Plan miejscowy i studium. Jak kwestionować ich ustalenia?


Każda gmina ma dużą swobodę w zakresie planowania przestrzennego. Niestety, czasami z niej korzysta, nie zważając na interes prawny mieszkańców. Warto więc wiedzieć, jakie są możliwości zaskarżania takich aktów prawnych.

Odpowiedzi na tak postawione pytanie należy szukać w obowiązującej od 11 lipca 2003 r. ustawie z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w ustawie
z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Uchwalenie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym miało na celu usprawnienie i przyspieszenie procesu inwestycyjnego poprzez uproszczenie procedury planistycznej, w tym poprzez ograniczenie prawa do kwestionowania ustaleń planów miejscowych. Dlatego obecnie nie ma możliwości zaskarżania ustaleń planu lub studium w trakcie ich tworzenia.

W trakcie przygotowywania studium

Procedurę sporządzania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego rozpoczyna uchwała rady gminy o przystąpieniu do jego sporządzenia.
Studium sporządza się z udziałem społeczności lokalnej. Właściwy do sporządzenia projektu studium wójt (burmistrz lub prezydent miasta) po podjęciu przez radę gminy uchwały ogłasza (w prasie miejscowej, poprzez obwieszczenie oraz w sposób zwyczajowo przyjęty) informację o przystąpieniu do sporządzania studium oraz określa formę, miejsce i termin składania wniosków do studium. Termin ten nie może być krótszy niż 21 dni od ogłoszenia. Wójt po rozpatrzeniu wniosków (nie ma obowiązku ich uwzględnienia) sporządza projekt studium. Projekt ten poddawany jest opiniowaniu i uzgadnianiu przez wiele instytucji i organów państwowych, a następnie, po wprowadzeniu zmian wynikających z opinii i uzgodnień, wykładany na minimum 30 dni do publicznego wglądu. Co najmniej 14 dni przed wyłożeniem powiadamia się o tym poprzez ogłoszenie, jednocześnie wyznaczając termin – co najmniej 21 dni od dnia zakończenia wyłożenia projektu studium – w którym każdy zainteresowany może wnosić uwagi dotyczące projektu studium.
W okresie gdy projekt studium jest wyłożony, gmina ma obowiązek zorganizować dyskusję publiczną nad przyjętymi w nim rozwiązaniami. W dyskusji tej może wziąć udział każdy zainteresowany.
Kolejnym krokiem jest przedstawienie przez wójta radzie gminy do uchwalenia projektu studium wraz z listą nieuwzględnionych uwag. Ustawodawca nie przewidział konieczności przygotowywania odpowiedzi o sposobie rozpatrzenia uwag osobie je wnoszącej. Uchwalając studium, rada gminy rozstrzyga jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag.

Uwaga! Studium nie stanowi podstawy do wydawania decyzji administracyjnych (pozwoleń na budowę lub decyzji o warunkach zabudowy), ale w niektórych sytuacjach może uniemożliwić pozytywne załatwienie sprawy. Na przykład jeśli studium przewiduje na danym obszarze inwestycje celu publicznego lub scalenie, wszelkie postępowania w sprawach wydania warunków zabudowy są zawieszane do czasu uchwalenia planu, a to może potrwać nawet dwa lata.

Zaskarżanie uchwalonego studium

Nieuwzględnienia uwag nie można odrębnie skarżyć do sądu administracyjnego. Skarżyć można dopiero uchwałę o uchwaleniu studium.
Na uchwałę tę przysługuje, na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym, prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Skarżenie uchwały w sprawie przyjęcia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest jednak problematyczne, gdyż ten akt, będący przecież aktem kierownictwa wewnętrznego, nie narusza wprost interesów prawnych lub uprawnień obywateli.

Podczas opracowywania planu miejscowego

Sporządzanie planu miejscowego rozpoczyna uchwała rady gminy, w której określone zostają granice obszaru objętego planem i przedmiot jego ustaleń. Projekt planu sporządza wójt (burmistrz lub prezydent miasta). Poza pisemnym zawiadomieniem wielu instytucji ogłasza on (w prasie miejscowej, przez obwieszczenie oraz w sposób zwyczajowo przyjęty) informację
o przystąpieniu do sporządzenia planu, określając formę, miejsce i termin – minimum 21 dni – składania wniosków do planu. Wnioski mogą, lecz nie muszą być uwzględnione.

Uwaga! Władze gminy nie zawiadamiają indywidualnie właścicieli nieruchomości o przystąpieniu do sporządzania planu i możliwości składania wniosków, dlatego mieszkańcy muszą sami śledzić ogłoszenia, aby nie przegapić terminu ich złożenia.

Gotowy projekt planu wymaga zaopiniowania i uzgodnienia między innymi przez instytucje i organy państwowe, a następnie zostaje wyłożony do publicznego wglądu.
Wykładany jest na minimum 21 dni, a jego wyłożenie należy ogłosić publicznie co najmniej siedem dni wcześniej.
Zgodnie z obowiązującą ustawą zastrzeżenia do projektu planu można wnosić w formie uwag, których nieuwzględnienie nie może zostać odrębnie zaskarżone do sądu administracyjnego. Uwagi do projektu planu może wnieść każdy, kto kwestionuje jego ustalenia. Wnosi się je na piśmie w terminie ustalonym przez wójta, jednak nie krótszym niż 14 dni od dnia zakończenia wyłożenia. Uwagi rozpatruje wójt w terminie do 21 dni od dnia upływu terminu ich składania:
- uwagi uwzględnione wprowadza się do projektu planu w formie zmian, niejednokrotnie wymagających ponowienia uzgodnień projektu;
- uwagi nieuwzględnione przez wójta przedstawiane są do rozstrzygnięcia radzie gminy na sesji, na której uchwalany jest plan miejscowy. Ustawodawca nie przewidział konieczności przygotowywania odpowiedzi o sposobie rozpatrzenia uwag osobie je wnoszącej. Rada gminy może stwierdzić konieczność dokonania zmian w projekcie planu wynikających na przykład z uwzględnienia uwag wcześniej nieuwzględnionych przez wójta, w wyniku czego może nastąpić ponowienie procedury jego sporządzania.
Po stwierdzeniu zgodności planu miejscowego z ustaleniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest on uchwalany przez radę gminy. Rozstrzygnięcie rady gminy dotyczące rozpatrzenia uwag do projektu planu stanowi załącznik do uchwały.
Podjętą uchwałę przedkłada się następnie wojewodzie w celu oceny zgodności z prawem. Każdy może „sygnalizować” wojewodzie nieprawidłowości, nie będą one jednak traktowane jako skarga, ale powinny być rozpatrywane przez wojewodę w toku kontroli nadzorczej, to jest badania zgodności planu miejscowego z przepisami prawnymi. W przypadku wystąpienia istotnych naruszeń prawa wojewoda może stwierdzić nieważność uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego. Oznacza to, że naruszająca prawo uchwała nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Konieczne będzie, w niezbędnym zakresie, powtórne prowadzenie procedury zmierzającej do uchwalenia planu.
W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wojewody uchwała kierowana jest do ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa i zaczyna obowiązywać nie wcześniej niż po 30 dniach od jej ogłoszenia.

Zaskarżanie planu miejscowego

Uchwałę o planie miejscowym można, na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym, zaskarżyć do sądu administracyjnego. Uprawnionym do wniesienia skargi jest podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone. Skarżący musi więc wykazać nie tylko, iż posiada interes prawny lub uprawnienie, lecz że zostały one naruszone.
Na przykład właściciel działki rolnej, który wnioskował o zmianę jej przeznaczenia na działkę budowlaną, nie będzie mógł skutecznie dochodzić swoich praw w sytuacji, gdy w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy obszar, na którym ta działka jest położona, jest wyłączony z jakiejkolwiek zabudowy kubaturowej. Podobnie będzie, gdy właściciel działki budowlanej jest niezadowolony z przeznaczenia sąsiedniej działki pod zabudowę przemysłową, jednak przeznaczenie to nie stoi w konflikcie z zapisami studium i innymi przepisami, a planowany zakład określany jest jako nieuciążliwy – udowodnienie naruszenia interesu prawnego byłoby bardzo trudne.
W zależności od rodzaju naruszenia lub uprawnienia skarga może być uwzględniona lub nie. Musi być uwzględniona, jeśli naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia powoduje równoczesne naruszenie obowiązujących przepisów – naruszenie prawa materialnego lub roceduralnego.
Jeżeli przykładowo właściciel nieruchomości rolnej wnioskował o jej przeznaczenie na cele budowlane, a gmina odrzuciła ten wniosek, natomiast w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego teren wnioskodawcy określany jest jako budowlany i spełnia inne kryteria dotyczące działek budowlanych, można udowodnić niezgodność planu miejscowego ze studium i dochodzić swoich praw. Podobnie w sytuacji, w której na przykład
w miejscowym planie wytyczono drogę biegnącą przez nieruchomość, na co właściciel nie wyraża zgody, a popełniono błędy proceduralne, nieprawidłowo ogłaszając o wyłożeniu projektu planu, dochodzenie praw przed sądem jest uzasadnione.
Skutkiem uwzględnienia skargi dotyczącej planu miejscowego może być stwierdzenie nieważności uchwały rady gminy w przedmiocie jego uchwalenia w całości lub części. Oznacza to, że naruszająca prawo uchwała może zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Wtedy konieczne będzie, w niezbędnym zakresie, powtórne przeprowadzenie procedury zmierzającej do uchwalenia planu zgodnego z obowiązującymi przepisami.

ZANIM ZASKARŻYSZ STUDIUM I PLAN MIEJSCOWY

Przed wniesieniem skargi na uchwałę w sprawie studium lub planu miejscowego do wojewódzkiego sądu administracyjnego trzeba wezwać radę gminy do usunięcia naruszeń prawa wynikających z danej uchwały.
Uchwała w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego i dla uzyskania mocy prawnej wymaga opublikowania w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Dzień wydania dziennika jest dniem ogłoszenia tego aktu. Wezwanie do usunięcia naruszenia wynikającego z uchwalonego planu może być zatem skierowane dopiero po ogłoszeniu tego aktu.
W przypadku studium nie jest wymagane ogłoszenie go w dzienniku urzędowym województwa, a zatem wezwanie do usunięcia naruszeń może być wystosowane w każdej chwili po podjęciu uchwały (odpowiednia informacja pojawi się wówczas w urzędzie gminy na tablicy ogłoszeń).
Wezwanie do usunięcia naruszenia jest bezskuteczne, gdy organ gminy nie udzieli w terminie dwóch miesięcy odpowiedzi na wezwanie (nie zajmie stanowiska w przedmiocie naruszenia) albo gdy odmówi usunięcia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia. Uwzględnienie wezwania powinno skutkować podjęciem przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Dopiero w razie odmowy uwzględnienia wniosku lub całkowitego zignorowania wezwania można wnieść skargę do sądu administracyjnego.
Skargę do sądu administracyjnego składa się w terminie 30 dni liczonym od dnia doręczenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a w przypadku, gdy takiej odpowiedzi gmina nie udzieliła – w terminie 30 dni od dnia, w którym osoba zainteresowana powinna zyskać odpowiedź.

Kto się zajmuje planowaniem przestrzennym?
Podmiotami właściwymi w sprawach kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej są jednostki samorządu terytorialnego: gmina, powiat i województwo.
Dla inwestorów decydujące znaczenie mają akty planowania miejscowego uchwalane przez gminę:
- studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz
- miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

Do czego służy studium?
STUDIUM jest aktem polityki przestrzennej gminy, swoistym programem jej przestrzennego rozwoju. Studium nie jest aktem prawa miejscowego, lecz aktem wewnętrznie obowiązującym, wiążącym wójta (burmistrza, prezydenta) przy sporządzaniu planów miejscowych. Plan miejscowy winien być zgodny z konkretnymi ustaleniami studium, natomiast sprzeczność może skutkować nieważnością planu. Studium tworzy się obowiązkowo dla obszaru całej gminy, natomiast jego brak uniemożliwia uchwalenie planu miejscowego.

Do czego potrzebny jest plan?
PLAN MIEJSCOWY sporządza się w celu ustalenia przeznaczenia terenów oraz określenia sposobów ich zagospodarowania. Jest on aktem prawa miejscowego, który wiąże instytucje publiczne i osoby fizyczne.
Plan jest opracowaniem znacznie bardziej szczegółowym niż studium (opracowywany jest w skali 1:1000 i 1:2000) i stanowi bezpośrednią podstawę do wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę. Głównym zadaniem organu administracji architektoniczno-budowlanej, czyli organu wydającego decyzję o pozwoleniu na budowę (starosty lub prezydenta miasta na prawach powiatu), jest sprawdzenie zgodności projektu budowlanego z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Czy może nie być planu?
Plan miejscowy można sporządzić dla wybranych obszarów. W gminach mogą więc istnieć tereny pozbawione planu, co jest zgodne z prawem. Na takich obszarach zamierzenia inwestycyjne można realizować na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz decyzji o warunkach zabudowy, jeśli spełnione zostaną warunki określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (zostały dokładnie omówione w artykule Joanny Nowackiej „Dobre sąsiedztwo. Jak uzyskać decyzję o warunkach zabudowy” zamieszczonym w Muratorze 5/05 na s. 212).

Podstawa prawna:
- ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80, poz. 717 z późn. zm.)
- ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.)

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty