Jak dobrze zbudować. Kanały wentylacyjne


Poprawnie zaprojektowane i dobrze wykonane kanały to niezbędny element skutecznej wentylacji grawitacyjnej.

Większość domów i mieszkań jest wentylowana w sposób naturalny, czyli uzależniony wyłącznie od sił natury: temperatury powietrza oraz siły i kierunku wiatru. Mieszkańcy domów z wentylacją naturalną (grawitacyjną) często skarżą się, że jest ona niewystarczająca ze względów higienicznych i nie zapewnia im należytego komfortu. Dzieje się tak dlatego, że jej skuteczność zmienia się wraz ze zmianą warunków zewnętrznych i wewnętrznych, a dodatkowo także pod wpływem architektury budynku, w tym rozmieszczenia i budowy kanałów wywiewnych. Projektanci instalacji wentylacyjnej, czyli w praktyce kanałów wywiewnych, muszą przestrzegać przepisów zawartych w normach i rozporządzeniu. Jednak stawiane w nich wymagania nie zawsze są wystarczające. Nie zobowiązują na przykład do obliczeniowego sprawdzenia skuteczności kanałów ani praktycznego sprawdzenia ich wydajności podczas odbioru budynku. Pozostawiają projektantom, inwestorom i wykonawcom duży margines swobody, co nie zawsze jest właściwie wykorzystywane i bywa przyczyną wielu błędów.



Rozmieszczenie i budowa kanałów wentylacyjnych oraz ich usytuowanie na połaci dachu mają istotny wpływ na jakość wentylacji grawitacyjnej.
Autor: Tomasz Trusewicz

Rozmieszczenie kanałów
W domach z wentylacją naturalną kanały wywiewne powinny się znajdować w kuchniach, łazienkach, toaletach oraz pomieszczeniach bez okien (schowkach, garderobach) i takich, które są oddzielone więcej niż dwojgiem drzwi od kuchni, łazienki lub toalety. W mieszkaniach dwupoziomowych także w pomieszczeniach na górnej­ kondygnacji. Te wymagania często nie są przestrzegane. Osobnych kanałów brakuje najczęściej w pomieszczeniach bez okien i na górnej kondygnacji mieszkań dwupoziomowych, czyli na piętrze lub tak zwanym poddaszu użytkowym domu jednorodzinnego. Kanały muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby skutecznie usuwały powietrze z pomieszczeń w warunkach określonych w normie, czyli przy temperaturze zewnętrznej +12°C i obliczeniowej temperaturze powietrza w pomieszczeniu (+20°C w pokojach, +24°C w łazienkach). Zimą, gdy różnica temperatury wew­nątrz i na zewnątrz jest większa, kanały usuwają więcej powietrza. Kiedy temperatura na zewnątrz wzrasta, wydajność kanałów wentylacyjnych maleje.
Ilość powietrza usuwanego przez kanały wywiewne wentylacji naturalnej zależy od siły ciągu (prędkości przepływu powietrza) oraz wielkości pola przekroju kanału, a ciąg w kanale wentylacyjnym – od różnicy gęstości powietrza wewnątrz i na zewnątrz domu oraz długości kanału.

Wymagane wymiary
Zgodnie z przepisami pole przekroju kanału wywiewnego nie może być mniejsze niż 0,016 m2, a najmniejszy wymiar kanału – mniejszy niż 10 cm. W praktyce wielkości kanałów wentylacyjnych nie oblicza się, lecz przyjmuje zwyczajowo 14 x 14 cm lub 14 x 21 cm. Nie uwzględnia się przy tym długości kanału, która­ w pomieszczeniach na najwyższej kondygnacji jest często mniejsza niż 1,5-2 m. Taki kanał nawet w sprzyjających warunkach (gdy różnica temperatury jest korzystna) nie może zapewnić wymaganej intensywności wentylacji. Przykładowo kanał wywiewny w toalecie, z której zgodnie z normą trzeba usuwać 30 m³/h powietrza, powinien mieć długość co najmniej 2 m, jeśli ma wymiary 14 x 21 cm, ale nie mniej niż 3 m, gdy jego przekrój to 14 x 14 cm.

Jednakowa długość
Doświadczenie podpowiada, że wszystkie kanały w mieszkaniu, w obrębie jednej kondygnacji, powinny mieć zbliżoną długość. Jeśli będą miały różną, mogą wzajemnie zakłócać swoje działanie. W dłuższym kanale może powstać tak intensywny ciąg, że przy niedoborze powietrza z zewnątrz spowoduje to osłabienie ciągu lub nawet wywoła podciśnienie i odwrócenie kierunku przepływu powietrza w innym, krótszym kanale obsługującym to samo mieszkanie. Takie zjawiska występują zwłaszcza w szczelnych mieszkaniach bez dostatecznego dopływu powietrza zewnętrznego. Jeżeli wyrównanie długości kanałów nie jest możliwe, trzeba zdławić przepływ w dłuższym kanale za pomocą regulowanej kratki wentylacyjnej.

Temperatura w kanale
Jednym z czynników, od których zależy siła ciągu w kanałach wentylacji naturalnej, jest różnica temperatury przy wlocie do kanału i jego zakończeniu. Im cieplej jest w pomieszczeniu, a chłodniej na zewnątrz, tym silniejszy ciąg kominowy. Wentylacja naturalna ma najlepsze warunki do działania zimą, a najgorsze latem. Od jesieni do wiosny szczególnie ważne jest więc utrzymanie wysokiej temperatury kanałów. Z tego powodu należy je umieścić w ścianach wewnętrznych (takie wymagania zapisano w normie), a te ulokowane w ścianach zewnętrznych muszą być dobrze ocieplone. Wymóg dotyczy także odcinków kanałów przechodzących przez pomieszczenia nieogrzewane, na przykład na nieużytkowych poddaszach. Warto także ocieplić kanały ponad powierzchnią dachu. Zapobiegnie to nie tylko osłabianiu ciągu, ale także wykraplaniu się na ich wewnętrznej powierzchni wilgoci z usuwanego powietrza. Negatywnym skutkom wychłodzenia kanałów wentylacyjnych można przeciwdziałać także w inny sposób, na przykład umieszczając je w bezpośrednim sąsiedztwie kanałów spalinowych lub rur rozprowadzających ciepłą wodę. Będą dzięki temu w naturalny sposób podgrzewane. Może się jednak okazać, że wtedy­ siła ciągu będzie w nich znacznie większa niż w pozostałych kanałach znajdujących się w innej części domu lub mieszkania. To też nie najlepsze rozwiązanie, bo spowoduje osłabienie lub wręcz odwrócenie ciągu w tych ostatnich.

Małe opory przepływu
Siła ciągu zależy od oporów, na jakie natrafia powietrze, przepływając kanałem. Opory te są tym mniejsze, im gładsza jest wewnętrzna powierzchnia kanału. Dlatego połączenia bloczków, kształtek, pustaków lub cegieł, z których jest wymurowany kanał, powinny być wykonane wyjątkowo starannie. Nie może być uskoków na krawędziach elementów, spoiny nie mogą mieć zagłębień i nie może z nich wyciekać zaprawa. Pole przekroju kanału musi być niezmienne na całej jego długości. Wszelkie, nawet niewielkie nierówności na wewnętrznej powierzchni kanałów w znaczny sposób zaburzają ciąg kominowy. Podobnie jak załamania kanału i odchylenia od pionu. Dlatego nie mogą być większe niż 30°. Niedopuszczalne jest poziome prowadzenie kanałów wentylacyjnych, nawet na krótkich odcinkach. Takie rozwiązania pojawiają się, niestety, w wielu projektach, zwykle po to, by połączyć z najbliższym kanałem wywiewnym pomieszczenia, w których – mimo wymogu lub potrzeby – ich nie przewidziano. Są całkowicie nieskuteczne, a wszelkie dyskusje na temat dopuszczalnej długości poziomego odcinka kanału dowodzą niezrozumienia problemu. Zakończenie kanałów nad dachem
Bardzo ważny dla sprawności działania kanału wentylacyjnego jest sposób jego zakończenia ponad dachem budynku. Zgodnie z przepisami powinien on być taki, by nie zakłócał działania wentylacji. Szczegółowe, określone w normie zalecenia dotyczące zależności między odległością zakończenia komina od połaci dachu a kątem nachylenia dachu i rodzajem jego pokrycia oraz odległości od przeszkód znajdujących się na dachu lub innych wyższych elementów budynku często nie są przestrzegane albo stosowane jedynie do kanałów dymowych i spalinowych (rys. 1-4). Projektanci, niestety, często poprzestają na projektowaniu wizualnej formy kominów, nie uwzględniając ich właściwości eksploatacyjnych. Tymczasem w kominie zakończonym nisko nad połacią dachu lub znajdującym się w strefie nadciśnienia ciąg może być bardzo osłabiony lub może dochodzić do wtłaczania wiatru do kanałów wywiewnych. Sytuację może poprawić montowanie na wylocie kanałów specjalnych nasad kominowych zapobiegających negatywnym skutkom działania wiatru. Projektując zakończenia kominów nad połacią dachową, trzeba przeanalizować wszelkie czynniki mogące wpływać na skuteczność działania kanałów wywiewnych, ale przede wszystkim należy spełnić wymagania normy.

Doprowadzenie powietrza wentylacyjnego
Wprawdzie zadaniem wentylacji wywiewnej jest usuwanie z budynku zanieczyszczonego powietrza, jednak jej skuteczność zależy nie tylko od prawidłowej budowy i rozmieszczenia kanałów. Nawet dobrze zaprojektowane i wykonane nie będą skutecznie usuwały zużytego powietrza, jeżeli nie zapewni się właściwego dopływu świeżego powietrza do poszczególnych pomieszczeń. Niewystarczająca ilość świeżego powietrza – w praktyce występująca bardzo często – sprawia, że ciąg w kanałach wywiewnych jest za słaby lub co najmniej w jednym z nich ulega odwróceniu. Wtedy powietrze, zamiast być usuwane przez kanały wywiewne, napływa przez nie do domu.
Jedynym skutecznym sposobem dostarczenia powietrza do wentylacji jest zamontowanie w oknach lub ścianach nawiewników albo nawietrzaków. Przeświadczenie, że tak jak dawniej powietrze dostanie się do domu przez szczeliny w oknach, jest dużym błędem. Produkowane dzisiaj okna są bowiem wyposażone w system uszczelek, które skutecznie uniemożliwiają infiltrację powietrza. Rozszczelnienie okien za pomocą regulacji okuć okiennych jest również niewystarczające.

Wentylacja w domu z urządzeniem gazowym
Sprawnie działająca instalacja wentylacyjna jest ważna w każdym domu, ale szczególnego znaczenia nabiera tam, gdzie są urządzenia gazowe. Oprócz usuwania z pomieszczeń substancji zanieczyszczających powietrze i doprowadzania świeżego powietrza musi bowiem dodatkowo zapewnić dopływ powietrza niezbędnego do prawidłowego spalania gazu. W przeciwnym razie może dojść do niepełnego spalania, a w konsekwencji wydzielania się trującego tlenku węgla, który przy braku sprawnej wentylacji nie będzie usuwany kanałami wywiewnymi. Brakujące, a niezbędne do spalania powietrze może być zasysane z zewnątrz przez kanał wentylacyjny. Wraz z nim do pomieszczenia mogą być wciągnięte z zewnątrz również spaliny. Dlatego wiele wątpliwości budzi instalowanie w mieszkaniach kotłów centralnego ogrzewania z otwartą komorą spalania, choć ze względów formalnych jest dopuszczalne. Urządzenia te potrzebują do spalania tak dużo powietrza, że doprowadzenie go może powodować odczuwalne wychładzanie mieszkania.Zastrzeżenie to nie dotyczy kotłów z zamk­niętą komorą spalania, które czerpią powietrze bezpośrednio z zewnątrz specjalnym kanałem powietrzno-spalinowym.

Odbiór i eksploatacja

Instalacja wentylacyjna, od której zależy nie tylko komfort, ale także bezpieczeństwo użytkowników mieszkań, powinna być sprawdzona przed oddaniem do użytku oraz regularnie kontrolowana w trakcie eksploatacji. Jak jednak skutecznie egzekwować jakość instalacji wentylacyjnej, skoro jej działanie trudno jednoznacznie sprawdzić? Wentylacja naturalna działa w sposób zmienny, zależny od pory roku, dnia i warunków atmosferycznych. Pomiary wydajności­ prowadzone w różnych porach roku, a nawet różnych porach dnia, mogą się od siebie znacznie różnić. Dodatkowo podawane w różnych normach wytyczne dotyczące warunków pomiaru wydajności kanałów wywiewnych (temperatura, sposób prowadzenia pomiarów i doprowadzenia powietrza do mieszkania podczas pomiarów) nie są spójne.
Z tych i innych powodów instalacje wentylacji wywiewnej często są obarczone licznymi błędami. Aby zmienić ten stan, projektanci i wykonawcy powinni mieć szczegółowe wytyczne umożliwiające im poprawne planowanie i realizację instalacji, a zasady odbioru i kontroli wydajności wentylacji oraz sposoby egzekwowania odpowiedzialności projektanta i wykonawcy powinny być ściśle określone. Jakość wentylacji mogłoby zapewne także poprawić wprowadzenie obowiązku wykonania jej projektu oraz obliczeniowego wykazania jej skuteczności, zwłaszcza wtedy, gdy doświadczalne sprawdzenie jej działania nie jest możliwe.

Warto policzyć
W obecnie obowiązującym stanie prawnym nie ma wymogu projektowania instalacji wentylacji grawitacyjnej w małych budynkach mieszkalnych i domach jednorodzinnych. Projektanci ograniczają się więc do oznaczenia na rzucie budynku lokalizacji kanałów wywiewnych i wkomponowania kominów wentylacyjnych w połać dachową. Wprawdzie obliczenie rzeczywistej wydajności kanałów jest skomplikowane i często obarczone błędem, jednak warto byłoby się posługiwać przynajmniej przybliżonymi wartościami. Dobierając wydajność kanałów wentylacyjnych, nie należy zapominać o zbilansowaniu ilości powietrza wentylacyjnego. Aby kanały mogły usunąć konieczną ilość powietrza, taka sama ilość powietrza musi być doprowadzona do budynku.

Kominek wentylacyjny nie wystarczy
W domach ze skośnym dachem i zazwyczaj nieużytkowym poddaszem często stosuje się rozwiązanie polegające na wyprowadzeniu kanału wentylacyjnego ponad połać dachu za pomocą tak zwanego kominka wentylacyjnego, czyli kilkudziesięcio-centymetrowego przewodu zakończonego daszkiem. Element ten przewidziany przez producentów do zakończenia odpowietrzenia pionów kanalizacyjnych, wentylowania warstw połaci dachowej lub jako wyrzutnia powietrza w systemach wentylacji mechanicznej nie może zastępować zwykłego komina. Jego długość wraz z odcinkiem przechodzącym przez warstwy dachu zwykle nie przekracza 70-80 cm i jest niewystarczająca do wytworzenia naturalnego ciągu kominowego. Ponadto jest zrobiony z tworzywa sztucznego i nieocieplony, a więc nieodpowiedni do zapewnienia skutecznej wentylacji. W zakończonych w ten sposób kanałach wywiewnych zwykle następuje odwrócenie ciągu (nawiewanie powietrza do pomieszczeń) oraz wykraplanie pary wodnej, która spływa po ściankach przewodu, a podczas dużych mrozów może zamarzać.

Do zakończenia kanałów wentylacyjnych ponad dachem nie nadają się tak zwane kominki wentylacyjne. Są zbyt krótkie i nie gwarantują wytworzenia dostatecznego ciągu kominowego.
Autor: Tomasz Trusewicz

Gdzie kanały wentylacyjne
Skuteczność wentylacji naturalnej zależy między innymi od prawidłowego rozmieszczenia kanałów.


W domach z wentylacją naturalną kanały powinny się znajdować między innymi w kuchniach i łazienkach. Na zakończeniu kanału w pomieszczeniu pod sufitem montuje się kratkę wentylacyjną o wymiarach 14 x 14 cm.
Autor: Andrzej Szandomirski
W mieszkaniach dwupoziomowych osobne kanały wentylacyjne powinny mieć także pomieszczenia na górnej kondygnacji.
Autor: Andrzej Szandomirski
Zakończenie kanałów nad dachem
Duże znaczenie dla skuteczności wentylacji naturalnej ma właściwy sposób zakończenia kanałów wentylacyjnych nad dachem domu.


Z powodu osłabienia ciągu w kominie zakończonym nisko nad połacią dachu lub znajdującym się w strefie nadciśnienia powietrze, zamiast być wywiewane z kanałów wentylacyjnych, może być do nich wtłaczane.
Autor: Tomasz Trusewicz
W niekorzystnie usytuowanych kanałach ciąg jest często zbyt słaby. Mogą go poprawić zamontowane na ich wylocie nasady.
Autor: Andrzej Szandomirski

Doprowadzenie świeżego powietrza
Nawet bezbłędnie zbudowane kanały wentylacyjne nie będą usuwały zanieczyszczonego powietrza, jeśli nie zapewni się dopływu do wnętrza domu dostatecznej ilości świeżego powietrza z zewnątrz.


Najskuteczniejszym sposobem doprowadzenia powietrza jest zamontowanie nawiewników w oknach lub ścianie.
Autor: AERECO
Tu pomyślano o skutecznej wentylacji, kiedy powstawał projekt domu. Pozwoliło to umiejętnie wkomponować nawiewniki w elewację domu.
Autor: Andrzej Szandomirski

Usytuowanie wylotu komina w stosunku do połaci dachu
Wylot komina musi się znajdować co najmniej 60 cm powyżej kalenicy na dachach płaskich (o kącie nachylenia mniejszym niż 12°) oraz stromych z pokryciem łatwo zapalnym, na przykład gontem lub strzechą, i co najmniej 30 cm nad powierzchnią dachów stromych z pokryciem niepalnym.

Na dachach płaskich o kącie nachylenia połaci nie większym niż 12°.
Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki


Na dachach stromych o kącie nachylenia połaci powyżej 12° i pokryciu łatwo zapalnym.
Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki


Na dachach stromych o kącie nachylenia połaci powyżej 12° i pokryciu niezapalnym i trudno zapalnym.
Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki


Obok przeszkody (zasłony) w postaci na przykład innego budynku lub dachu o nachyleniu ponad 12°.
Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Autor jest dyrektorem Stowarzyszenia Polska Wentylacja – organizacji propagującej zasady dobrej wentylacji.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty