Jak zrobić nadproża łukowe.


Nadproża można zrobić z gotowych elementów. Często jednak zdarza się, że trzeba je przygotować na budowie. Dlatego ten detal musi być szczególnie starannie opracowany w projekcie. Zwłaszcza gdy ma to być nadproże łukowe. Należy też pamiętać, że decydując się na określony kształt i rozpiętość łuku, musimy dostosować do niego technologię wykonania.

Tego rodzaju nadproża wywodzą się już z czasów starożytnych. Ponieważ występują w nich tylko siły ściskające i nie wymagają one wzmocnień, przez wieki stosowano na nie kamień lub cegłę pełną. Obecnie – przy dużym wyborze surowca budowlanego – praktyczne zastosowanie łuków zeszło na dalszy plan. Ważniejsze stały się względy estetyczne – wykonuje się je jako ozdobę elewacji domu, która dzięki nim zyskuje stylowy charakter.


Nadproża murowane

Konstrukcje murowe drobnoelementowe przeżywają swój renesans. Zmienia się jednak ich charakter. Niegdyś z cegły pełnej wznoszono cały mur i wszystkie detale, między innymi nadproża łukowe. Obecnie zaś decyzję o murowanym łuku podejmuje się z myślą o ładnej elewacji. Dlatego zamiast cegły pełnej chętniej wybiera się efektowniejszą cegłę klinkierową. Barierą może być jednak cena. Oprócz cegły klinkierowej można wykorzystać silikaty, czyli elementy wapienno-piaskowe stosowane na nadproża od blisko stu lat. Charakteryzują się one stopniowym wzrostem wytrzymałości – ciągłe oddziaływanie dwutlenku węgla na zawarty w nich wapń sprawia, że się utwardzają. Łatwo łączy się je z innymi materiałami, na przykład z betonem komórkowym czy ceramiką (zaprawy murarskie doskonale wiążą ich powierzchnie). Są przy tym stosunkowo tanie.
Jak się to robi. Do łączenia elementów używa się wyłącznie tradycyjnej zaprawy cementowo-wapiennej. Minimalna grubość spoiny wynosi 0,5, a maksymalna 2 cm.
Liczbę cegieł w nadprożu wylicza się na podstawie rozpiętości przekrywanego otworu i grubości ściany. W najpowszechniej stosowanym łuku odcinkowym układa się nieparzystą liczbę cegieł. Wynika to z tego, że cegła-zwornik musi być umieszczona w szczycie łuku. I tak na przykład na łuk o grubości 12 cm i rozpiętości 150 cm potrzeba 21 cegieł, a przy rozpiętości 120 cm – 17.
Przed przystąpieniem do prac murarskich trzeba z wyjątkową starannością zaplanować rozmieszczenie poszczególnych cegieł. Przy rozpiętościach otworów do 120 cm krążyny (formy, na których układa się sklepienie) robi się z jednej deski wyciętej w kształcie podniebienia i podpiera obustronnie na rusztowaniu podwójnymi klinami (przy większych rozpiętościach krążyny przygotowuje się z kilku desek). Cegły przed rozpoczęciem murowania należy obficie zwilżyć wodą. Klinkierowe dobrze jest posmarować specjalnym preparatem hydrofobizującym ułatwiającym zmycie zaprawy.
Łuk powinien być wykonywany równocześnie od obu wezgłowi. W tych miejscach działają duże siły rozpierające, trzeba więc starannie wyprofilować wezgłowie i na zaprawie ułożyć wspory – płaszczyzną czołową prostopadle do działających sił.
Koniec murowania powinien wypadać zawsze w szczycie łuku. Ostatnią cegłę, zwornik, osadza się w gęstej zaprawie, wciskając, a nie wbijając. Po godzinie od zakończenia murowania częściowo wybija się kliny utrzymujące krążynę, aby spowodować dociśnięcie zaprawy w spoinach do cegieł (pozwala to zamknąć ewentualne rysy mogące powstać w wyniku odciągania wody przez cegły). Krążyny spod sklepienia powinno się wyjmować poprzez bardzo ostrożne wybicie klinów po całkowitym związaniu zaprawy w spoinach, czyli po trzech-pięciu dniach.

Nadproża żelbetowe

To najpopularniejszy typ nadproży stosowanych w domach jednorodzinnych. Mogą być w całości przygotowane na budowie albo robione w gotowych kształtkach ułatwiających formowanie nadproża i przyspieszających pracę.

W deskowaniu tradycyjnym. Dzięki współpracy stali i betonu można uzyskać bardzo dużą nośność, co pozwala na przekrywanie takimi nadprożami otworów o sporej rozpiętości.
Inne niewątpliwe zalety to niski koszt materiałów i robocizny, dość powszechna znajomość zasad wykonania konstrukcji żelbetowych, dowolność w doborze kształtu i możliwość zastosowania tego rozwiązania niezależnie od wybranej technologii budowy domu. Zrobienie łukowego nadproża żelbetowego jest jednak bardzo pracochłonne.
Jak się to robi. Nadproże żelbetowe wykonywane w całości na budowie wymaga skonstruowania szczelnego deskowania lub wyprofilowanej formy na nadproże, ustawienia stempli, dokładnego wygięcia i powiązania drutem wiązałkowym prętów zbrojenia i strzemion, wreszcie wypełnienia całości gęstą mieszanką betonową.
Nadproże często robi się jednocześnie z wieńcem – przygotowuje się jedno deskowanie, połączone zbrojenie i razem wypełnia je betonem – dzięki czemu zapewnia się lepszą współpracę tych elementów.
Zbrojenie składa się z prętów podłużnych, górnych i dolnych łączonych strzemionami. Trzeba pamiętać o stosowaniu na prętach głównych krążków dystansowych w celu zapewnienia otuliny o wymaganej 2-centymetrowej grubości. Istotne jest też prawidłowe oparcie nadproża na ścianie – nie może być ono mniejsze niż 8-12 cm. Na ogół długość oparcia to 15-20 cm.
Beton układa się bez przerw roboczych, uważając, aby nie doszło do rozsegregowania składników mieszanki betonowej, i zagęszczając go, na przykład prętem metalowym (tak zwane sztychowanie), ale tak, aby nie uszkodzić zbrojenia. Nadproże żelbetowe uzyskuje pełną nośność po 28 dniach, rozdeskowuje się je najczęściej po 10-14 dniach.

W deskowaniu traconym – kształtki z betonu komórkowego. Łatwiejszym sposobem wykonania nadproża żelbetowego jest użycie gotowych kształtek nadprożowych z betonu komórkowego, w których układa się zbrojenie i beton. Rozwiązanie to jest jednak opłacalne tylko przy przekrywaniu większych otworów – o rozpiętości zbliżonej do 2,5 m. Przy małych, żeby łuk miał ładną krzywiznę, trzeba wykorzystać dużo kształtek i odpowiednio je podocinać. Powstaje w ten sposób sporo odpadów, których nie ma gdzie wykorzystać.
Jak się to robi. Kształtki przycina się pod odpowiednim kątem i łączy zaprawą klejową, kształtując łuk. Następnie układa się projektowane zbrojenie. Stosuje się przy tym podkładki dystansowe lub plastikowe kółka nakładane na pręty, aby zachować 2-centymetrową otulinę zbrojenia. Całość wypełnia się betonem i zagęszcza go. Kształtki pełnią tu funkcję deskowania traconego. Oczywiście na czas układania i tężenia betonu konieczne jest podparcie łuku – na mniej więcej 14 dni. Zabudowanie ściany między łukiem a wieńcem jest podobne jak przy nadprożach murowanych – elementy otaczające łuk muszą być przycięte do jego krzywizny, a nierówności wypełnione zaprawą.

W deskowaniu traconym – kształtki ze styropianu. Metoda ta jest bardzo łatwa i niewiele w niej odpadów. Kształtki styropianowe są bardzo lekkie i szybko się je montuje (łączenie na zamki). Można je stosować nie tylko przy wznoszeniu ścian z elementów styropianowych, ale także w domach budowanych w innych technologiach.
Również w tym rozwiązaniu w części nośnej nadproża łukowego trzeba ułożyć zbrojenie – tak zwany rdzeń.
Jak się to robi. W planowanym otworze od miejsca, w którym ma się zacząć krzywizna łuku (około 150 cm od projektowanego poziomu podłogi), umieszcza się pustaki i opiera się je na podporach. Na górze układa się styropianową kształtkę nadprożową, a w niej zbrojenie. Następnie na pustakach wypełniających otwór rysuje się linię łuku i wzdłuż niej nacina pustaki. Dzięki podporom dolnym całość nadal się trzyma. W miejsce wycięcia wkłada się szczelną przekładkę. Ma ona zapobiec przedostawaniu się betonu do położonych poniżej wycięcia pustaków. Następnie całość, od nadproża, wypełnia się mieszanką betonową. Wpływa ona stopniowo w coraz niższe partie pustaków i zatrzymuje się na przekładce. Powstaje w ten sposób monolityczne nadproże łukowe. Po 14 dniach usuwa się podpory, a zbędne pustaki wyjmuje spod blachy jako półkole. Można je wykorzystać w późniejszych pracach.

Nadproża gotowe

Prefabrykowane. Większość nadproży łukowych wykonuje się bezpośrednio na budowie, bo składanie ich w całość w zakładzie prefabrykacji wymaga dodatkowych wzmocnień, jest bardzo pracochłonne i w rezultacie kosztowne, więc dla indywidualnego klienta często nieopłacalne. Są jednak sytuacje, w których prefabrykacja jest niezbędna, na przykład kiedy decydujemy się na rolety zewnętrzne. Nawet najstaranniej wykonany łuk zostanie oszpecony, gdy na elewacji zamontujemy nad nim rolokasetę. Samodzielnie natomiast nie można zabudować jej w konstrukcji nadproża, bo zmieniałoby to parametry wytrzymałościowe, co wymaga dodatkowych obliczeń. Aby uniknąć takich niedogodności, można skorzystać z gotowych nadproży łukowych z miejscem na kasetę rolety. Są one produkowane z cegły ceramicznej lub betonu komórkowego. Mogą to być łuki pełne lub odcinkowe. Szerokość nadproża może wynosić 30-54 cm, zależnie od grubości muru. Maksymalna rozpiętość w świetle otworu okiennego to 250 cm. Termin oczekiwania – cztery do siedmiu dni. Nie jest to rozwiązanie tanie, ale efekt końcowy wynagradza koszty.
Jak się to robi. Właściwie jedynym problemem przy montażu jest ciężar elementu – takiego nadproża nie da się zamontować samodzielnie. Powinno się je zamówić w takim momencie, aby zostało przywiezione podczas wznoszenia ścian i można je było zamontować bezpośrednio z samochodu przy użyciu sprzętu firmy dostawczej.
Do dalszych prac murarskich można przystąpić od razu po zamontowaniu nadproża, ewentualnie odczekać kilka dni, aż zwiąże zaprawa łącząca je ze ścianą.

Kombinowane z betonu komórkowego. Jest to chyba najłatwiejszy sposób wykonania nadproża łukowego, choć jest to właściwie imitacja łuku. Polega on na tym, że funkcję nośną spełnia gotowa zbrojona belka nadprożowa (dostępna w firmie Xella), a w celu uzyskania kształtu łukowego od spodu dokleja się do niej odpowiednio wycięte bloczki z betonu komórkowego.
Jak się to robi. Zależnie od rozpiętości dobiera się odpowiedni rodzaj kształtki nadprożowej – przy każdym elemencie są podane maksymalne wymiary przekrywanego otworu. Jeżeli wielkość ta mieści się w granicach 175 cm, wykorzystuje się pojedynczą belkę. Do otworów większych – do 250 cm – stosuje się dwie belki innego typu nadmurowane warstwą bloczków w celu uzyskania nadproża zespolonego. Jeżeli rozpiętość otworu jest niewiele większa od maksymalnej – 10-30 cm – można podwyższyć belkę i dozbroić ją.
Belkę nadprożową układa się na ścianie na zaprawie klejowej. Następnie, zależnie od rozpiętości i wysokości łuku, przycina się po jednym lub więcej bloczków na każdą stronę łuku. Do łuku 120 cm są potrzebne dwa bloczki przy łuku płaskim lub cztery – przy wyższym. Każdy bloczek nacina się (można to zrobić zwykłą piłą płatnicową albo widiową) i najpierw strugiem, a później packą do szlifowania obrabia się go do uzyskania odpowiedniej krzywizny. Przykleja się je na zaprawę klejową do spodu belki nadprożowej. Można posmarować klejem również boki bloczków przylegające do ścian, ale nie jest to konieczne. Bloczki podpiera się stemplami na mniej więcej trzy godziny, aż zwiąże zaprawa (w niskiej temperaturze około sześciu godzin).
Do większych otworów potrzebna będzie większa liczba bloczków, w dwóch lub trzech warstwach. Najpierw trzeba rozplanować ich ułożenie, a dopiero potem każdy bloczek odpowiednio dociąć.

SPRAWDZAMY UŁOŻENIE CEGIEŁ

Krzywiznę nadproża odcinkowego, którego promień jest większy niż rozpiętość, można łatwo skontrolować, mocując na poziomie środka okręgu deskę z ruchomą łatą lub sznurem.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty