek. W pierwszej kolejności do dziedziczenia są powołani dzieci oraz małżonek. Jeśli dziecko nie dożyje otwarcia spadku, jego udział przechodzi na jego dzieci. Z kolei w przypadku braku zstępnych dziedziczą wstępni (a więc rodzice), a także rodzeństwo i małżonek.

SPADKOBIERCY TESTAMENTOWI. Z dziedziczeniem testamentowym mamy do czynienia wówczas, gdy spadkodawca (testator) sporządził testament, w którym wskazał swoich spadkobierców i określił, w jakich częściach będą po nim dziedziczyć.

UWAGA! W polskim systemie prawnym nie ma możliwości sporządzenia tak zwanego testamentu działowego. Oznacza to, że spadkodawca, który ma na przykład dwoje dzieci, nie może zapisać jednemu z nich domu w Gdańsku, a drugiemu mieszkania w Warszawie. Może jedynie w testamencie wskazać, w jakich częściach jego dzieci będą dziedziczyć majątek.

Krok drugi – notariusz sporządza protokół
Notariusz, zanim sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia, musi spisać protokół dziedziczenia. Wcześniej wszyscy spadkobiercy zostaną przez niego pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Do zadań notariusza nie będzie jednak należało sprawdzenie, czy podane przez nich dane są zgodne z rzeczywistością. W protokole znajdą się między innymi:
- zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu (deklaracja o zgodności spadkobierców);
- oświadczenie o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby razem z nimi;
- oświadczenie o znanych testamentach spadkodawcy lub ich braku;
- oświadczenie, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ani nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia;
- oświadczenie wyjaśniające, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim. Protokół dziedziczenia musi być sporządzony z udziałem wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (patrz ramka obok). Jest to szczególnie ważne i w określonych sytuacjach może spowodować, że sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia będzie niemożliwe.
Zgodnie z ustawą Prawo o notariacie, jeżeli od dnia otwarcia spadku (to znaczy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tym, że stał się spadkobiercą) nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole dziedziczenia należy zamieścić oświadczenie spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone (praktyczne znaczenie tego oświadczenia wyjaśniamy w ramce na następnej stronie). W praktyce mogą się więc zdarzyć dwie sytuacje:
- przychodzimy do notariusza po upływie sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy i dotąd nie uregulowaliśmy w żaden sposób kwestii przyjęcia spadku. Nie musimy już składać żadnych oświadczeń – zgodnie z prawem przyjęliśmy spadek (proste przyjęcie spadku);
- przychodzimy do notariusza przed upływem sześciu miesięcy – wtedy składamy wspomniane oświadczenie, które notariusz dołącza do protokołu. Koszt przyjęcia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku to 50 zł (plus VAT).
Jeżeli spadkodawca sporządził testament, to w razie złożenia testamentu notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, chyba że otwarcie już nastąpiło. Z otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządza się protokół. Opłata za tę czynność nie przekroczy 50 zł.

Jakie znaczenie ma termin sześciu miesięcy?
W polskim prawie obowiązuje zasada, że jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy nie odrzucimy spadku, to oznacza, że go przyjmujemy. Jest to tak zwane proste przejęcie spadku oznaczające, że przejmujemy całą schedę, a w tym – niestety – również długi spadkodawcy. Jeżeli chcielibyśmy tego uniknąć (lub z jakichkolwiek innych powodów nie chcemy spadku), musimy w czasie sześciu miesięcy spadek odrzucić. Jest jeszcze trzecie wyjście – przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W takim wypadku przyjmujemy spadek, ale za długi spadkodawcy odpowiadamy tylko i wyłącznie do wartości odziedziczonego majątku. Ale i wtedy musimy pamiętać o sześciomiesięcznym terminie, bo potem będzie już za późno.

Krok trzeci – notariusz poświadcza dziedziczenie
Gdy mamy już rozstrzygnięte wszystkie niezbędne kwestie, notariusz wreszcie może przystąpić do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia – pod warunkiem że nie ma wątpliwości co do
osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku. Notariusz odmówi jednak sporządzenia aktu poświadczenia, gdy:
- w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku;
- w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzaniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone;
- wskutek braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada – jako spadkobiercy ustawowemu – gminie albo Skarbowi Państwa;
- spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub nieruchomości położone za granicą.
Jeśli żadna z powyższych przesłanek nie występuje – notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Następnie rejestruje go w elektronicznym rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia. Zgodnie z ustawą Prawo o notariacie dopiero zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki i moc prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Uwaga! Jeżeli ktoś chce podważyć zarejestrowane notarialne poświadczenie dziedziczenia, musi skierować sprawę do sądu. Jeśli udowodni swoje racje w procesie cywilnym, akt poświadczenia dziedziczenia zostanie uchylony.

Krok czwarty – płacimy za sporządzenie aktu
Koszt sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia odpowiada rzeczywistym warunkom rynkowym i zależy od następujących czynników:
- stopnia skomplikowania czynności notarialnej;
- czasu pracy notariusza;
- liczby sporządzonych przez testatora testamentów;
- problemów wynikających ze sporządzenia przez testatora testamentu działowego.
Może się zdarzyć, że testator – mimo że w polskim systemie prawnym nie istnieje testament działowy – właśnie taki testament sporządzi. Na przykład zapisze pięciorgu swoich dzieci konkretne przedmioty – nieruchomości, wartościowe pamiątki rodzinne, dzieła sztuki itp. Wówczas spadkobiercy mogą się zwrócić do notariusza z prośbą o „przetłumaczenie” takiego testamentu działowego, czyli obliczenie, w jakich częściach – zgodnie z wolą testatora –dziedziczą poszczególni spadkobiercy. Jest to bowiem jedyny sposób na wypełnienie jego woli i skuteczne podzielenie majątku. Szacuje się, że wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia powinno wynosić kilkaset złotych.

Krok piąty – zgłaszamy spadek fiskusowi
Spadkobierca musi pamiętać o zgłoszeniu spadku do urzędu skarbowego. Jeśli jest członkiem najbliższej rodziny spadkodawcy (zaliczamy do niej małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, ojczyma, macochę i rodzeństwo) i chce być zwolnionym z płacenia podatku od spadku, musi złożyć w urzędzie wypełniony formularz SD-Z2 w ciągu miesiąca od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia w rejestrze poświadczeń. W przeciwnym razie spadek zostanie opodatkowany na zasadach określonych dla pierwszej grupy podatkowej, czyli według progresywnej skali podatkowej ze stawkami 3, 5 lub 7%. Pozostali spadkobiercy również powinni złożyć zeznanie podatkowe – na formularzu SD-3 – w ciągu miesiąca od tak zwanego powstania obowiązku podatkowego (daty zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia). Nie muszą samodzielnie obliczać podatku. To organ podatkowy na podstawie danych zawartych w złożonej przez podatnika deklaracji określa, jak wysoki podatek należy zapłacić (stawki od 3 do 20% w zależności od stopnia pokrewieństwa i wysokości spadku). Na uregulowanie należności wobec fiskusa podatnik ma 14 dni od doręczenia mu decyzji ustalającej wysokość podatku.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty