Fachowcy z uprawnieniami. Do czego potrzebni na budowie


Inwestor finansuje budowę, organizuje cały proces budowlany i odpowiada za zatrudnienie właściwych osób.
Przygotowanie i realizacja budowy domu wymagają zatrudnienia osób z odpowiednimi uprawnieniami: projektanta, geodety, kierownika budowy, niekiedy także inspektora nadzoru inwestorskiego.

Projektant
Gdy mamy już działkę, w pierwszej kolejności musimy wybrać osobę, która sporządzi projekt domu, i zawrzeć z nią umowę o prace projektowe (o charakterze umowy o dzieło regulowanej przepisami Kodeksu cywilnego). Jakie musi mieć uprawnienia? Projekt może wykonać wyłącznie osoba z uprawnieniami budowlanymi do projektowania w odpowiedniej specjalności. Dlatego na ogół przygotowuje go kilku projektantów, zwłaszcza przy bardziej skomplikowanych inwestycjach (architekt odpowiada wówczas za skoordynowanie całości prac). W projektowaniu domu jednorodzinnego zazwyczaj uczestniczą osoby z uprawnieniami w specjalności:
- architektonicznej – ta osoba zajmuje się usytuowaniem obiektu, jego architekturą, zagospodarowaniem działki, opracowaniem funkcjonalnym obiektu;
- konstrukcyjnej – ta opracowuje konstrukcję obiektu, obliczenia statyczne, szczegóły elementów konstrukcji i przekryć.

Uwaga! W zależności od regionu kraju inwestor może spotkać się z różnymi wymaganiami urzędów co do zawartości projektu budowlanego. W niektórych starostwach (lub urzędach miasta na prawach powiatu) wymaga się dokładnego określenia w projekcie budynku jednorodzinnego rozwiązań zasadniczych elementów instalacji i urządzeń: sanitarnych, grzewczych, gazowych, wentylacyjnych, elektrycznych. Tym samym konieczny jest udział projektantów z uprawnieniami w specjalnościach instalacyjnych.

Jakie ma obowiązki? Projektant jest zobligowany do sporządzenia projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, z zasadami wiedzy technicznej i ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (lub z decyzją o warunkach zabudowy w razie braku planu). Projekt budowlany składa się z projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego. Jeśli wybierzemy projekt typowy (gotowy), przeznaczony do wielokrotnego zastosowania, naszym projektantem jest osoba, która go zaadaptuje do konkretnej inwestycji i sporządzi projekt zagospodarowania terenu, uwzględniając ustalenia planu miejscowego (lub decyzji o warunkach zabudowy) oraz występujących warunków geotechnicznych. Inwestor może dodatkowo zamówić projekt wykonawczy zawierający szczegółowe rozwiązania konstrukcyjne i instalacyjne, wykaz stali, zestawienie drewna itp. W wypadku domu jednorodzinnego o typowych rozwiązaniach i konstrukcji wystarczy jednak projekt budowlany, szczególnie gdy kierownik budowy i wykonawca robót mają fachową wiedzę i doświadczenie budowlane.

Uwaga! Warto zlecić geotechnikowi wykonanie dokumentacji określającej warunki gruntowo-wodne związane z posadowieniem budynku. Inwestor zyska pewność, że projektant na jej podstawie właściwie zaprojektuje fundamenty i dom będzie dobrze posadowiony, a tym samym w trakcie jego użytkowania nie wystąpią niespodzianki w postaci osiadań lub pęknięć konstrukcji.

Kto mu sprawdzi projekt? Prawo budowlane zobowiązuje projektanta do zapewnienia sprawdzenia projektu architektoniczno-budowlanego pod względem zgodności z przepisami. Może to zrobić osoba z uprawnieniami budowlanymi do projektowania bez ograniczeń w specjalności odpowiedniej do rodzaju projektowanej inwestycji lub rzeczoznawca budowlany. Z obowiązku sprawdzenia są zwolnione projekty obiektów o prostej konstrukcji, takich jak: budynki mieszkalne jednorodzinne, niewielkie obiekty gospodarcze czy inwentarskie. Zarówno projektant, jak i sprawdzający muszą załączyć do projektu oświadczenia o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. Jakie ma prawa w trakcie budowy? Projektant ma prawo wstępu na teren budowy i dokonywania wpisów do dziennika budowy. Może nawet zażądać wstrzymania robót w razie stwierdzenia wykonywania ich niezgodnie z projektem lub możliwości powstania zagrożenia. Uprawnienia te przysługują mu bez względu na to, czy pełni nadzór autorski na budowie.

Kiedy pełni nadzór autorski?
Inwestor może zobowiązać projektanta do sprawowania nadzoru w zakresie kontroli zgodności realizacji robót z projektem oraz uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych do projektu. Projektant nie może się od tego uchylić pod rygorem odpowiedzialności zawodowej. Inwestor może też zlecić sprawowanie nadzoru innej osobie z uprawnieniami budowlanymi lub w trakcie budowy zmienić osobę sprawującą nadzór. Warunki nadzoru autorskiego może regulować umowa-zlecenie.

Czy wolno zmienić kierownika budowy i inspektora?

TAK. Jeśli w trakcie budowy zmienimy kierownika, inspektora nadzoru inwestorskiego albo projektanta sprawującego nadzór autorski, mamy obowiązek (zgodnie z art. 44 Prawa budowlanego) bezzwłocznie zawiadomić o tym właściwy miejscowo powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego, podając obok informacji osobowej datę zmiany. Do zawiadomienia należy załączyć oświadczenia nowych osób o przejęciu obowiązków. W dzienniku budowy dokonuje się wpisu określającego stan zaawansowania robót budowlanych, potwierdzonego podpisami osoby przejmującej i przekazującej obowiązki.

Geodeta
Z usług uprawnionego geodety (czyli osoby z uprawnieniami zawodowymi w dziedzinie geodezji i kartografii) trzeba będzie korzystać przynajmniej trzy razy. Na etapie projektowania. Geodeta wykona mapę do celów projektowych, na której projektant wykonuje projekt zagospodarowania działki lub terenu. Na początku budowy. Po uzyskaniu pozwolenia na budowę i zawiadomieniu nadzoru budowlanego o rozpoczęciu robót (co najmniej na siedem dni przed zamierzonym rozpoczęciem robót) można zlecić uprawnionemu geodecie geodezyjne wytyczenie budynku w terenie. Obowiązkowi wytyczenia podlega każdy obiekt budowlany wymagający pozwolenia na budowę, a także przyłącza, mimo iż pozwolenia nie wymagają. Wykonanie geodezyjnego wyznaczenia w terenie geodeta powinien udokumentować wpisem do dziennika budowy. Po zakończeniu robót. Wymagane jest wykonanie geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej informującej o położeniu na gruncie wzniesionych obiektów oraz innych elementów zagospodarowania działki. Dokument ją potwierdzający składa się wraz z zawiadomieniem o zakończeniu budowy lub wnioskiem o pozwolenie na użytkowanie.

Kierownik budowy

Inwestor sam zatrudnia kierownika budowy, podpisując z nim umowę o pełnienie tej funkcji, albo zapewnia go wykonawca robót, z którym inwestor zawarł umowę o wykonanie robót budowlanych.

Kiedy potrzebny.
Inwestor musi zapewnić objęcie kierownictwa budowy, gdy:
- wymaga ona pozwolenia na budowę;
- buduje instalację zbiornikową na gaz płynny z pojedynczym zbiornikiem o pojemności do 7 m³, przeznaczoną do zasilania instalacji gazowych w domu jedno-rodzinnym (mimo że taką budowę wystarczy zgłosić). Organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę może wyłączyć (również w decyzji) obowiązek zapewnienia kierownika budowy, jeżeli uzna, że jest to uzasadnione nieznacznym stopniem skomplikowania robót budowlanych lub innymi ważnymi względami.

Jakie musi mieć uprawnienia?
Funkcję tę może pełnić tylko osoba z uprawnieniami budowlanymi do kierowania robotami budowlanymi.

Jakie ma obowiązki?
Podstawowe obowiązki kierownika budowy to:
- złożenie oświadczenia o przyjęciu obowiązków kierowania budową oraz protokolarne przejęcie od inwestora placu budowy;
- kierowanie budową w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę oraz przepisami,
w tym techniczno-budowlanymi i dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy; 
- odpowiednie zabezpieczenie i odgrodzenie terenu budowy oraz umieszczenie tablicy informacyjnej budowy;
- prowadzenie dokumentacji budowy (w tym dziennika budowy), a po zakończeniu budowy sporządzenie dokumentacji powykonawczej;
- wstrzymanie robót w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia na budowie;
- zapewnienie wykonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru;
- po zakończeniu robót zgłoszenie wybudowanego obiektu do odbioru (wpisem do dziennika budowy), uczestniczenie w czynnościach odbiorowych i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad oraz przekazanie inwestorowi oświadczenia o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami. Kierownik budowy ponosi pełną odpowiedzialność za realizację robót i zdarzenia, jakie mogą zaistnieć na budowie.

Jakie ma prawa?
Kierownik może występować do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli uzna, że są one potrzebne dla zwiększenia bezpieczeństwa robót lub usprawnienia budowy. Można powiedzieć, że jest to także jego obowiązek, gdyż odpowiada za bezpieczeństwo na budowie.

Uprawnienia budowlane mają zapewnić bezpieczeństwo i dobrą jakość robót

Projektowanie, sprawdzanie projektów, sprawowanie nadzoru inwestorskiego, kierowanie budową, wykonywanie nadzoru autorskiego i rzeczoznawstwo budowlane są samodzielnymi funkcjami technicznymi w budownictwie, które mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby z uprawnieniami budowlanymi. Uprawnienia te są udzielane w różnych specjalnościach bez ograniczeń lub w ograniczonym zakresie. Obecnie udzielane są uprawnienia w specjalnościach:
- architektonicznej;
- konstrukcyjno-budowlanej;
- drogowej;
- mostowej;
- kolejowej;
- wyburzeniowej;
- telekomunikacyjnej;
- instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych;
- instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych.
Zakres prac projektowych lub robót budowlanych, które może wykonywać dana osoba, jest określany w decyzji o nadaniu uprawnień budowlanych w danej specjalności. Zakres praw wynikających z posiadanych uprawnień zmieniał się na przestrzeni lat. Obecnie obowiązuje rozporządzenie ministra transportu i budownictwa z 28 kwietnia 2006 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. Kolejne zmiany Prawa budowlanego stawiały coraz wyższe wymogi w zakresie kwalifikacji osób ubiegających się o nadanie uprawnień – obecne wymagania w kwestii wykształcenia i praktyki zawodowej określa art. 14 Prawa budowlanego.

Inspektor nadzoru inwestorskiego
Jest on przedstawicielem inwestora na budowie. Co ważne, jedna osoba nie ma prawa łączyć funkcji kierownika budowy i inspektora nadzoru inwestorskiego na tej samej budowie. Prowadziłoby to do sytuacji, w której inspektor kontrolowałby sam siebie.

Kiedy jest konieczny?
Powołanie go przez inwestora jest obowiązkowe, jeśli tak wynika z rozporządzenia ministra infrastruktury z 19 listopada 2001 r. Właściwy organ w decyzji o pozwoleniu na budowę nakłada wtedy obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego określonej specjalności, podając odpowiedni dla danego obiektu przepis rozporządzenia. Budowa domu jednorodzinnego nie musi się odbywać pod kontrolą inspektora, chyba że budynek jest wznoszony na terenie znajdującym się pod wpływem eksploatacji górniczej. Oczywiście nie ma przeszkód, aby inwestor – bez względu na to, czy przepisy tego wymagają – powołał inspektora na swojej budowie, zawierając z nim umowę o pełnienie nadzoru inwestorskiego.

Jakie musi mieć uprawnienia?
Muszą to być uprawnienia budowlane w specjalności odpowiedniej do rodzaju nadzorowanych robót.

Jakie ma obowiązki?
Od inspektora należy wymagać, aby:
- kontrolował zgodność realizacji robót z projektem, pozwoleniem na budowę, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej;
- sprawdzał jakość wykonywanych robót i wbudowywanych wyrobów budowlanych, sprawdzał i odbierał roboty ulegające zakryciu;
- uczestniczył w próbach i odbiorach technicznych instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych.

Jakie ma prawa?
Może:
- żądać od kierownika budowy wykonywania jego poleceń (wpisanych do dziennika budowy) w zakresie usunięcia zagrożeń lub nieprawidłowości, wykonania prób lub badań;
- żądać przedstawienia ekspertyz dotyczących prowadzonych robót oraz dokumentów stwierdzających dopuszczenie do stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych i urządzeń technicznych;
- wydać kierownikowi polecenie dokonania poprawek lub ponownego wykonania wadliwych robót;
- wstrzymać roboty, jeśli ich kontynuacja mogłaby wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę.

Jaką odpowiedzialność może ponieść niesolidny fachowiec?

zawodową. Osoby pełniące samodzielną funkcję techniczną podlegają odpowiedzialności zawodowej, gdy:
- dopuściły się występków lub wykroczeń określonych w rozdz. 9 Prawa budowlanego;
- zostały ukarane w związku z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie;
- wskutek rażących błędów lub zaniedbań spowodowały zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska albo znaczne szkody materialne;
- nie spełniają lub spełniają niedbale swoje obowiązki;
- uchylają się od podjęcia nadzoru autorskiego lub wykonują niedbale obowiązki wynikające z pełnienia tego nadzoru.

Takie czyny mogą być karane:
- upomnieniem;
- upomnieniem z jednoczesnym nałożeniem obowiązku złożenia w wyznaczonym terminie egzaminu na uprawnienia budowlane;
- zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, na okres od roku do pięciu lat, połączonym z obowiązkiem złożenia w wyznaczonym terminie egzaminu na uprawnienia budowlane. Sprawy z zakresu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie rozpatruje organ samorządu zawodowego – okręgowy sąd dyscyplinarny. Postępowanie może być wszczęte na wniosek organu samorządu lub na wniosek właściwego miejscowo organu nadzoru budowlanego. W razie problemów na budowie inwestor może złożyć wniosek w inspektoracie nadzoru budowlanego lub właściwej izbie samorządu zawodowego o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Ponadto osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne mogą ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków członka izby samorządu zawodowego.

karną. Osoby, które wykonują samodzielną funkcję techniczną w budownictwie, nie posiadając odpowiednich uprawnień budowlanych (żadnych lub nie w tej specjalności, w której faktycznie sprawują funkcję) lub prawa wykonywania takiej funkcji (nie są członkami izby samorządu zawodowego), podlegają grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Postępowanie w takich przypadkach jest prowadzone przed sądem w trybie Kodeksu postępowania karnego.

cywilną.
Jeśli fachowiec wyrządzi szkodę w ramach pełnionej funkcji technicznej w budownictwie, poszkodowanemu przysługuje roszczenie o odszkodowanie z polisy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej członka izby. Dodatkowo inwestor może się domagać odszkodowania od projektanta, kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego, z którym zawarł umowę, z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 Kodeksu cywilnego).

Wykonawcy robót
Nie ma przepisów, które zobowiązywałyby do zatrudnienia od przeprowadzenia robót budowlanych specjalistów. Można więc nawet budować samemu, z pomocą bliskich czy znajomych. Budowę domu lepiej jest jednak zlecić fachowej firmie budowlanej. Koszt będzie wyższy, ale z pewnością zaoszczędzimy własny czas i skrócimy termin wzniesienia domu, zyskamy też na dobrym wykonaniu robót. Inwestor może zatrudnić przedsiębiorcę do całości robót budowlanych – od konstrukcyjnych po instalacyjne i wykończeniowe. Zadaniem przedsiębiorcy będzie wówczas zapewnienie odpowiedniej ekipy budowlanej przygotowanej do wykonywania takich prac. W takim wypadku zawieramy z wykonawcą umowę o roboty budowlane. Można też zlecać poszczególne etapy robót różnym przedsiębiorcom lub osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej, zawierając­ z nimi umowy o dzieło. Powierzając roboty firmie, należy ustalić, czy zapewni ona własnego kierownika budowy, czy też musi to zrobić inwestor.

Wpis na listę członków izby samorządu zawodowego

Bez niego projektant, kierownik budowy lub robót ani inspektor nadzoru inwestorskiego nie mają prawa sprawować funkcji w ramach nadanych im uprawnień budowlanych. Właściwa okręgowa izba architektów lub inżynierów budownictwa potwierdza wpis danej osoby na listę po opłaceniu przez nią składki członkowskiej, wydając zaświadczenie z określonym terminem ważności. Wszyscy członkowie tych izb podlegają obowiązkowi ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody (błędy zawodowe), które mogą powstać w związku z wykonywaniem przez nich funkcji w budownictwie. Projektant musi dołączyć do projektu budowlanego aktualne zaświadczenie o wpisie na listę członków izby samorządu zawodowego. Starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu przed wydaniem pozwolenia na budowę sprawdza, czy projekt (a także jego sprawdzenie) został wykonany przez osoby, która mają wymagane uprawnienia i aktualne zaświadczenia wydane przez izbę samorządu. Kierownik budowy (robót) oraz inspektor nadzoru inwestorskiego są zobligowani przedłożyć aktualne zaświadczenie wraz z oświadczeniem odpowiednio: o przyjęciu obowiązku kierowania budową lub pełnieniu nadzoru inwestorskiego. Dokumenty te inwestor składa w nadzorze budowlanym wraz z zawiadomieniem o terminie rozpoczęcia robót. Jeśli inwestor chce się przekonać, czy osoba, z którą ma zawrzeć umowę o projektowanie, kierowanie lub prowadzenie nadzoru inwestorskiego na budowie, jest obecnie członkiem izby samorządu, może to sprawdzić na stronie internetowej właściwej izby okręgowej. W tym celu należy na stronie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa (www.piib.org.pl) lub Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej (www.izbaarchitektow.pl) odnaleźć adres właściwej izby okręgowej, a następnie w wyszukiwarce rejestru czynnych członków podać imię i nazwisko tej osoby.

Kto odbierze i sprawdzi
Do zawiadomienia o zakończeniu budowy (lub wniosku o pozwolenie na użytkowanie) inwestor musi załączyć między innymi protokoły sprawdzeń:
- instalację elektryczną i gazową sprawdzają osoby o kwalifikacjach zawodowych w zakresie dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych lub gazowych;
- przewody kominowe sprawdza osoba z uprawnieniami budowlanymi do projektowania lub kierowania robotami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej lub instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych. Przewody dymowe oraz grawitacyjne przewody spalinowe i wentylacyjne może też kontrolować mistrz kominiarski;
- odbiorów przyłączy wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych i elektroenergetycznych dokonują osoby reprezentujące właściwe jednostki zapewniające dostawę tych mediów.

Podstawa prawna:
- ustawa z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 z późn. zm.)
- rozporządzenie ministra transportu i budownictwa z 28 kwietnia 2006 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (Dz.U. nr 83, poz. 578 z późn. zm.)
- ustawa z 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów (Dz.U. z 2001 r. nr 5, poz. 42 z późn. zm.)
- rozporządzenie ministra infrastruktury z 19 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów obiektów budowlanych, przy których realizacji jest wymagane ustanowienie inspektora nadzoru  inwestorskiego (Dz.U. nr 138, poz. 1554)
Podobne posty