Jak oświetlić ogród


Oświetlenie ogrodu pozwala cieszyć się nim także po zmroku. Właściwie dobrane zamienia przestrzeń wokół domu w niezwykłą scenerię. I, co niezmiernie istotne, zwiększa bezpieczeństwo domowników.

Oświetlenie standardowo instaluje się przy wejściu do domu i przy furtce, światłem akcentuje się drogi i ścieżki, a także obszary spotkań towarzyskich – werandy, altany czy tarasy. Warto jednak pokusić się również o oświetlenie innych elementów ogrodu: krzewów, żywopłotów, klombów lub obiektów architektonicznych – zbiorników wodnych, fontann albo rzeźb. Odpowiednio ukierunkowane światło pozwala tworzyć ciekawe efekty dekoracyjne, zwraca też uwagę na szczegóły i kształty, które w ciągu dnia pozostają niezauważone. Dzięki oświetleniu otoczenia wokół domu mamy świadomość, że w każdej chwili możemy zobaczyć, co się dzieje na zewnątrz, a to zwiększa poczucie bezpieczeństwa.


Co oświetlić

Wejście. Oświetlone powinno być zarówno wejście do domu, jak i furtka (na niewielkich działkach często wystarczy jedno oświetlenie zamontowane na budynku). Zwykle instaluje się reflektor dużej mocy lub lampę naścienną. Włączanie się lampy może być sterowane czujnikiem ruchu. Trzeba jednak pamiętać o tym, że złe ustawienie zasięgu lampy może być przyczyną jej nieuzasadnionego włączania się (na przykład przez psa biegającego w ogrodzie albo przechodniów idących chodnikiem).

Trakty komunikacyjne. Należy je oświetlić w sposób jednolity. Światło powinno padać na nawierzchnię oraz – ewentualnie – na wąski pas wzdłuż jej brzegów. Nie zaleca się oświetlania większego obszaru nie tylko ze względu na oszczędność energii, ale przede wszystkim dlatego, że podkreślenie światłem samej drogi zaznacza odcinek, jaki trzeba pokonać, tworząc w ten sposób świetlny szlak pomagający w orientacji przestrzennej. Jeśli to możliwe, należy zadbać o odpowiednie ukierunkowanie światła.
Powinno ono padać przede wszystkim na nawierzchnię poziomo, a nie być skierowane w górę (może oślepiać). Dobrym sposobem oświetlenia dróg jest wykorzystanie światła ślizgającego się po ich powierzchni, które pozwala na uzyskanie przeplatających się cieni. Takie światło można uzyskać między innymi za pomocą niewielkich reflektorów zainstalowanych na niskich słupkach albo osadzonych w ziemi i wyposażonych w odpowiednie akcesoria antyolśnieniowe.
Bardzo ważne jest dobre oświetlenie schodów i wszelkich różnic poziomów większych niż 10 cm. Schody powinny być oświetlone jednolicie – jeden stopień ginący w mroku tworzy pułapkę, w której łatwo się potknąć.

Przestrzenie spotkań towarzyskich. Są to patia, werandy, altany i tarasy. Światła w nich zainstalowane powinny padać zarówno w płaszczyznach poziomych, jak i pionowych ze względu na konieczność oświetlenia stołów czy blatów do przygotowywania potraw, jak też twarzy osób zasiadających przy stole.
Światło nie może oślepiać, lecz powinno być dyskretne i rozproszone.
Pomieszczenia zadaszone można oświetlać podobnie jak wnętrza mieszkalne. Należy się jednak wystrzegać światła górnego, które daje co prawda dobrą jasność, ale nie zapewnia intymności. Znacznie lepsze jest światło boczne. Godne polecenia jest też skierowanie światła na sufit – odbite od niego tworzy miękkie, rozproszone refleksy. Oświetlenie bezpośrednie można stosować, pod warunkiem że źródło światła przesłaniają osłony.
Woda. Można oświetlić samą jej taflę lub elementy ogrodu znajdujące się w pobliżu. Kształty roślin odbite od ciemnego tła wody utworzą na nim interesujące refleksy. Ładnie wyglądają też zainstalowane w stawie lampy podwodne lub pływające.
Rośliny. Warte oświetlenia są efektowne przez cały rok grupy roślin wieloletnich oraz drzewa i krzewy o interesującej formie, na przykład klony palmowe, odmiany roślin o powyginanych pędach albo „płaczącej" formie.
Źródła światła powinny być zainstalowane między oświetlanym obiektem a obserwatorem i tak skierowane, by go dobrze oświetlały, nie oślepiając ludzi.

Jaka instalacja

Instalacja oświetlenia ogrodu zasilana jest zwykle poprzez obwód wyodrębniony z instalacji domowej. Powinien on zapewniać ciągłość zasilania oraz skuteczność ochrony przed porażeniem, dlatego konieczne jest jego wyposażenie w wyłącznik nadmiarowoprądowy dobrany do obciążenia instalacji oraz wyłącznik przeciwporażeniowy – różnicowoprądowy.
Instalacja niskonapięciowa (12 V, 24 V). Wymaga użycia transformatora redukującego napięcie z sieciowego (230 V) do wymaganego (12 V, 24 V). Pozwala na bezpieczne użytkowanie i łatwiejsze ułożenie przewodów elektrycznych (można je ułożyć samodzielnie), jednak do jej minusów należy zaliczyć bardziej skomplikowane sterowanie oświetleniem, brak możliwości użycia opraw energooszczędnych oraz konieczność stosowania grubszych przewodów zasilających w przypadku długich linii. Takie przewody są droższe, mniej giętkie, przez co gorzej się je układa, poza tym mogą współpracować tylko z określonymi typami opraw. Stosowanie instalacji niskonapięciowej jest absolutnie niezbędne w przypadku iluminacji basenów i oczek wodnych. Do oświetlania naziemnych części ogrodu ma sens jedynie w przypadku małych działek z niewieloma punktami świetlnymi.
Przewód elektryczny w instalacji niskonapięciowej powinien mieć długość nie większą niż 25 m ze względu na konieczność uniknięcia zbyt dużych spadków napięcia na dłuższych jego odcinkach. Ograniczeniem w stosowaniu tej instalacji jest też maksymalna liczba lamp, które można do niej podłączyć (suma mocy podłączonych lamp nie może przekraczać mocy transformatora). Instalację można wykonać samodzielnie, prowadząc przewody na głębokości co najmniej 30 cm w celu ochrony przed przypadkowymi uszkodzeniami podczas prac ogrodniczych.
Instalacja zasilana napięciem sieciowym (230 V). Jest o wiele bardziej praktyczna i uniwersalna. Nie tylko umożliwia podłączenie dowolnej liczby punktów świetlnych, ale może zasilać wiele innych urządzeń, na przykład elektronarzędzia lub sprzęt elektryczny do pielęgnacji ogrodu. Znacznie większy jest też wybór opraw oświetleniowych przeznaczonych do lamp zasilanych napięciem 230 V. Montaż instalacji powinien wykonać uprawniony elektryk. Jej projekt i wykonanie warto przeprowadzić jeszcze przed urządzeniem ogrodu. Dzięki temu w przyszłości uniknie się rozkopywania i niszczenia już zagospodarowanych części działki.
Przewody elektryczne należy układać w rurkach ochronnych na głębokości 70-80 cm. Poszczególne oprawy oświetleniowe podłącza się za pomocą puszek instalacyjnych o odpowiednim stopniu ochrony (co najmniej IP 67). Niektóre oprawy umożliwiają poprowadzenie okablowania przelotowego. W przypadku instalacji zasilanej napięciem sieciowym należy zadbać o zachowanie właściwej odległości od innych obiektów – fundamentów, instalacji wodociągowej oraz drzew.

Źródło światła

Na sposób oświetlenia ogrodu i przebieg jego eksploatacji duży wpływ ma rodzaj zastosowanego źródła światła. Dlatego od jego wyboru warto zacząć projektowanie oświetlenia działki. Ważne jest, by określić, jak długo w ciągu doby będziemy korzystać z oświetlenia określonej części ogrodu. Żarowe źródła światła (przede wszystkim halogeny) nadają się do miejsc krótko oświetlanych, natomiast miejsca oświetlane przez znaczną część nocy narzucają zastosowanie źródeł światła, jakimi są świetlówki kompaktowe, lampy rtęciowe, sodowe lub metal-halogenkowe. Zużywają one kilkakrotnie mniej energii w porównaniu ze źródłami żarowymi, poza tym mają kilkakrotnie dłuższą żywotność.
Warto też się zastanowić, jakiej barwy światło najlepiej pasuje do ogrodu. Różne źródła światła mogą emitować światło barwy zimnej (niebieskawe), neutralnej lub ciepłej (żółtawe). Do oświetlenia roślin najlepsze jest światło zbliżone do naturalnego.
Halogeny. Są to żarowe źródła światła o żywotności dwu-czterokrotnie wyższej niż standardowe żarówki (mają trwałość 2000-4000 godzin). Niewielkie rozmiary pozwalają na ich stosowanie w kompaktowych oprawach oświetleniowych, co w przypadku oświetlenia terenów zielonych jest zaletą – oprawy można doskonale ukryć przed okiem obserwatora. Dobre oddawanie barw (czyli wierne odwzorowanie kolorów oświetlanego obiektu w odniesieniu do oświetlenia go przez światło słoneczne) pozwala na ich wykorzystanie wszędzie tam, gdzie wskazane jest neutralne światło (klomby, kwietniki i wszelkiego rodzaju roślinność, zwłaszcza jeśli dekoracją są kwiaty). Niektóre halogeny wyposażone są we własne odbłyśniki emitujące wiązkę światła o określonym kącie rozsyłu. Wadami, oprócz niewielkiej żywotności, są dość niska wydajność świetlna i brak możliwości wyboru barwy światła (tylko barwa ciepła). Źródła halogenowe występują w wersji zasilanej napięciem 12 V, 24 V lub 230 V.
Świetlówki kompaktowe. Są energooszczędne, mogą emitować światło o różnej barwie (od zimnej, poprzez neutralną, do ciepłej), co pozwala na swobodne podkreślenie urody roślinności i innych elementów ogrodu. Stopień oddawania barw sprawia, że świetlówki znajdują zastosowanie do iluminacji rozłożystych roślin, niewymagających doskonałego oddawania barw, których pokrój i przestrzenna forma są ważniejsze niż wierne oddanie kolorów liści i kwiatów. Wykazują dość długą żywotność – zwykle 6000-8000 godzin. Zastosowanie świetlówek do oświetlania ogrodu w naszej strefie klimatycznej ogranicza to, iż w większości przypadków (poza kilkoma modelami) już w temperaturze około 0°C znacznie słabiej świecą. Przystosowane są do napięcia 230 V.
Lampy rtęciowe, sodowe, metal-halogenkowe. Są to tak zwane wyładowcze źródła światła. Stosuje się je zwłaszcza do iluminacji sporych obiektów oraz obszarów, które wymagają długiego czasu oświetlenia. Są energooszczędne i trwałe (8000-12 000 godzin pracy). W ogrodach wykorzystywane są głównie metal-halogenkowe źródła światła charakteryzujące się doskonałymi parametrami pod względem wydajności, trwałości i oddawania kolorów. Emitują światło w bogatej gamie barw – od zimnej po ciepłą. Muszą być zasilane napięciem 230 V i są wrażliwe na jego wahania.

Dobra oprawa

Oprawy oświetleniowe muszą być wykonane z materiału gwarantującego trwałość i bezpieczeństwo oraz przeznaczone do montażu na zewnątrz. Oznacza to, że muszą być szczelne, odporne na długotrwały kontakt z wodą i śniegiem (stopień ochrony co najmniej IP 44), a także na wysoką i niską temperaturę. Jeśli są instalowane w miejscu dostępnym dla osób trzecich, powinny się odznaczać odpornością na ewentualne zniszczenie.
Wybierając oprawy oświetleniowe, trzeba dopasować je do miejsca, w którym będą zamontowane, a przede wszystkim do oczekiwanego efektu oświetlenia. Wybór opraw determinuje to, że są one przystosowane do konkretnych źródeł światła, co oznacza, że inne są oprawy do halogenów, inne do świetlówek kompaktowych albo lamp metal-halogenkowych.
Oprawy do montażu w nawierzchni. Dostępne są w wersjach przystosowanych do halogenów (zasilanych prądem o napięciu 12 V i 230 V), świetlówek kompaktowych oraz lamp wyładowczych. Odznaczają się różnorodną optyką (różne modele tej samej grupy opraw mają inną konstrukcję układu optycznego, co sprawia, że mogą emitować wąską lub szeroką wiązkę światła). Stosując je, można więc uzyskać różne efekty świetlne. Są wyposażone w szkło zewnętrzne przezroczyste lub matowe rozpraszające dodatkowo wiązkę światła. Oprawy powinien charakteryzować stopień ochrony co najmniej IP 67 oraz odporność na nacisk rzędu 1000 kg, dzięki czemu nadają się do montażu w podjazdach. Wykorzystywane są do oświetlania traktów komunikacyjnych, drzew, krzewów oraz architektury ogrodowej.
Reflektory. Jako źródło światła są wykorzystywane halogeny. Nadają się do iluminacji niewielkich drzew i krzewów, a także interesujących elementów ogrodowej architektury. Niektóre mają możliwość regulacji rozwartości wiązki światła w zakresie od 15 do 50°, są też wyposażone w akcesoria zmieniające kształt wiązki emitowanego światła oraz specjalne osłony antyolśnieniowe. Niekiedy mają dodatkowe akcesoria umożliwiające montaż opraw bezpośrednio na konarach drzew lub paliki do wbijania w grunt.
Słupki oświetleniowe. Przystosowane są do wyładowczych źródeł światła oraz świetlówek kompaktowych. Stosuje się je przede wszystkim do oświetlania podjazdów, ścieżek, schodów oraz niskiej zieleni. Wyposażone są w klosze lub inne akcesoria zapobiegające olśnieniu. Szkło lampy może być matowe, dające miękkie, rozproszone światło.
Oprawy do montowania w ścianie. Są przystosowane do świetlówek kompaktowych i wyładowczych źródeł światła. Wykorzystuje się je do oświetlenia przestrzeni wejściowej do domu, furtek, wjazdów do garażu, schodów.

Rady Muratora

Planując system oświetlenia działki, należy uwzględnić obecność innych, już istniejących lub projektowanych instalacji (instalacja wodna lub gazowa, linia telefoniczna, przewody elektryczne, system nawadniania), a także przewidzieć zmiany wielkości roślin wraz z upływem lat (zwłaszcza drzew i krzewów). Warto zawczasu zastanowić się i przeanalizować nasze oczekiwania – czy chcemy oświetlić tylko trakty komunikacyjne, czy może także miejsca wypoczynku albo grupy roślin, by później nie niszczyć urządzonego ogrodu. Dobrze jest określić, gdzie będziemy najczęściej przesiadywać (zwykle taras), i tak dobrać oświetlenie, by także po zmroku móc się cieszyć widokiem ogrodu. Należy jednak zachować powściągliwość, bo nadmierna iluminacja działki może przytłaczać, poza tym jest kosztowna w eksploatacji. Trzeba też zwrócić uwagę na to, żeby urządzenia techniczne – lampy, kinkiety, słupki oświetleniowe – nie zdominowały otoczenia. Powinny być tak dobrane, by stanowiły element dekoracji lub były dyskretnie ukryte w roślinności albo elementach wystroju architektonicznego (murkach, kamieniach).

STEROWANIE AUTOMATYCZNE

Do włączania oświetlenia można zastosować urządzenia umożliwiające automatyczne sterowanie, bez konieczności interwencji użytkownika.
Zegary astronomiczne. Sterują oświetleniem w sposób zależny od cyklu słonecznego, umożliwiają włączanie i wyłączanie oświetlenia w określonym czasie względem wschodu lub zachodu słońca.
Czujniki zmierzchowe. Reagują na określony poziom natężenia światła. W pewnych okolicznościach, na przykład podczas gęstej mgły, włączają się także w dzień. Często współpracują z innymi urządzeniami sterującymi, między innymi z programatorami cyfrowymi (połączenie programatora pozwalającego na włączanie instalacji w godzinach nocnych i czujnika zmierzchowego zapobiega włączaniu instalacji oświetleniowej na przykład w pochmurny dzień).
Programatory czasowe. Umożliwiają tworzenie schematów świetlnych (można na przykład zaprogramować włączanie się kolejnych sekcji oświetlenia ogrodu). Bardziej skomplikowane urządzenia pozwalają zaprogramować dla wszystkich dni tygodnia włączanie się i wyłączanie w różnym czasie różnych sekcji lamp.
Czujniki ruchu. Uruchamiają na określony czas oświetlenie po wykryciu ruchu.
Oprócz aparatury umożliwiającej automatyczny tryb pracy warto również przewidzieć dodatkowe wyłączniki umożliwiające ręczne sterowanie.

Rzeźbienie światłem

Umiejętnie operując oświetleniem, można kształtować pogrążoną w mroku przestrzeń wokół domu. W ogrodach zwykle stosuje się kilka technik oświetlenia.

Oświetlenie od dołu. Daje niezwykłe efekty wynikające z niecodziennego widoku liści podświetlonych od dołu oraz cieni skierowanych ku górze. Doskonale nadaje się do oświetlania żywopłotów, drzew i krzewów. W tym celu wykorzystuje się zwykle oprawy umieszczone w podłożu i niskie reflektory skierowane ku górze. Konieczne jest stosowanie źródeł światła o niskiej luminancji (małej jasności) lub opraw wyposażonych w akcesoria antyolśnieniowe (są to różne pierścienie nakładane na źródło światła, rastry kierujące światło w określone miejsce i inne osłony) w celu wyeliminowania lub ograniczenia efektu olśnienia.

Oświetlenie z góry. Jeżeli jest możliwość zainstalowania oświetlenia na pewnej wysokości (ściana budynku, mur ogrodzenia, słup lub gałęzie drzewa), można niewielką ilość światła o chłodnej barwie skierować bezpośrednio na koronę drzewa lub krzewu i uzyskać w ten sposób efekt księżycowy (oświetlenie od góry pochodzące z kil­ku punktów) albo promieniami pochodzącymi z jednego punktu podkreślić plastykę listowia. Do tego typu oświetlenia stosuje się najczęściej reflektory

Tło świetlne. Oświetla się nie przedmiot, lecz tło, od którego odcina się zarys przedmiotu (drzewa, krzewu, rzeźby). Oświetlenie winno być w miarę jednolite, umożliwiające prawidłową ekspozycję interesującego nas obiektu. Doskonale nadają się do tego oprawy umożliwiające zalanie tła światłem. Tego typu oświetlenie pociąga za sobą dość duże zużycie energii, daje jednak bardzo intere­sujący efekt – tło ogranicza­jące pole widzenia i stanowiące ramę dla eksponowanego obrazu. W przypadku drzew i dużych krzewów można zastosować dodatkowe podświetlenie z przeciwnej strony, umieszczone w taki sposób, że roślina znajduje się między źródłami światła a obser­watorem. W ten sposób powstaje świetlna korona prześwitują­ca przez listowie.

Oświetlenie perspektywiczne. Stosuje się dla nadania głębi nocnemu wizerunkowi ogrodu. Polega ono na stopniowaniu jasności elementów rozmiesz­czonych w różnych odległościach od obserwatora. Elementy ogrodu położone bliżej są słabiej oświetlone niż znajdujące się dalej, a najbardziej oświetlone jest tło. Dobre widzenie obserwowanych w dali elementów tła oddaje odległość, która dzieli je od obserwatora, czyli nadaje prze­strzeni głębi. Możliwe jest wykorzystanie odwróconego wariantu tej techniki oświetleniowej – element bardziej oświetlony znajduje się na pierw­szym planie, a tło jest najciemniejsze na granicy widzenia.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty