Formalności spadkowe. Stwierdzenie nabycia spadku


Według obowiązujących przepisów każdy spadkobierca, który chce uzyskać formalne potwierdzenie nabycia spadku, musi przeprowadzić w sądzie postępowanie spadkowe.
Już tylko przez rok jedynie sąd będzie mógł stwierdzić, że ktoś nabył spadek. Sejm uchwalił bowiem zmianę przepisów prawa o notariacie, której celem jest przekazanie notariuszom spraw związanych ze stwierdzeniem nabycia spadku w sytuacjach niespornych. Nie wiadomo jednak na razie, kiedy dokładnie ustawa wejdzie w życie i od kiedy notariusze będą gotowi do przyjęcia tych obowiązków. Niezależnie od nowych rozwiązań sądy nadal będą mogły stwierdzać nabycie spadku, jeśli spadkobiercy wybiorą taki tryb postępowania.
Ogłoszenie testamentu
Jeśli spadkodawca zostawił testament, osoba, która go przechowuje, obowiązana jest złożyć ten dokument w sądzie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy (tak zwanym sądzie spadku), gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Po złożeniu testamentu (lub testamentów) sąd go otwiera i ogłasza, ale pod warunkiem że ma dowód śmierci spadkodawcy. O otwarciu i ogłoszeniu sąd zawiadamia osoby, których dotyczą rozporządzenia testamentowe (mogą to być również wykonawca testamentu i kurator spadku). Testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia jest przechowywany w sądzie spadku. Zazwyczaj czynności te odbywają się już w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż jednym z jego celów jest ustalenie, czy testament istnieje, a jeśli tak, to gdzie i we władaniu jakich osób się znajduje. Sąd spadku może nakazać złożenie odpowiedniego oświadczenia, wzywając wszystkich zainteresowanych oraz osoby, co do których zachodzi przypuszczenie, że mają testament w swoim posiadaniu lub wiedzą o miejscu jego przechowywania. Po ustaleniu osoby przechowującej testament sąd przesłuchuje ją i wydaje postanowienie nakazujące złożenie testamentu we wskazanym przez sąd terminie. Jeśli spadkodawca nie zostawił testamentu, osoby, które mogą po nim dziedziczyć, muszą pamiętać o terminie, w jakim mogą zdecydować, czy chcą przyjąc spadek.
Przyjęcie lub odrzucenie spadku
Spadkobierca może wybrać jedną z trzech możliwości:
- przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi. To tak zwane przyjęcie proste – oznacza, że jeśli długi spadkowe przewyższają aktywa spadku, to spadkobierca będzie za nie odpowiadał także swoim własnym majątkiem;
- przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności. Takie rozwiązanie nazywamy przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest tu ograniczona do wartości majątku spadkowego;
- odrzucić spadek.
Odrzucenie oznacza, że spadek przechodzi na spadkobierców osoby odrzucającej, tak jakby nie dożyła jego otwarcia. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (że jest spadkobiercą ustawowym lub testamentowym) – przed notariuszem lub w sądzie rejonowym miejsca zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Następnie notariusz lub sąd przesyła niezwłocznie to oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku. Oświadczenia takie mogą być również składane przez spadkobierców dopiero w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku. Jeśli spadkobierca nie złożył oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ustawowym terminie, jest to równoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, lub osoba prawna – brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Stwierdzenie nabycia spadku
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest prowadzone w trybie nieprocesowym, wyłącznie w sądzie rejonowym ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli jednak nie można ustalić miejsca zamieszkania spadkodawcy lub gdy nie mieszkał on w Polsce, właściwy jest sąd, w którego okręgu znajduje się majątek spadkowy lub część tego majątku. Może się okazać, że majątek zmarłego znajduje się w kilku miejscowościach, które są objęte właściwością różnych sądów. Wówczas wybór sądu należy do wnioskodawcy. Jeżeli na podstawie powyższych kryteriów nadal nie można określić sądu spadku, sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy. Wniosek o wszczęcie postępowania może złożyć każdy, kto ma interes prawny w jego przeprowadzeniu (na przykład potencjalny spadkobierca albo wierzyciel spadkodawcy). Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Na rozprawie sąd odbiera od spadkobierców zapewnienia spadkowe, czyli oświadczenia na temat wszelkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia osób uprawnionych do dziedziczenia, czyli: stanu rodzinnego zmarłego oraz pozostawienia testamentu. Jeśli spadkodawca zmarł przed 14 lutego 2001 r., sąd bada też, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, gdyż do 13 lutego 2001 r. obowiązywały przepisy regulujące szczególne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych (pisaliśmy o tym w „Muratorze” 9/2007 s. 230). Jeśli spadkobiercy nie złożyli zapewnień albo wraz z innymi dowodami nie zostały one uznane za wystarczające (istnieje prawdopodobieństwo, że nie wszyscy potencjalni spadkobiercy biorą udział w postępowaniu), sąd wzywa ich przez ogłoszenie w prasie krajowej oraz w miejscu ostatniego zamieszkania spadkodawcy. Po upływie sześciu miesięcy od daty ogłoszenia sąd wyznacza kolejną rozprawę, na którą wzywa także osoby, które zgłosiły się na skutek ogłoszenia i podały swoje miejsce zamieszkania. Jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia o wezwaniu spadkobierców nikt się nie zgłosił albo zgłosiwszy – nie udowodnił na rozprawie praw do spadku, sąd wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa zostały wykazane, a w ich braku – przez Skarb Państwa jako spadkobiercę ustawowego. Prawomocne postanowienie stwierdzające nabycie spadku stwarza domniemanie prawne, że osoba wymieniona w postanowieniu jest spadkobiercą uprawnionym do dochodzenia roszczeń z tytułu dziedziczenia spadku wobec osób trzecich oraz do rozporządzania prawami, które należą do spadku (stanowisko SN z 17 listopada 1998 r., III CKN 108/98, Biuletyn SN 1999, nr 5, poz. 5).

Ile zapłacimy za postępowanie?
Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku pobierana jest opłata w znakach sądowych w wysokości 50 zł. Taką samą opłatę trzeba uiścić w postępowaniu o zabezpieczenie spadku, sporządzenie spisu inwentarza oraz za odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jeżeli w jednym piśmie jest kilka wniosków, opłatę pobiera się od każdego odrębnie.

Ile postępowań czeka spadkobiercę?

To zależy od liczby spadkobierców:
- jeśli do dziedziczenia powołana jest tylko jedna osoba, to formalności kończą się na postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, w którym sąd stwierdza, iż osoba ta nabyła spadek w całości;
- jeśli spadek dziedziczy kilka osób, muszą one dodatkowo przeprowadzić dział spadku w sądzie albo w drodze umowy. Jeśli w skład spadku wchodzą nieruchomości, musi to być umowa notarialna. Ponadto w sądzie można przeprowadzić postępowanie w sprawie zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza. Do wszystkich tych postępowań stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Po co i jak zabezpieczyć spadek?

Robi się to, gdy z jakiejkolwiek przyczyny grozi usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie albo nieusprawiedliwione rozporządzenie rzeczami lub prawami pozostałymi po spadkodawcy. Sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy, postanowi o zabezpieczeniu spadku:
- na wniosek osoby, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, osobą uprawnioną do zachowku, zapisobiercą, wykonawcą testamentu lub wierzycielem posiadającym pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy, lub na wniosek właściwego urzędu skarbowego;
- z urzędu, gdy spadkobierca jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i nie ma ustawowego przedstawiciela. Zabezpieczenia dokonuje się przez:
- spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór;
- złożenie do depozytu;
- ustanowienie zarządu tymczasowego;
- ustanowienie dozoru nad nieruchomością.


Zmiana postanowienia spadkowego

Mimo iż sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, a w szczególności czy spadkobierca pozostawił testament, po zakończeniu postępowania może się okazać, że spadkodawca miał na przykład jeszcze inne dzieci albo istnieje ważny testament, na podstawie którego spadkobiercami są inne osoby niż  te wskazane w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. W takim wypadku można przeprowadzić postępowanie o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 679 §1 k.p.c.). Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. Po przeprowadzeniu dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku zmienia to postanowienie i stwierdza nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku?

Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy dołączyć odpisy skrócone aktów:
- zgonu – aby wykazać chwilę śmierci spadkodawcy;
- urodzenia spadkobierców – aby wykazać pokrewieństwo;
- małżeństwa spadkodawcy – gdy dziedziczy małżonek;
- małżeństwa spadkobiercy – w przypadku kobiet, aby ustalić ewentualną zmianę nazwiska.
Gdy wnioskodawcę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, powinien dołączyć do wniosku dokument pełnomocnictwa oraz dowód uiszczenia odpowiedniej opłaty skarbowej.
Ponadto do wniosku trzeba dołączyć odpisy tego wniosku w liczbie równiej liczbie uczestników.

Podstawa prawna:
- Kodeks cywilny
- Kodeks postępowania cywilnego
- ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.)

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty