Co można zmienić w projekcie budowlanym?


Projekt budowlany jest dziełem w rozumieniu prawa cywilnego. Oznacza to przede wszystkim, że projektant obowiązany jest sporządzić projekt i przekazać go inwestorowi w stanie­ kompletnym, czyli w stanie nadającym się do niezwłocznego zastosowania. W praktyce często się zapomina, że projekt jest jednocześnie dziełem w rozumieniu przepisów prawa autorskiego.
Projekt podlega ponadto przepisom prawa budowlanego.

Spojrzenie administracyjnoprawne

Na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę projekt budowlany jest zatwierdzany przez organ administracji architekto­niczno-budowlanej w sa­mym pozwoleniu lub w odrębnej decyzji administracyjnej. Zatwierdzenie oznacza, że organ ten sprawdził treść projektu i że nie budzi ona wątpliwości.
Zatwierdzony projekt może stanowić podstawę prac budowlanych, które muszą być z nim zgodne. W praktyce jednak trudno oczekiwać, że projekt pozostanie niezmieniony od zatwierdzenia do zakończenia prac. Zawsze mogą wystąpić okoliczności mające wpływ na treść zatwierdzonego na samym początku projektu (zmiana rodzaju materiałów budowlanych itp.). Nasuwa się zatem pytanie, czy każda zmiana projektu powoduje konieczność uzyskania nowego zatwierdzenia.
Zgodnie z art. 36a ust. 5 Prawa budowlanego wyłącznie istotne zmiany projektu wymagają ponownego zatwierdzenia projektu przez organ administracji architektoniczno-budowlanej. Do istotnych należą zmiany:
- dotyczące zakresu objętego projektem zagospodarowania działki lub terenu;
- charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury, powierzchni zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji;
- wpływające na zapewnienie warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez osoby niepełnosprawne;
- zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części;
- odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a także te zmiany, które nie wymagają uzyskania opinii, uzgodnień, pozwoleń i innych dokumentów określonych przepisami prawa.

Powyższy wykaz jest zamknięty, co oznacza, że każda inna zmiana projektu jest nieistotna, a zatem nie wymaga ponownego zatwierdzenia.
Występując z wnioskiem o ponowne zatwierdzenie projektu budowlanego (poprzez zmianę decyzji o pozwoleniu na budowę lub decyzji odrębnej), inwestor jest obowiązany dostarczyć zmieniony projekt sporządzony przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania. Oznacza to, że sam inwestor nie może dokonać zmian w projekcie, chyba że ma takie uprawnienia. Jeżeli zakres zmian nie budzi wątpliwości, wówczas właściwy organ obowiązany jest zatwierdzić zmieniony projekt.

Spojrzenie autorsko-prawne


Powyższe uwagi nie uwzględniają jednak elementu, który ma bardzo istotne znaczenie: projekt budowlany – jeżeli zawiera wystarczającą ilość tak zwanego pierwiastka twórczego, czyli jest charakterystyczny, a może nawet oryginalny – uznawany jest za dzieło w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Bez znaczenia jest to, czy projekt jest powtarzalny, czy też został indywidualnie uzgodniony z nabywcą (inwestorem). Twórcy projektu przysługują autorskie prawa osobiste oraz majątkowe. Prawa te dają mu „monopol autorski” w odniesieniu do dzieła. Mówiąc prościej: twórca ma pełnię praw do decydowania o sposobie wykorzystania dzieła, a każdy, kto chciałby dzieło wykorzystać, musi uzyskać jego zgodę. Projekt budowlany jest dziełem o charakterze użytkowym. Jeżeli projektant zawrze umowę o stworzenie projektu budowlanego i jednocześnie przewiduje, że projekt ten będzie spełniał przesłankę uznania go za dzieło – wówczas musi w umowie zawartej z inwestorem przenieść na niego część swoich uprawnień (a przynajmniej jedno: uprawnienie do wykorzystania projektu do prowadzenia określonych robót budowlanych). Bez tego inwestor nabyłby tylko kartkę papieru, której nie mógłby wykorzystać, ponieważ zabraniałby mu tego zakres monopolu autorskiego.
Zakres uprawnień przekazywanych w umowie zależy tylko od wyniku negocjacji z inwestorem.
Pomimo zawarcia umowy z inwestorem twórcą dzieła pozostaje projektant i tylko on może wyrazić zgodę na zmianę treści projektu budowlanego. Bez tej zgody inwestor nie powinien dokonywać zmian w projekcie (przy czym nie ma tutaj znaczenia, czy projekt wcześniej był indywidualnie uzgadniany, czy też był projektem gotowym). Może to co prawda zrobić z punktu widzenia prawa administracyjnego (w tym budowlanego), ale nie prawa autorskiego. Musi bowiem się liczyć z tym, że dokonując takiej zmiany, narusza granice monopolu autorskiego, co skutkuje powstaniem określonych prawem autorskim sankcji.
Jeżeli w projekcie zostaną dokonane zmiany, narusza to uprawnienie twórcy do integralności dzieła, a zatem jego prawo autorskie osobiste (art. 16 ustawy o prawie autorskim).
Sankcjami za naruszenie któregokolwiek z praw autorskich osobistych są:
- przeprosiny w postaci publicznego oświadczenia, którego treść zatwierdza sąd;
- sądowy nakaz zaprzestania dokonywania zmian w projekcie i przywrócenia jego pierwotnej postaci;
- nakaz zapłaty kwoty ustalonej przez sąd na rzecz projektanta tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną mu krzywdę;
- dodatkowo – na żądanie pokrzywdzonego projektanta – nakaz zapłaty kwoty ustalonej przez sąd na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Dodatkowo wprowadzenie do projektu zmian bez zgody projektanta oznacza naruszenie autorskich praw majątkowych twórcy. Sankcje za to są następujące:
- nakaz zaprzestania działań naruszających prawa projektanta (nakaz zawarcia z projektantem porozumienia co do zakresu zmian lub przywrócenia projektu do stanu zatwierdzonego pierwotnie);
- nakaz zapłaty na rzecz projektanta kwoty stanowiącej w zasadzie trzykrotność wynagrodzenia, którego miałby prawo żądać projektant, gdyby inwestor zawarł z nim stosowną umowę;
- dodatkowo – nakaz zapłaty na rzecz projektanta kwoty stanowiącej równowartość wynagrodzenia, którego miałby prawo żądać, gdyby inwestor zawarł z nim stosowną umowę oraz
- na żądanie projektanta – nakaz zapłaty na rzecz Funduszu Promocji Twórczości kwoty stanowiącej równowartość wynagrodzenia, którego miałby prawo żądać
projektant, gdyby inwestor zawarł z nim stosowną umowę.

Jak widać, sankcje za naruszenie praw autorskich są dość dolegliwe, na dodatek mogą być kumulowane (łączone). Dokonywanie przez inwestora zmian w projekcie bez zgody projektanta może być zatem nieopłacalne.

Jak się bronić przed roszczeniami projektanta?
Wydaje się, że najprostsze byłoby wykazanie przez inwestora, że projekt nie jest dziełem, a zatem nie ma w nim ani krztyny twórczości. Dowód ten jest jednak niezwykle trudny do przeprowadzenia, zważywszy, że twórczość może się przejawić w jakimkolwiek elemencie projektu, nie musi dotyczyć całości. Najprostszym rozwiązaniem jest zatem wcześniejsze uregulowanie tej kwestii z projektantem w stosownej umowie. Problem zaistnieje wtedy, gdy projektant nie będzie chciał jej zawrzeć lub też za swoją zgodę zażąda zbyt wygórowanej zapłaty. Sposób postępowania inwestora zależy wówczas od przyczyn uzasadniających dokonanie zmian w projekcie:
- jeśli zmiany wynikają z wady projektu, wówczas projektant nie może się skutecznie uchylić od takich zmian (sposób postępowania w przypadku wad projektu budowlanego omówiliśmy w poprzednim numerze Muratora);
- jeżeli zmiany wynikają z woli inwestora, projektant nie ma obowiązku wyrażenia zgody na ich wprowadzenie i jedynym środkiem pozostającym w gestii inwestora jest zarzucenie postępowaniu projektanta naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego). Gdyby natomiast projektant żądał wygórowanej stawki, wówczas można jeszcze dołączyć roszczenia wynikające z wyzysku (art. 388 k.c.).

Inwestorze, pamiętaj!

- Nie masz prawa dokonywać zmian w projekcie bez zgody projektanta. Każde takie działanie jest naruszeniem autorskich praw majątkowych i osobistych twórcy.
- Wyjątkiem są zmiany wynikające z wadliwego projektu – tutaj ingerencja innego projektanta w treść projektu co prawda także stanowi naruszenie praw autorskich, ale naruszenie to jest uzasadnione i chronione prawem.
- Zakaz zmian dotyczy każdego projektu, który jest dziełem w rozumieniu prawa autorskiego. Nie ma znaczenia, czy nabyłeś projekt gotowy, czy też został on przygotowany według twoich wskazówek, czy projekt dotyczy budowy domu, czy rozbudowy, przebudowy lub modernizacji.
- Prawa osobiste autorskie nigdy nie wygasają, zaś prawa majątkowe wygasają po upływie 70 lat kalendarzowych od śmierci twórcy.
- W umowie z projektantem umieść klauzulę zobowiązującą go do wyrażenia zgody na niezbędne z twojego punktu widzenia zmiany w projekcie lub na to, by zmiany te wprowadził inny projektant, także po zakończeniu prac budowlanych.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty