Wszystko co trzeba wiedzieć o drewnie


Drewno to chyba jedyny materiał, z którego można wznieść cały dom, od fundamentów aż po dach. Zawdzięcza to swoim wyjątkowym właściwościom. Jest lekkie, łatwe w obróbce, wytrzymałe, a po odpowiednim zabezpieczeniu – bardzo trwałe. Wciąż chętnie wykorzystuje się je więc do budowy ścian, stropów, więźb dachowych, tarasów, schodów, podłóg, mimo że nieustannie przybywa nowocześniejszych i tańszych wyrobów. Drewno ma również w sobie coś, czego nie znajdziemy w żadnych innych produktach popularnych w budownictwie – piękny naturalny wygląd i niepowtarzalny zapach żywicy.

Drewno made in Poland

Większość drewnianego budulca pochodzi z krajowych lasów. Do konstrukcji wykorzystuje się głównie drewno drzew iglastych. Drewno drzew liściastych znajduje zastosowanie przy wykańczaniu domu. Każdy gatunek drewna ma własne, charakterystyczne właściwości. Sprawdźmy, jakie tajemnice kryją w sobie pnie drzew iglastych i liściastych. Które są lepsze do konstrukcji, a które do wykańczania. Które będą podatnym tworzywem do obróbki przez stolarzy i majsterkowiczów, a które ze względu na twardość ustąpią jedynie profesjonalnym piłom.


Modrzew

Cechy: ma barwę żółtawą, od jasnobrązowej do ciemnobrązowej i wyraźnie widoczne słoje. Jest ciężki, twardy i niezbyt łatwy w obróbce. Trwały (także po zanurzeniu w wodzie), ma bardzo dużą wytrzymałość mechaniczną. Odporny na działanie kwasów i zasad. Ma zdolność odzyskiwania kształtu (po odkształceniu wraca do poprzedniej formy).
Cechy szczególne: przed bejcowaniem wymaga przeczyszczenia powierzchni rozpuszczalnikiem w celu usunięcia żywicy, która utrudniałaby wchłanianie się bejcy. Malowanie i lakierowanie nie wymaga specjalnych przygotowań. Trudny do polerowania.
Zastosowanie: najlepsze drewno na konstrukcje, ale stosowane głównie do wykańczania domu – boazerie, oblicówki elewacyjne, parkiety, panele z okleiną modrzewiową, schody, parapety. Można nim kryć dachy (gonty modrzewiowe). Wykorzystuje się je do produkcji stolarki budowlanej. Znajduje zastosowanie w budownictwie wodnym, a więc można z niego robić konstrukcje częściowo zanurzone w wodzie, na przykład słupy
pomostów.
Cena: 800-1200 zł/m³, deski modrzewiowe


Jodła
Cechy: barwa żółtobiała do różowobiałej, matowa, widoczne słoje. Ciężka, miękka, dosyć trudna w obróbce, odporna na sinienie. Trwała, dobrze znosi zwłaszcza trwały kontakt z wodą, choć jest niezbyt odporna na wilgoć. Podatna na pękanie i paczenie.
Cechy szczególne: drewno jodłowe trudno­ zaimpregnować wgłębnie (ciśnieniowo lub w kąpieli długotrwałej) lub zabejcować.
Zastosowanie: polecana głównie do budowy konstrukcji, rzadziej do wykańczania domów (mało dekoracyjny wygląd) i krycia dachów (gonty i wióry jodłowe). Znajduje też zastosowanie w budownictwie wodnym. Produkuje się z niej drewnianą kostkę brukową i wyroby stolarki budowlanej.
Cena: około 700 zł/m³; jodłowe krawędziaki – około 7-8 zł/m; łaty – 1-2 zł/m; deski – około 524 zł/m³.

Świerk
Cechy: jasnożółty, połyskujący, o regularnie rozmieszczonych sękach, z wyraźnie widocznymi kanałami żywicznymi w postaci kropek lub kresek. Średnio miękki, niezbyt łatwy w obróbce. Ma zdolność odzyskiwania kształtu. Odporny na kwasy i zasady. Niezbyt trwały. Podatny na działanie grzybów i owadów.
Cechy szczególne: trudny do impregnowania i bejcowania ze względu na dużą zawartość żywicy. Z tego samego względu mogą występować kłopoty przy jego lakierowaniu. Trudny do polerowania.
Zastosowanie: polecany zarówno do budowy konstrukcji, jak i do wykańczania domów (podłogi, schody, boazeria), w tym również do krycia dachów i wyrobu stolarki budowlanej.
Cena: 600-1100 zł/m³, deski – 21-39


osna pospolita
Cechy: barwa biała, żółtawobiała lub czerwonawobiała. Sęki wyraźnie widoczne. Miękka, umiarkowanie lekka i łatwa w obróbce. Zawiera sporo żywicy. Trwała i odporna na czynniki atmosferyczne. Podatna na atak grzybów i owadów.
Cechy szczególne: ciemnieje pod wpływem światła. Zawiera pęcherze żywiczne, które nawet po obróbce mogą spowodować miejscowy wyciek żywicy. Łatwa do barwienia, nieco trudniejsza do polerowania.
Zastosowanie: polecana głównie do budowy konstrukcji, ale również do wykańczania domu (deski podłogowe, parkiety, mozaika, schody, parapety, boazerie, okleiny paneli podłogowych). Wytwarza się z niej także okna i drzwi.
Cena: 671-1281 zł/m³; sosna zupełnie bez sęków – 1464-1561 zł/m³; deski sosnowe – około 25-38 zł/m²; łaty – 1-2 zł/m.


Daglezja
Cechy: barwa od żółtej do czerwono-brązowej. Wyraźnie zarysowane słoje. Twarda, lekka, o dużej wytrzymałości mechanicznej, kwasoodporna. Drewno o szerokich słojach – trudne w obróbce, drewno o wąskich słojach – znacznie łatwiejsze do obróbki. Dosyć odporne na grzyby i owady. Elastyczne, mało kurczliwe. Nie wykazuje skłonności do paczenia się i pękania.
Cechy szczególne: jeden z najmocniejszych gatunków drewna iglastego. Gdy jest wilgotna i wejdzie w kontakt z żelazem, może się miejscowo odbarwić. Ciemnieje pod wpływem światła. Dobrze nadaje się do bejcowania. Źle trzyma farbę.
Zastosowanie: polecana głównie do wykańczania (parkiety, boazerie, okleiny paneli podłogowych), także do konstrukcji wewnętrznych i zewnętrznych. Może być również stosowana w budownictwie wodnym.
Cena: od 550 zł/m³.


Kasztanowiec
Cechy: barwa blada lub bladożółta. Mocno zarysowane słoje. Miękki i łatwy w obróbce. Niezbyt trwały. Mało elastyczny i słabo kurczliwy. Podatny na atak grzybów i owadów. Ma niedużą odporność na czynniki atmosferyczne. Podatny na zginanie.
Zastosowanie: sporadycznie wykorzystywany jako materiał wykończeniowy, głównie w postaci wierzchniej warstwy paneli podłogowych.
Cena: rzadko występuje w sprzedaży detalicznej.


Wiąz
Cechy: barwa od jasnożółtej do ciemnobrunatnej. Wyraźnie widoczne słoje. Dosyć lekki, twardy, trudny w obróbce. Trwały, elastyczny, odporny na czynniki atmosferyczne. Potrafi odzyskiwać kształt. Łatwy do gięcia pod działaniem pary. Odporny na działanie wody. Łatwy do barwienia i lakierowania.
Cechy szczególne: trudny do polerowania.
Zastosowanie: wykorzystywany głównie do produkcji parkietów i oklein paneli podłogowych.
Cena: 1952-2074 zł/m³.


Grab
Cechy: barwa jasnoszara lub żółtawoszara z delikatnym, falistym usłojeniem. Bardzo twardy i bardzo trudny w obróbce. Dość ciężki, elastyczny, bardzo kurczliwy. W trakcie schnięcia ma tendencję do paczenia się i pękania. Nie jest odporny na czynniki atmosferyczne.
Cechy szczególne:elementy z grabu najlepiej jest łączyć na wkręty lub śruby, raczej nie za pomocą gwoździ. Łatwy do polerowania. Długo schnie.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy (głównie w postaci parkietów, mozaiki i okleiny do paneli podłogowych).
Cena: parkiet – 42-83 zł/m², mozaika – 26-34 zł/m².


Buk
Cechy: biały z odcieniem różowym, żółtawoczerwony, brunatny, o dosyć wyraźnie widocznych słojach. Bardzo twardy, ciężki, trudny w obróbce ręcznej. Dobrze się go poleruje, bejcuje i lakieruje. Nie jest odporny na czynniki atmosferyczne. Podatny na działanie grzybów i owadów.
Cechy szczególne: silnie pracuje, co oznacza, że ma sporą tendencję do kurczenia się i rozszerzania pod wpływem zmian wilgotności. Łatwy do gięcia pod wpływem pary.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy – parkiety, deski podłogowe, boazerie, schody, parapety, okleiny paneli.
Cena: buk zwykły – 1000-1927 zł/m³, buk parzony – 1098-2135 zł/m³, parkiet z buku zwykłego – 45-74 zł/m², parkiet z buku parzonego – 73-103 zł/m², mozaika z buku parzonego – 34 zł/m², mozaika z buku zwykłego – 35 zł/m².


Olcha
Cechy: barwa pomarańczowoczerwonobrunatna, czerwonawobiała, sporadycznie szarobrunatna. Lekka, mocna, miękka i łatwa w obróbce. Niezbyt elastyczna. Ma zdolność odzyskiwania kształtu. Bardzo dobrze znosi zanurzenie w wodzie, mniej trwała w innych warunkach. Niezbyt odporna na zmiany warunków atmosferycznych.
Cechy szczególne: nie nadaje się do klejenia klejami kazeinowymi. Aktywna biologicznie – może czasem wywoływać stany zapalne skóry i alergie.
Zastosowanie: jako materiał wykończeniowy (podłogi, parapety, boazerie). Raczej niepolecana do budowy konstrukcji, choć sporadycznie wykorzystywana także w tym celu (konstrukcje w budownictwie wodnym). Stosowana do wyrobu drzwi i okien.
Cena: 366-1281 zł/m³.


Jesion
Cechy: barwa jasnożółta, ciemnożółta lub jasnobrązowa. Wyraźnie widoczne słoje. Dość ciężki, elastyczny. Właściwości drewna jesionowego zależą od szerokości słojów. Szerokosłoiste jest twarde, wytrzymałe i trudne w obróbce, wąskosłoiste ma mniejszą wytrzymałość, jest mniej twarde, bardziej sprężyste i łatwiejsze w obróbce. Jesion jest niezbyt odporny na warunki atmosferyczne. Ma tendencję do paczenia się i pękania.
Cechy szczególne: źle się go bejcuje, ale nie stwarza trudności podczas polerowania i lakierowania.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy – deski podłogowe, parkiet, okleiny paneli, boazerie, parapety, konstrukcje i wykończenie schodów.
Cena: 671-2318 zł/m³, deski podłogowe – 80-248 zł/m², parkiet jesionowy – 30-122 zł/m², mozaika jesionowa – 36-42 zł/m², listwy przyścienne 7-14 zł/m.


Dąb (bezszypułkowy)
Cechy: drewno o barwie od jasno- do ciemnobrunatnej, z widocznymi słojami. Twarde i ciężkie, średnio elastyczne. To o wąskich i gęstych słojach – łatwe w obróbce, a to o słojach szerokich – trudne. Elementy z jego części rdzeniowej (z twardzieli) wytrzymują bez szwanku 8-12 lat bez konieczności impregnowania.
Cechy szczególne: łatwe do barwienia, a mniej łatwe do wykończenia lakierem. Trudne w suszeniu i polerowaniu. Zawiera garbniki powodujące korozję metalu. Dębowe drewno wąskosłoiste ma tendencję do paczenia się i pękania.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy – deski podłogowe, parkiety, okleiny paneli, boazerie, parapety. Można też z niego robić belki podwalinowe dla domów drewnianych, słupy ogrodzeniowe, nieduże konstrukcje (schody, tarasy). Może być również stosowany w budownictwie wodnym. Wykorzystywany do produkcji okien i drzwi.
Cena: 1000-3111 zł/m³, deski podłogowe – 87-268 zł/m², parkiet – 30-128 zł/m², mozaika – 26-36 zł/m², parapet – 45-84 zł/m.


Dąb czerwony
Cechy: brunatny z czerwonawym połyskiem, wyraźnie widocznymi słojami i dużą ilością nieregularnie rozmieszczonych sęków. Twardy, porowaty, trudny w obróbce, niezbyt trwały i niezbyt odporny na działanie grzybów i owadów. Ma skłonności do paczenia się i pękania w trakcie zbyt szybkiego suszenia.
Cechy szczególne: nie powinno się go lakierować.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy (głównie boazerie, parkiety i okleiny paneli podłogowych). Można też wykonywać z niego nieduże elementy konstrukcyjne do wnętrz (schody, antresole).
Cena: parkiet – 57-137 zł/m², mozaika – 34-39 zł/m².


Klon
Cechy: żółtawobiały do czerwonobiałego. Dość lekki, twardy i niezbyt łatwy w obróbce, zwłaszcza ręcznej. Elastyczny, sprężysty, skłonny do odkształceń. Niezbyt wytrzymały na działanie czynników atmosferycznych. Wrażliwy na zmiany wilgotności. Odporny na działanie kwasów. Mniej odporny na działanie zasad.
Cechy szczególne: trudny do sklejenia.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy, a sporadycznie jako materiał konstrukcyjny.
Cena: 1464-2684 zł/m³, parkiet klonowy – 75-137 zł/m², mozaika klonowa 46 zł/m².

Brzoza
Cechy: drewno połyskujące, o jednolitej zwartej strukturze. Barwa biała, z lekko żółtawym lub czerwonawym odcieniem. Średnio twarde, lekkie, łatwe w obróbce, mocne, elastyczne. Ma skłonność do paczenia się i pękania podczas schnięcia. Kurczliwe. Podatne na działanie grzybów oraz owadów. Nie jest odporne na czynniki atmosferyczne.
Cechy szczególne: łatwo ulega zaparzeniu. Dobrze się je bejcuje, impregnuje i lakieruje.
Zastosowanie: jako materiał wykończeniowy (parkiety, boazerie, schody, parapety, okleiny paneli).
Cena: 366-1281 zł/m³, parkiet brzozowy – 36-91 zł/m², mozaika brzozowa – 22-42 zł/m².


Czereśnia
Cechy: brązowa o wyraźnie zaznaczonych słojach. Twarda, trudna w obróbce.
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy – parkiety, mozaika, okleiny paneli podłogowych.
Cena: 900-3111 zł/m3, parkiet czereśniowy – 57-180 zł/m², mozaika czereśniowa – 46 zł/m².


Jawor
Cechy: drewno jasne o wąskich jasnobrązowych słojach. Twarde, w miarę łatwe w obróbce. Niezbyt odporne na czynniki atmosferyczne oraz atak grzybów lub owadów. Łatwo poddaje się procesowi wybielania (rozjaśniania).
Zastosowanie: wykorzystywany jako materiał wykończeniowy (parkiety, okleiny paneli podłogowych).
Cena: parkiet jaworowy 47-135 zł/m².


Grusza
Cechy: czerwonobrązowa z połyskiem. Dosyć ciężka, twarda i w miarę łatwa w obróbce. Mało elastyczna. Po wyschnięciu nie ma skłonności do zmieniania kształtu, paczenia się i pękania. Łatwa do wykończenia bejcą, lakierem lub farbą. Nieodporna na czynniki atmosferyczne, grzyby oraz owady.
Zastosowanie: wykorzystywana jako materiał wykończeniowy, głównie w postaci parkietu i forniru.
Cena: parkiet – od 35 zł/m³.


Orzech
Cechy: barwa od białoszarej do szarobrunatnej z odcieniem fioletowym. Widoczne czarne smugi i plamki. Wyraźnie zarysowane słoje. Ciężki, twardy, dość łatwy w obróbce. Niezbyt odporny na czynniki atmosferyczne. Nie ma skłonności do zmieniania kształtu.
Zastosowanie: wykorzystywany jako okleina do paneli podłogowych, parkietów, a także przy produkcji stolarki budowlanej.
Cena: około 2000 zł/m³.


Jabłoń
Cechy: drewno matowe o barwie od szarej do czerwonawej. Twarde i w miarę łatwe w obróbce. Po wyschnięciu nie ma skłonności do zmieniania kształtu, paczenia się i pękania. Łatwe do wykończenia bejcą, lakierem lub farbą. Nieodporne na czynniki atmosferyczne, grzyby oraz owady.
Zastosowanie: wykorzystywana głównie do produkcji paneli podłogowych (jako ich okleina i sporadycznie do produkcji schodów i parkietu).
Cena: parkiet od 36-91 zł/m², stopień schodów – około 280 zł/m.


Lipa
Cechy: białożółta lub czerwonobiała, lekko połyskująca. Lekka, bardzo miękka, bardzo łatwa w obróbce, dosyć trwała. Ma skłonność do przebarwień i spękań. Jest bardzo elastyczna i łatwa do zginania. Podatna na atak grzybów i owadów. Niezbyt odporna na czynniki atmosferyczne.
Cechy szczególne: bardzo trudna do polerowania i bejcowania. Zastosowanie: sporadycznie do produkcji elementów wykończeniowych (okleiny paneli podłogowych). Stosowana jako materiał rzeźbiarski.
Cena: od 530 zł/m³.


Topola czarna
Cechy: drewno białe, białożółte, jasnobrunatne, matowe o wyraźnym usłojeniu. Lekkie, bardzo miękkie i łatwe w obróbce. Niezbyt trwałe. Podatne na atak grzybów i owadów. Dosyć odporne na paczenie.
Cechy szczególne: drewno trudne do lakierowania.
Zastosowanie: sporadycznie jako materiał wykończeniowy (głównie do produkcji oklein paneli podłogowych, sztachet ogrodzeniowych, gontów).
Cena:deski – około 350 zł/m³, gonty – około 1 zł/szt.


Wycięte z pnia

Dzwoniąc lub udając się do tartaku albo składu drewna, nie wypada pomylić łaty z balem lub kantówki z deską. Drewniane elementy różnią się kształtem i wymiarami. Każdy ma swoją nazwę.

Od pnia do deski
Do tartaku prosto z lasu przywożone są ścięte pnie drzew. Najpierw poddaje się je wstępnemu przetarciu, w trakcie którego zostaje odcięta kora wraz z miękką zewnętrzną warstwą drewna. Następnie pień kroi się na podłużne płaty tarcicy o jednakowej grubości. Największą wartość mają płaty najbliższe środka pnia. Z nich wykraja się elementy o najlepszej jakości konstrukcyjnej – belki, kantówki, dyle. Z drewna otaczającego rdzeń (tak zwanego biela), które­ jest bardziej miękkie, wycinane są deski, listwy, łaty. Pozostałe resztki wykorzystuje się do produkcji materiałów drewnopochodnych – na przykład płyt lub paneli, mączki drzewnej, trocin.
Przetarte drewno po wysuszeniu trafia do sprzedaży lub poddaje się je dalszej obróbce – struganiu, profilowaniu, impregnacji.


Drewno klejone – powstaje ze sklejania kilku warstw podłużnych listewek drewnianych lub pasków forniru. Uzyskuje się w ten sposób elementy konstrukcyjne (belki, kantówki, wsporniki) o długości dochodzącej nawet do 40 m. Są one czterostronnie strugane i jeśli zachodzi taka potrzeba – frezowane i impregnowane. Z drewna klejonego wytwarza się elementy konstrukcyjne o nietypowych kształtach (łukowe, trapezowe). Materiałem najczęściej używanym do jego produkcji są sosna, świerk lub świerk skandynawski. Tradycyjną tarcicę przewyższa między innymi wytrzymałością. Jest łatwe w obróbce. Ma niedużą wilgotność – 10-12%. Wykonane z niego konstrukcje nie paczą się. Elementy z drewna klejonego sprzedawane są prawie wyłącznie na zamówienie. Często są one fabrycznie polakierowane bądź pokryte bejcą i zafoliowane na czas transportu. Cena metra sześciennego drewna tego rodzaju to przeciętnie od 1000 do 4000 zł.


Drewnopochodne dwuteowniki – rozwiązanie to przywędrowało do nas z USA wraz z modą na domy szkieletowe. Belki takie są zbudowane z dwóch drewnianych stopek i środnika wykonanego z płyty OSB lub ze sklejki. Mogą być także w całości zrobione z drewna klejonego. Mają bardzo dużą wytrzymałość w stosunku do swej niewielkiej wagi. W przeciwieństwie do drewna litego nie wykazują tendencji do deformowania się. Charakteryzuje je duża dokładność wymiarowa. Ponieważ są bardzo lekkie, ich montaż jest łatwy. Wykorzystywane są głównie jako belki stropowe (maksymalna rozpiętość 600 cm), krokwie (maksymalna rozpiętość 1200 cm) lub słupy.


Drewno z klasą

O jakości drewna świadczy wiele czynników: jego wilgotność, usłojenie, zawartość żywicy, liczba sęków. Według tych kryteriów jest ono klasyfikowane. Jak więc wybrać najlepsze drewno na konstrukcję?

Sprawdź, co kupujesz
Klasy określają jakość i wytrzymałość sortowanego drewna. Dla tarcicy, czyli wstępnie obrobionego drewna, stosuje się czterostopniową klasyfikację jakości: od I do IV. Im wyższa klasa, tym drewno ma mniej sęków, wad budowy i obróbki. W tartakach, w zależności od klasy, drewno jest oznaczane kolorowymi kropkami. Klasa I oznaczana jest kropkami w kolorze niebieskim. Klasa II – najpopularniejsza do zastosowania konstrukcyjnego – kropkami zielonymi. Kropki czerwone i żółte informują, że drewno jest klasy odpowiednio III lub IV. Drewnu konstrukcyjnemu przyznaje się też klasy wytrzymałości – C 18, C 22, C 27, C 30, C 35 i C 40. Liczba oznacza wytrzymałość­ na zginanie drewna o wilgotności 12%.­ Im jest ona wyższa, tym drewno jest bardziej wytrzymałe. W budownictwie jednorodzinnym do konstrukcji stosuje się zwykle drewno klasy C 27, C 30, C 35 i ewentualnie C 40.

Bez wilgoci
Drewno do celów konstrukcyjnych powinno mieć wilgotność poniżej 20%, najlepiej 12-18%, natomiast świeżo­ ścięte kłody mają wilgotność około 70%. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że drewno wysuszone ma wytrzymałość wyższą od wilgotnego o 60-70%. Poza tym konstrukcje wybudowane z mokrego drewna w trakcie jego wysychania mogą się wypaczyć i zwichrować. Są także narażone na działanie pleśni i grzybów domowych. Wilgotność można­ sprawdzić odpowiednim przyrządem­ (wilgotnościomierzem) lub przez dotyk. Gdy wyczujemy, że jest wyraźnie mokre, będzie to znaczyło, że jego wilgotność przekracza 23%.


Wada czy nie?

Powstają w trakcie nieprawidłowego wzrostu lub chorób drzew. Wady drewna – jedne dyskwalifikują je jako materiał konstrukcyjny, inne zaś nie mają wpływu na wytrzymałość, jedynie psują wygląd. Zanim kupimy drewno, sprawdźmy, jak ono wygląda. Nie musimy oglądać deski po desce. Wystarczy dokonać wyrywkowej kontroli, by przekonać się, jaka jest jakość materiału. Drewno niepełnowartościowe ze względów konstrukcyjnych powinno być odrzucone w trakcie sortowania. Jeśli jednak pośród kupionego drewna znajdą się jeden lub dwa wadliwe elementy, trzeba je spisać na straty lub użyć ich do czegoś innego.
Gdy wadliwego drewna jest więcej, trzeba się zwrócić do tartaku, by wymieniono te elementy na nowe.

Uwaga! Na drewno kupione w tartaku nie przysługuje żadna gwarancja. Wymiana wadliwego drewna lub zwrot kosztów mogą nastąpić na drodze polubownej lub w wyniku decyzji sądowej.


Drewno z felerem

Skręt włókien – jest to wada budowy drewna. Fragment ze skręconymi włóknami to miejsce, które ma gorszą wytrzymałość mechaniczną w stosunku do reszty elementu. Elementy z taką wadą nie nadają się na konstrukcję.

Pęknięcie – gdy jest głębsze niż 1-2 mm i przebiega na długim odcinku, wyklucza drewno jako materiał do budowy konstrukcji.

Huba – pozostawia na drewnie różowopomarańczowe ślady. Przerost tego grzyba powoduje w drewnie zgniliznę miękką. Drewno z widocznymi przebarwieniami spowodowanymi przez hubę nadaje się tylko na opał.


Zbyt duże przyrosty – widoczne są one na poprzecznym przekroju elementu drewnianego. Najlepsze drewno to takie, które ma wąskie i gęste przyrosty (słoje). Drewno z dużymi przyrostami (szerszymi słojami) ma gorszą wytrzymałość mechaniczną. Nie jest to poważna wada, raczej wyraźny wskaźnik słabej jakości drewna.


Zakorek – czyli fragment kory wrośnięty w drewno. Gdy jest niewielki, można go odciąć od elementu drewnianego. Jeżeli zakorków na jednym elemencie jest zbyt dużo, nadaje się on jedynie do spalenia.

Sinizna – szaroniebieskie przebarwienie drewna, głównie iglastego. Psuje wygląd, ale nie obniża wytrzymałości. W niewielkim stopniu zwiększa jego nasiąkliwość. Drewno z sinizną może być z powodzeniem stosowane w konstrukcjach.

Sęk przechodzący– sęk, który „przerasta” element konstrukcyjny na wskroś. W miej-scu jego przebiegu drewno jest osłabione i może pęknąć. Wada ta wyklucza stosowanie elementu do budowy konstrukcji.


Chory sęk – czyli taki, który nie jest trwale zrośnięty z drewnem lub – co gorsza – wypadł. Powstała dziura w drewnie poważnie osłabia wytrzymałość elementu konstrukcyjnego. Taki uszkodzony fragment można wyciąć. Z jednego elementu otrzymamy wówczas dwa krótsze, które być może znajdą jeszcze zastosowanie w konstrukcji.

Przeżywiczenie – plamy żywicy psują jedynie wygląd drewna. Nie jest to wada wykluczająca drewno jako materiał konstrukcyjny. Co więcej, element przeżywiczony ma nawet większą wytrzymałość niż nieprzeżywiczony.



Duże zagęszczenie sęków – sęki, jeśli są trwale zrośnięte z drewnem, nie stanowią wady. Gorzej, gdy jest ich na jednym elemencie zbyt wiele – dwa-trzy na 1 m. Elementy, na których jest zbyt dużo sęków, mają gorsze właściwości mechaniczne i nie powinny być stosowane do budowy konstrukcji.




Tartak do usług

Tartaki zamieniają się powoli w małe fabryki. Oprócz produkcji tarcicy zajmują się jej struganiem, docinaniem na wymiar, suszeniem i impregnacją. Niekiedy też dostarczają obrobione elementy gotowe do zamontowania.

Podstawowa działalność tartaków ogranicza się do przetarcia drewna, czyli wykrojenia z pni odpowiednich elementów, oraz do jego wysuszenia do wilgotności nieprzekraczającej 23%.
Rynek oraz rosnąca kultura budowlana wymusiły jednak rozszerzenie usług. Dziś w prawie każdym tartaku kupimy drewno ostrugane, docięte na wymiar, wysuszone komorowo lub zaimpregnowane.

Co oferują tartaki
Po drewno do tartaku udajemy się po dokładnym zapoznaniu się z projektem. Znajduje się w nim wykaz poszczególnych elementów konstrukcyjnych z podaniem ich wymiarów i przekrojów. Będziemy więc wiedzieli, ile sztuk lub metrów sześciennych danego elementu drewnianego potrzebujemy.
Możemy też skorzystać z dodatkowych usług proponowanych przez tartak. Oto najpopularniejsze z nich:
- suszenie komorowe – odbywa się w specjalnych pomieszczeniach, gdzie temperatura dochodzi do 75°C. Trwa od kilku do kilkunastu godzin. Za drewno suszone komorowo trzeba z reguły więcej zapłacić (50-70% więcej niż za zwykłe). Ma ono jednak lepsze właściwości niż drewno suszone tradycyjnie. Wysoka temperatura wyjaławia drewno i zabija wszelkie zamieszkujące je mikroorganizmy. Staje się ono niejadalne dla szkodników. Oprócz drewna suszonego komorowo tartaki sprzedają drewno suszone naturalnie lub wilgotne, które trzeba wysuszyć we własnym zakresie. Trwa to jednak ponad rok. Drewno musi być wówczas składowane pod dachem i odpowiednio ułożone;
- transport – wiele tartaków dysponuje ciężarówkami do przewozu tarcicy. Można więc zamówić drewno z dostawą do domu. Koszt jest naliczany od kilometra. Najlepiej więc znaleźć tartak niedaleko miejsca budowy – koszt transportu będzie wówczas mniejszy. Warto się też dowiedzieć, jaką pojemność ma samochód wożący drewno (średnio od 12 do 30 m³) – pozwoli to określić, ile kursów z tartaku na budowę będzie musiał on wykonać i ile to będzie kosztowało. Po tarcicę można też przyjechać własnym środkiem transportu;
- obrzynanie i struganie – tartaki mogą przygotowywać drewno na kilka sposobów. Najtańszą opcją jest jego pocięcie (przetarcie) bez obrzynania. Drewno nieobrzynane ma obrobione tylko dwie płaszczyzny, dwie pozostałe są nieprzycięte. Nie nadaje się ono do celów konstrukcyjnych. Najpopularniejsze jest drewno obrzynane. Ma ono wszystkie boki równo przycięte, dzięki czemu jego przekrój jest prostokątny bądź kwadratowy. Większość tartaków oferuje czterostronne struganie drewna i fazowanie jego krawędzi. W trakcie takiej obróbki wszystkie cztery powierzchnie drewnianych elementów zostają wygładzone.
Drewno czterostronnie strugane jest bardziej odporne na ogień, gdyż płomienie ślizgają się po jego powierzchni. W mniejszym stopniu jest także atakowane przez owady, którym trudniej jest dostać się do środka przez gładką powierzchnię. Struganie może być wliczone w cenę drewna lub oferowane za dodatkową opłatą. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że dodatkowa obróbka drewna podniesie jego koszt o ponad 50%;
- docinanie na wymiar – zamówiona tarcica jest wtedy docinana i otrzymujemy elementy o takiej długości, jaka wynika z projektu. Można zamówić również frezowanie drewna, ryflowanie, wycinanie wrębów lub nawiercanie w nim otworów;
- impregnacja – wiele tartaków ma na swoim terenie urządzenia zwane autoklawami. Tarcica jest w nich poddawana impregnacji ciśnieniowej. Polega ona na dogłębnym nasączeniu jej preparatem, który zabezpiecza przed działaniem ognia, owadów oraz grzybów i pleśni. Niektóre tartaki mają też sprzęt do impregnacji zanurzeniowej. Drewno jest wówczas moczone w roztworze impregnatu. Impregnacja zanurzeniowa jest tańsza, ale nieco mniej skuteczna;
- sprzedaż półfabrykatów – nowoczesne tartaki mogą dysponować sprzętem do łączenia drewnianych elementów w całość za pomocą płytek gwoździowanych. Sprzedają wówczas lub wykonują na zamówienie duże, gotowe elementy konstrukcyjne, głównie wiązary kratownicowe
do budowy więźb dachowych.
Uwaga! Jest też możliwość indywidualnego zakupu drewna i zawiezienia go do tartaku w celu pocięcia, osuszenia, wystrugania itp. Nie zawsze jednak jest to opłacalne.

Konstrukcje spod piły

Drewno to znakomity materiał konstrukcyjny. Jest wytrzymały na naprężenia, łatwy w obróbce, stosunkowo niedrogi i co ważne - lekki.

Z konstrukcjami po imieniu

Z drewna można wykonać wszystkie elementy konstrukcyjne domu. Mają one swoje specyficzne nazewnictwo. Warto je znać, zby móc łatwiej się porozumieć z projektantami, sprzedawcami drewna i wykonawcami.


Drewno na świeżym powietrzu

Materiał ten nie jest odporny na zmiany temperatury oraz wilgotności, deszcz i słońce. Mimo to można wykończyć nim elewacje, zrobić z niego ogrodzenie, taras naziemny lub ogrodowe meble. Pod warunkiem jednak że odpowiednio je zabezpieczymy.

Wokół domu
Drewno dodaje budynkom specyficznego uroku. Warto więc użyć go do zrobienia elewacji ścian – jeśli nie całych, to przynajmniej niektórych fragmentów. Wyjątkowy charakter domu podkreśli wówczas ogrodzenie z drewnianymi przęsłami. Dopełnieniem całości będą drewniane okiennice lub żaluzje, altany, wiaty i pergole oraz ogrodowe meble. Taki dom i posesja świetnie będą wyglądać nie tylko w parkowej dzielnicy.
- Drewniane elewacje – ściany domów – murowane, szkieletowe lub inne – można wykończyć oblicówką drewnianą utworzoną z desek podobnych do boazerii. Deski mają krawędzie wyposażone we wpusty i wypusty. Mocuje się je do rusztu nośnego zbitego z drewnianych łat;
- Drewniane tarasy i balkony – ich podłogę można robić z twardego drewna (modrzew, dąb, grab, wiąz, jesion). Stosuje się tu lite deski ryflowane, gdyż mają one mniejszą skłonność do wypaczania się, a z ich spodniej strony szybciej ścieka woda. Podłoga taka, jeśli zrobimy ją z drewna krajowego, będzie wymagała zabezpieczenia impregnatem dekoracyjnym, farbą lub lakierobejcą, w przeciwnym razie może ulec szybkiemu zniszczeniu;
- Drewniane ogrodzenia – zarówno słupki, jak i wypełnienie między nimi może być wykonane z drewnianych elementów. Najczęściej jednak z drewna robi się przęsła montowane później między murowanymi lub kamiennymi słupkami. Stosuje się do tego zwykłe deski z tanich gatunków drewna – sosny, jodły lub świerku;
- Drewniane okiennice – nieprawdą jest, że będą pasowały wyłącznie do domów utrzymanych w stylistyce dworkowej lub do drewnianych chałup. Stolarze oferują wiele interesujących wzorów projektowanych także pod kątem nowoczesnego budownictwa. Okiennice nie tylko zapewnią cień we wnętrzach, ale urozmaicą monotonne elewacje.
- Drewniane elementy małej architektury – altany, pergole, wiaty – można kupić gotowe lub przeznaczone do zmontowania z kilku elementów. Warto jednak spróbować swoich sił i samodzielnie zaprojektować i wykonać podobne budowle i ozdoby. Dla doświadczonych majsterkowiczów nie będzie to sporym wyzwaniem;
- Drewniany dach – domy z bali lub wykończone drewnem domy o rustykalnym charakterze szczególnie ładnie wyglądają, gdy ich dach jest wykończony wiórami lub gontami drzewnymi. Materiał taki kupuje się wraz z usługą. Niewiele jest jednak firm, które zajmują się sprzedażą i kryciem dachów gontami lub wiórami. Pewnie i z tego względu koszt ułożenia drewnianego pokrycia nie należy do niskich.

Najlepsze do wykańczania
Drewno, które ma być ozdobą, nie musi mieć nadzwyczajnych właściwości mechanicznych. Najważniejszy jest jego wygląd – barwa, usłojenie, faktura. Najcenniejsze jest pod tym względem drewno o w miarę jednolitej kolorystyce, choć pstrokacizna też ma swoich wiernych zwolenników. Sęki, jeśli są naturalnym zjawiskiem dla danego gatunku, powinny być w miarę równomiernie rozmieszczone i jednakowe pod względem wielkości. W żadnym razie nie mogą wypadać lub się wykruszać. Twardość drewna jest istotna wówczas, gdy ma się ono znaleźć pod stopami. Do wykańczania podłóg i schodów najlepiej więc zastosować te gatunki, które charakteryzują się wysoką odpornością na ścieranie.


Transparentnie i w kolorze

Krajowe drewno przeznaczone do stosowania na zewnątrz wymaga pewnych zabiegów konserwacyjnych. Trzeba je zabezpieczyć przed wodą i wilgocią, brudem, zarysowaniem, a także przed promieniami UV. Do ochrony i ozdoby drewna służą:
- lakiery – tworzą na powierzchni drewna cienką powłokę – matową, satynową lub błyszczącą. Sprzedawane są lakiery wodorozcieńczalne, które nie emitują toksycznych oparów, oraz chemoutwardzalne – tworzące odporniejszą powłokę, lecz zaraz po ułożeniu emitujące toksyczne opary.
- bejce – stosuje się je, by zmienić odcień drewna bez zamalowywania rysunku słojów. Wnikają głęboko w pory i nie tworzą na powierzchni żadnej powłoki. Aby ustrzec bejcowane drewno przed wilgocią, trzeba je dodatkowo polakierować (bejcowane drewno nie nadaje się do olejowania).
Kolor bejcy zawsze jest zależny od materiału, który będzie nią pomalowany. Barwa przedstawiona na opakowaniu zazwyczaj będzie inna niż ta uzyskana na drewnie. Nie warto więc wpadać w panikę, gdy po malowaniu kolor drewna będzie się różnił od deklarowanego przez producenta. Regułą jest na przykład, że drewno nieoszlifowane po zabejcowaniu będzie ciemniejsze niż oszlifowane. Warto też pamiętać o tym, że im więcej razy pomalujemy bejcą drewno, tym ciemniejszy będzie jego odcień. Ciemniej będzie również wyglądać zabejcowane miejsce poprzecznego przecięcia słojów;
- lakierobejce – są produktem łączącym cechy bejcy i lakieru. Są transparentne, czyli nie mają właściwości kryjących. Koloryzują drewno, a jednocześnie tworzą na jego powierzchni powłokę nieprzepuszczającą wody. Znakomicie chronią przed wodą. Zapobiegają występowaniu sinizny drewna i uodporniają je na szkodliwe warunki atmosferyczne, zwłaszcza na promieniowanie UV. Wiele z nich ma w składzie substancje chroniące przed pleśnią, sinizną, a nawet owadami. Takie lakierobejce oprócz tego, że zdobią drewno, pełnią dodatkowo funkcje impregnatu (tak zwany impregnat dekoracyjny). Lakierobejce podobnie jak bejce uwypuklają rysunek słojów. Mogą być błyszczące, półmatowe lub matowe. Dobre lakierobejce są tiksotropowe, co znaczy, że ich gęstość jest na tyle duża, że w trakcie malowania nie kapią i nie tworzą zacieków;
- farby – tworzą na powierzchni drewna kolorową, kryjącą powłokę. Tylko w bardzo małym stopniu podkreślają rysunek słojów. Mogą być wodorozcieńczalne lub rozpuszczalnikowe. Te pierwsze nie zawierają szkodliwych dla zdrowia rozpuszczalników, lecz tworzą mniej odporną powłokę niż farby rozpuszczalnikowe. Farby tak jak lakierobejce mogą być matowe, półmatowe lub błyszczące. Te ostatnie charakteryzują się lepszą odpornością na uszkodzenia mechaniczne niż pozostałe. Mogą też być tiksotropowe. Do malowania drewna używa się najczęś­ciej farb akrylowych, olejnych, alkidowo-olejnych, alkidowych lub poliuretanowych.

Pod chemiczną ochroną

Drewno, szczególnie krajowe, nie ma zbyt dużej odporności na wilgoć i wodę. Łatwo też staje się pożywką dla grzybów i owadów. Aby zachować jego piękny wygląd na lata, warto je zaimpregnować.

Więźba dachowa i inne elementy konstrukcji domu powinny być trwale odporne na ogień i korozję biologiczną. Drewniane wyroby konstrukcyjne są więc poddawane impregnacji, aby poprawić ich odporność na ogień, grzyby, pleśnie i owady.

Co niszczy drewno?
Spośród różnych czynników mających szkodliwy wpływ na drewno cztery są szczególnie dotkliwe:
- ogień – to wróg numer jeden. Płomienie szybko i całkowicie niszczą drewno. Nie ma przed nimi stuprocentowej ochrony. Można jednak tak zabezpieczyć drewniane elementy domu, by jak najdłużej opierały się ogniowi. Zyska się w ten sposób więcej czasu na ewakuację z płonącego budynku;
- owady – głównie kołatki, borodzieje próchniki, tykotki, spuszczele i drwalniki paskowane. Ich dorosłe osobniki składają w drewnie jaja, z których po pewnym czasie wylęgają się larwy. Rosną i przybierają na wadze, odżywiając się miazgą drzewną. Ryją w deskach i słupach długie korytarze, spulchniając przy tym drewno. W zaatakowanych
miejscach struktura drewna jest poważnie naruszona, przez co traci ono wytrzymałość. Owady mogą zagnieżdżać się zarówno w drewnie suchym, jak i w wilgotnym. W swym menu preferują drewno drzew iglastych;
- grzyby – najczęściej atakują one drewno, gdy jest zawilgocone (powyżej 20%) i osłonięte od słońca. Ich rozwojowi sprzyja temperatura wynosząca 10-20°C oraz brak przewiewu. Najgorsze są grzyby domowe. Przerastają one drewno na wskroś, powodując jego gnicie. Do zakażenia dochodzi w kontakcie z zarodnikami lub grzybnią. Drewno musi więc zetknąć się z grzybem lub znajdować się w jego bliskości. Pleśnie nie są aż tak niebezpieczne. Atakują tylko powierzchnię drewna, przez co traci ono estetyczny wygląd. W pomieszczeniu, w którym jest zapleśniałe drewno, panuje mikroklimat szkodliwy dla zdrowia. Zarodniki pleśni są wszędzie. Zarażenie następuje więc natychmiast, gdy tylko pojawią się dogodne warunki do ich rozwoju;
- promieniowanie UV – długotrwałe działanie promieni słonecznych sprawia, że włókna drewna odspajają się od siebie. Drewno kruszeje, a po każdym deszczu odspojone włókna są wymywane. Powstają w ten sposób nieładne szpary. Proces ten jest jednak bardzo powolny.

Dwa pomysły na impregnację
Drewno można zaimpregnować samodzielnie lub kupić już zaimpregnowane. Pierwszy sposób jest tani, ale nie tak skuteczny jak drugi.
- Impregnacja samodzielna – jeśli chcemy sami zabezpieczyć drewno, najprostszą i najtańszą metodą będzie impreg­nacja powierzchniowa. Polega ona na kilkakrotnym pomalowaniu lub spryskaniu drewna solnym, wodorozcieńczalnym środkiem impregnującym. Trzeba się jednak liczyć z tym, że preparat wniknie tylko na kilka milimetrów w głąb drewna. Drewno przeznaczone do takiego impregnowania powinno być suche. Jego wilgotność nie może przekraczać 12%. Trzeba je oczyścić i ewentualnie odtłuścić. Drewno można również impregnować poprzez kąpiel krótkotrwałą. Polega ona na zanurzaniu elementów drewnianych w preparacie impregnacyjnym. Ich wilgotność nie powinna przekraczać 25%. W zależności od tego, ile czasu pozostaną w takiej kąpieli, mniej lub bardziej wchłoną impregnat. Aby przeprowadzić kąpiel impregnacyjną, wykopuje się dół długości równej długości drewnianych elementów, wyściela go szczelnie grubą folią i wypełnia preparatem impregnacyjnym. Następnie zanurza się w nim deski, słupy lub inne drewniane elementy i dociska czymś ciężkim, aby nie wypływały. Jest to metoda skuteczniejsza od impregnacji powierzchniowej. Wymaga jednak zużycia większej ilości preparatu.
Malowanie, natryskiwanie lub krótkotrwała kąpiel drewna w odpowiednim roztworze to czynności bardzo proste, ale kłopotliwe – trzeba bowiem stosować maski i odzież ochronną, a zużyty lub niewykorzystany impregnat wywieźć do zakładu utylizacji. Po zakończeniu impregnacji drewno powinno wyschnąć. Na opakowaniu preparatu jest napisane, ile czasu musi to zająć. Trzeba się jednak spodziewać, że potrwa to nawet kilka tygodni.
- Impregnacja fabryczna – w dużych zakładach zajmujących się obróbką drewna można kupić tarcicę impregnowaną zanurzeniowo – czyli głęboko nasączaną chemicznym środkiem impreg­nacyjnym w czasie kilku-, kilkunastogodzinnej kąpieli, lub impregnowaną ciśnieniowo – czyli na wskroś przesączaną impregnatem w specjalnych komorach ciśnieniowo-próżniowych zwanych autoklawami. Obie te metody są wysoce skuteczne. Drewno takie jest prawie o połowę droższe od zwykłej tarcicy, jednak jego zastosowanie to duża wygoda. Znacznie skraca się też czas budowy drewnianych konstrukcji, bo nie trzeba tracić go na samodzielną impregnację, a potem na dosuszanie elementów.
Najlepiej i najskuteczniej jest impregnować gotowe, obrobione elementy konstrukcji. Trzeba również pamiętać o tym, by impregnować wszystkie otwory i miejsca przecięć wykonane w zabezpieczonym już drewnie.

Uwaga! Impregnaty zmieniają przeważnie kolor drewna – na niebieskawy, zielony lub pomarańczowy. Są jednak i takie, które nie wpływają zanadto na barwę zabezpieczanych elementów.

Zmniejszyć palność do minimum
Drewno jest materiałem łatwopalnym. Można je jednak zabezpieczyć tak, aby w razie pożaru jak najbardziej opóźnić i utrudnić jego zapłon. Ważne jest, aby konstrukcję zrobić z drewna czterostronnie struganego ze ściętymi (sfazowanymi) krawędziami. Ma ono lepszą odporność na ogień, bo płomienie potrzebują więcej czasu, by podpalić tak gładkie drewno. Przed ogniem chroni również wewnętrzna okładzina z płyt gipsowo-kartonowych. Najlepsze są płyty GKF – o podwyższonej odporności na ogień. Można też zwiększyć bezpieczeństwo przeciwpożarowe, montując płyty podwójnie lub używając płyt gipsowo-kartonowych typu „grubas” (mają do 24 mm grubości, w przeciwieństwie do zwykłych płyt, które mają grubość 9,5 lub 12,5 mm). Od zewnątrz przed ogniem chronią płyty włókno-cementowe zastosowane jako poszycie szkieletu.
Drewno można też zaimpregnować preparatem ogniochronnym, ale tylko metodą ciśnieniową.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty