Jak dziedziczymy kiedy nie ma testamentu


Cały zgromadzony za życia majątek, jak również niektóre długi, po śmierci danej osoby podlegają dziedziczeniu. Jeśli zmarły nie zostawił testamentu, zasady spadkobrania podlegają przepisom ustawowym.

Dziedziczyć można na dwa sposoby:
- na mocy ustawy lub
- na podstawie ważnego testamentu pozostawionego przez zmarłego.
W praktyce najczęściej dochodzi do dziedziczenia ustawowego, mimo iż polskie prawo daje pierwszeństwo woli spadkodawcy określonej w testamencie (istnienie ważnego testamentu wyłącza dziedziczenie ustawowe). Spadkobiercy ustawowi to osoby dziedziczące na podstawie i w zakresie obowiązujących przepisów prawa cywilnego, jeżeli zmarły nie zostawił testamentu albo powołał spadkobiercę, który nie chce dziedziczyć (na przykład odrzuca spadek ze względu na długi) lub nie może (zmarł przed spadkodawcą). Zdarza się, że spadkodawca wyznaczył spadkobierców tylko części swojego majątku (na przykład zapisał komuś mieszkanie), natomiast nie uregulował dziedziczenia pozostałego spadku. Wtedy część nierozdysponowana będzie dziedziczona ustawowo.

Otwarcie spadku
Jest to prawnicze określenie momentu, w którym dochodzi do dziedziczenia. Następuje ono z chwilą śmierci spadkodawcy. Jeśli nie jest precyzyjnie znana data śmierci (na przykład ktoś zaginął w czasie wojny lub podróży), spadek otwiera się w momencie ustalonym w prawomocnym postanowieniu o uznaniu za zmarłego jako chwila domniemanej śmierci takiej osoby. Dopiero wtedy majątek zmarłego staje się spadkiem, a więc pewną wyodrębnioną masą majątkową, poddaną przepisom prawa spadkowego. Otwarcie spadku powoduje, że powstają nowe prawa i obowiązki, których spadkodawca nie był podmiotem, na przykład obowiązek wykonania przez spadkobiercę testamentowego zapisu lub wypłaty zachowku.
Kolejność dziedziczenia
Wyznaczają ją przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi osobami uprawnionymi do dziedziczenia są:
- dzieci i małżonek spadkodawcy, czyli osoby spadkodawcy najbliższe. Dziedziczą one w równych częściach, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 spadku (patrz przykład
1 na s. 229).
Jeśli zatem do spadku dochodzi wraz z małżonkiem więcej niż troje dzieci spadkodawcy, małżonek znajduje się w sytuacji uprzywilejowanej względem pozostałych spadkobierców.
Należy podkreślić, że dziecko
pozamałżeńskie dziedziczy po zmarłym rodzicu na równych zasadach z dziećmi urodzonymi ze związku małżeńskiego.
W sytuacji, gdy dziecko zmarłego nie dożyło otwarcia spadku, udział, który by mu przypadał, przechodzi na jego dzieci w częściach równych – a zatem nie rozkłada się na pozostałe żyjące rodzeństwo (patrz przykład 2).
- małżonek, rodzice spadkodawcy oraz rodzeństwo – jeśli spadkobierca nie pozostawił po sobie zstępnych (dzieci ani wnuków). W takiej sytuacji pozycja małżonka jest jeszcze bardziej uprzywilejowana – nie może on bowiem otrzymać mniej niż 1/2 spadku, natomiast udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy wraz z rodzeństwem spadkodawcy, wynosi 1/4 tego, co przypada łącznie rodzicom i rodzeństwu. Pozostałą część dziedziczy rodzeństwo w równych częściach. Jeśli któreś z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada po połowie drugiemu z rodziców i rodzeństwu spadkodawcy (patrz przykład 3). Jeżeli do spadku powołani są obok małżonka tylko rodzice albo tylko rodzeństwo, dziedziczą oni w częściach równych to, co przypada łącznie rodzicom i rodzeństwu (patrz przykład 4). Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, pozostawiając zstępnych, część spadku, która by mu przypadała, dostają jego zstępni. Podział tej części następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy (patrz przykład 5 na s. 230). W razie braku zstępnych, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada jego małżonkowi, natomiast jeśli nie ma zstępnych i małżonka spadkokodawcy, cały spadek przypada jego rodzicom, rodzeństwu i zstępnym rodzeństwa.
Dziedziczenie w razie separacji
Dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy, który pozostawał z nim w separacji, oraz do małżonka, co do którego zapadł wyrok unieważniający lub rozwiązujący małżeństwo (rozwód). Małżonek taki nie ma również prawa do zachowku. Jeśli spadkodawca zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwód lub separację, ale przed uzyskaniem prawomocnego wyroku, jego małżonek nadal pozostaje spadkobiercą ustawowym. Pozostali spadkobiercy mogą jednak żądać wyłączenia takiego małżonka z dziedziczenia. Każdy z pozostałych spadkobierców może w tej sprawie wytoczyć powództwo w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o otwarciu spadku, nie później jednak niż rok od dnia otwarcia spadku. Sąd uwzględni pozew, jeśli żądanie rozwodu lub separacji było uzasadnione. Wyłączenie dotyczy jedynie dziedziczenia ustawowego, nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby małżonek w separacji lub rozwiedziony został powołany do dziedziczenia w testamencie, jeśli taka jest wola spadkodawcy.
Dziedziczenie przez osoby przysposobione
Prawo do dziedziczenia zależy od rodzaju przysposobienia. Polskie prawo rodzinne przewiduje jego dwa rodzaje:
- pełne (adopcja pełna), czyli powstanie między przysposobionym a przysposabiającym takiego stosunku jak pomiędzy rodzicem a dzieckiem oraz nabycie przez przysposobionego praw i obowiązków wynikających z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego;
- niepełne (adopcja niepełna), które jest traktowane jako wyjątkowe, ponieważ ogranicza skutki przysposobienia do powstania stosunku pokrewieństwa tylko pomiędzy przysposobionym a przysposabiającym.
Przy pełnym przysposobieniu osoba adoptowana dziedziczy po przysposabiającym (spadkodawcy) i jego krewnych tak, jakby była dzieckiem przysposabiającego. Również przysposabiający i jego krewni dziedziczą po przysposobionym tak, jakby był ich naturalnym krewnym. A zatem następuje zrównanie statusu przysposobionego z dziećmi naturalnymi spadkodawcy. Ponadto przysposobiony przestaje dziedziczyć po swoich naturalnych krewnych, podobnie ci krewni nie dziedziczą po nim – ustaje bowiem stosunek pokrewieństwa. Gdy dziecko adoptował tylko jeden ze współmałżonków, przysposobiony w takim przypadku nie będzie dziedziczył po małżonku, który nie dokonał przysposobienia, ani po jego krewnych. Również ten małżonek ani jego krewni nie będą dziedziczyli po przysposobionym.  Jeżeli jednak dojdzie do sytuacji, że współmałżonek przysposobi dziecko drugiego małżonka, to nie ustaną prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa z rodzicem będącym małżonkiem przysposabiającego i jego krewnymi, jak również ich prawa i obowiązki względem niego.
Przykład: Andrzej K. przysposobił dziecko swojej żony. Dziecko to będzie dziedziczyło po swojej matce i jej krewnych oraz po jej mężu, który je adoptował, i jego krewnych, ale nie będzie dziedziczyło po ojcu biologicznym i jego krewnych. Analogicznie ojciec biologiczny i jego krewni nie będą dziedziczyli po tym przysposobionym dziecku.
W razie adopcji niepełnej przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym na równi z jego dziećmi, a zstępni przysposobionego dziedziczą po przysposabiającym na tych samych zasadach co dalsi zstępni. Natomiast przysposobiony i jego zstępni nie dziedziczą po krewnych przysposabiającego i odwrotnie. Nie dziedziczą również rodzice przysposobionego po nim – zamiast nich dziedziczy przysposabiający.

Gdy nie ma krewnych
Jeżeli małżonek spadkodawcy oraz jego krewni powołani do dziedziczenia z ustawy nie żyją w chwili otwarcia spadku, spadek ten przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. W sytuacji, gdy miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy w Polsce nie da się ustalić lub znajdowało się ono za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu. Skarb Państwa nie może odrzucić spadku.
Osoby, które nie mają żadnej rodziny uprawnionej do dziedziczenia, powinny szczególnie zadbać o zadysponowanie swoim majątkiem na wypadek śmierci. Jeśli nie spiszą testamentu, ich majątek przypadnie gminie lub Skarbowi Państwa. ?
Podstawa prawna:
- Kodeks cywilny
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy
- ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
(Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.)

Szczególne zasady dziedziczenia...

...dotyczyły gospodarstw rolnych. Do 13 lutego 2001 r. dziedziczenie takich gospodarstw (czyli gruntów rolnych wraz z budynkami lub ich częściami, gruntami leśnymi, urządzeniami oraz inwentarzem, jeśli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, jak również z prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego) o powierzchni przekraczającej 1 ha podlegało szczególnym zasadom. Przepisy wymagały od spadkobierców gospodarstwa rolnego kwalifikacji związanych z rolnictwem. Gospodarstwo rolne mogły więc dziedziczyć osoby, które w chwili otwarcia spadku:
- stale pracowały bezpośrednio przy produkcji rolnej albo
- miały przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo
- były małoletnie, pobierały naukę zawodu lub uczęszczały do szkół, albo
- były trwale niezdolne do pracy.
Jeżeli dziecko spadkodawcy nie spełniało żadnej z wyżej wymienionych przesłanek warunkujących dziedziczenie gospodarstwa rolnego lub nie żyło, przypadający mu udział dziedziczyli jego zstępni, ale również musieli spełniać któryś z wyżej wymienionych warunków.
Jeśli nie było zstępnych uprawnionych do dziedziczenia, gospodarstwo przypadało rodzeństwu, pod warunkiem że miało stosowne kwalifikacje. Dopiero jeżeli żadna z tych osób nie miała takich kwalifikacji, spadek przypadał według zasad ogólnych spadkobiercom ustawowym. Wyrokiem z 31 stycznia 2001 r. (ogłoszonym 14 lutego 2001 r.) Trybunał Konstytucyjny uznał część tych przepisów za niezgodne z Konstytucją (sygn. akt P 4/99, Dz.U. z 2001 r. nr 11, poz. 91) oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Trybunał orzekł, iż dla wszystkich spadków otwartych od dnia ogłoszenia wyroku, czyli 14 lutego 2001 r. i później, stosuje się ogólne zasady dotyczące dziedziczenia ustawowego uregulowane w art. 931 k.c. i następnych. Natomiast jeśli otwarcie spadku nastąpiło przed tą datą, wówczas stosować trzeba przepisy obowiązujące w momencie otwarcia spadku.

...dotyczą środków na rachunkach bankowych. Posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub lokaty oszczędnościowej może polecić pisemnie bankowi dokonanie – po swojej śmierci – wypłaty z rachunku określonej kwoty pieniężnej wskazanym osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu. Jest to tak zwana dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Kwota wypłaty, bez względu na liczbę wydanych dyspozycji, nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłoszone przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Dyspozycję wkładem na wypadek śmierci w każdej chwili posiadacz rachunku może zmienić lub odwołać na piśmie. Kwota wypłacona zgodnie z zapisem nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku.


Co można odziedziczyć?
Spadek jest ogółem praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci. Mogą to być:
- własność nieruchomości i rzeczy ruchomych;
- oszczędności;
- wierzytelności;
- ekspektatywy, czyli uzasadnione prawnie nadzieje spadkodawcy na uzyskanie prawa w przyszłości, na przykład jeżeli spadkodawca zmarł po zawarciu notarialnej umowy przyrzeczenia ustanowienia odrębnej własności lokalu (umowa deweloperska);
- prawa i obowiązki o charakterze obligacyjnym, na przykład wynikające z umowy najmu;
- długi spadkodawcy.
Do długów spadkowych można zaliczyć:
- niezapłacone należności wynikające z zawartych umów;
- koszty związane z ostatnią chorobą spadkodawcy (sprawowania opieki nad chorym czy utrzymania);
- koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim odpowiada on zwyczajom przyjętym w danym środowisku;
- koszty postępowania spadko­wego;
- obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek;
- obowiązek wykonania zapisów i poleceń;
- koszty utrzymania (remontów, napraw i konserwacji) mieszkania zajmowanego przez spadkodawcę – tak orzekł Sąd Najwyższy 7 sierpnia 1975 r., III CZP 60/75, OSNCP 1976/5, poz. 93.
Nie wchodzą w skład spadku:
- prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych (na przykład niezapłacone grzywny), administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (na przykład zaległości podatkowe). Wyjątek stanowi prawo do zwrotu nadpłaty podatku dochodowego, które przechodzi na spadkobierców (wyrok SN z 21 marca 1996 r., III AZP 39/95, OSP 1996, nr 11, poz. 220);
- prawa i obowiązki zmarłego mające charakter niemajątkowy, ponieważ wygasają w chwili śmierci spadkodawcy. Nie będą więc podlegały dziedziczeniu na przykład dobra osobiste czy osobiste prawa autorskie;
- prawa majątkowe ściśle związane z osobą zmarłego, a zatem roszczenia alimentacyjne czy też uprawnienie do emerytury lub renty;
- prawa i obowiązki przechodzące na określone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami, na przykład prawo do sumy ubezpieczenia (art. 831 §1 k.c.).

Przykład 1
Zmarły Jan K. pozostawił żonę i pięcioro dzieci.
Udział żony będzie wynosił 1/4 (czyli 5/20), a udziały dzieci
po 3/20 (3/4:5) części spadku.



Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Przykład 2
Zmarły Jerzy N. miał żonę i troje dzieci. Jeden z synów, który nie dożył otwarcia spadku, pozostawił po sobie dwójkę dzieci. W takiej sytuacji żona zmarłego otrzyma 1/4 spadku, dwoje żyjących dzieci też po 1/4, a dwoje wnuków po 1/8 (czyli po 1/2 udziału przypadającego ich ojcu).



Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Przykład 3
Zmarła Grażyna Z. nie miała dzieci. W chwili jej śmierci pozostał przy życiu jej małżonek oraz matka i dwóch braci. W takiej sytuacji małżonek otrzyma 1/2 spadku, matka 3/16 (1/8 plus połowa z 1/8 przypadającej na nieżyjącego męża), bracia po 5/32 (1/8 plus 1/4 z części przypadającej na nieżyjącego ojca).


Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Przykład 4
Bezdzietny Roman T. w chwili śmierci pozostawał w związku
małżeńskim. Nie miał rodzeństwa, ale pozostawił żyjących
rodziców. 1/2 spadku przypadnie małżonkowi, a po 1/4 rodzicom zmarłego.



Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Przykład 5
Irena B. nie miała dzieci ani małżonka. W chwili śmierci nie żyli już jej
rodzice. Pozostała tylko siostra oraz dwoje dzieci po zmarłym bracie.
Spadek odziedziczy więc siostra w 1/2 części oraz dzieci brata po 1/4 części.


Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty