Jak się robi gzymsy


W czasach, kiedy nie wypadało wyjść z domu bez kapelusza, domy musiały mieć gzymsy. Gzyms wieńczył ścianę, był godną ozdobą elewacji, kropką nad i, ważnym detalem architektonicznym. Dziś nie wydaje się już tak nieodzowny. Jednak nie zanikł, nadal się pojawia, przyjmując różne formy, akcentuje to miejsce budynku, gdzie kończy się ściana, a zaczyna dach.


Gzyms to przede wszystkim specjalne zakończenie ściany, poziomy element wysunięty przed lico elewacji. Jako nadwieszony występ ma znaczenie dekoracyjne, ale jest nie tylko ozdobą – jego funkcją było zawsze zabezpieczenie ściany przed deszczem i zaciekami.
Był i jest ważny zwłaszcza tam, gdzie ściany nie są przesłonięte wysuniętymi okapami i w domach z dachami o niewielkim spadku. Wydaje się podpierać dach, ale jego rola polega głównie na zasłanianiu znajdującej się nad nim rynny. Pilnuje porządku i kątów prostych – podkreśla poziomą krawędź ściany i ukrywa spadki rynien.

Szlachetne pochodzenie

Dawniej jego wielkość, kształt i miejsce podlegały ścisłym regułom. Określały go porządki antyczne, w których odgrywał ważną rolę jako najwyższy, nadwieszony element belkowania (geseion). W klasycznej architekturze gzymsy były zawsze obecne. Nic więc dziwnego, że budynki nawiązujące do tych wzorów (na przykład współczesne domy w stylu dworkowym) nie mogą się bez nich obejść.
Gzyms nie musi mieć jednak klasycznego kształtu. Najprostszą jego formą jest wystająca przed ścianę pozioma listwa o przekroju prostokątnym. Może też mieć bardziej skomplikowany wypukło-wklęsły profil. Bardzo często ma postać schodkowych uskoków.
W gzymsach o rozbudowanych kształtach wysuniętą płytę podpierają schodki, arkadki lub wsporniki.

W domach nawiązujących do architektury klasycznej gzyms obowiązuje!

Gzymsy są ozdobą tradycyjnego domu. Tworzą klimat.

Gzyms pośredni jako poziomy akcent wyraźnie dzielący elewację.

Drewniany gzyms może być efektowną dekoracją wiejskiego domu.

Zachowany gzyms starego domu świadczy o tym, że właściciele odremontowali go z pietyzmem.

Górna krawędź ściany ukształtowana jak gzyms. Wysokie zwieńczenie obniża

Może się składać z cienkich profili, które dyskretnie podkreślają elementy domu.

Jako zakończenie ściany domu z płaskim dachem. Może zdobić również zaokrąglone

Mogą zdobić szczyty lukarny, a nawet kominy.

Gzyms może być wydatny, plastyczny. Takie kubiczne formy nawiązują do stylu

Gzyms i gzymsy

Gzyms wzbogaca plastycznie elewację. Obrysowując wszystkie elementy budynku: szczyt, wykusz czy lukarny, może służyć podkreślaniu kształtów bryły.
Może także wyraźnie dzielić ścianę. Oprócz gzymsu głównego, wieńczącego, stosuje się też gzymsy podkreślające kondygnacje albo rozdzielające różne materiały wykończeniowe. Nazywa się je kordonowymi lub pośrednimi i stosuje się do wprowadzenia wyraźnych poziomych podziałów elewacji. Mają więc znaczenie głównie kompozycyjne. Gzymsy pośrednie muszą być zaopatrzone w kapinos lub specjalnie profilowany spód (podniebie), aby zabezpieczyć ścianę przed zaciekaniem.
Gzymsy mogą również służyć do podkreślenia otworów elewacji, wieńcząc okna lub drzwi wejściowe. W tej postaci gzyms to przede wszystkim ozdobny detal, plastyczny element ściany, rzeźbiarska dekoracja.
Takiej czysto dekoracyjnej roli detalu nie tolerował XX-wieczny funkcjonalizm. W imię nowoczesnych idei eklektyczne kamienice odrapywano z gzymsów do gołych ścian. Nie zrobiły się od tego ładniejsze. To pouczające doświadczenie przekonuje, że detal należy do estetycznej koncepcji całości. Nie ma więc sensu pozbawiać domy gzymsów. I odwrotnie: dom zaprojektowany bez nich wcale nie musi zyskać po dodaniu takiej ozdoby. 


Od kamienia do styropianu

Wygląd gzymsów ściśle się wiąże ze sposobem budowania, czyli technologią. Kiedyś były to specjalnie obrobione bloki kamienne wmurowywane w ścianę. Później naśladowano tradycyjne formy gzymsów kamiennych, modelując je w grubym tynku. W architekturze ceglanej rozwinęły się nowe formy dekoracyjne charakterystyczne dla możliwości tego materiału. Bogaty efekt zwieńczenia ścian uzyskiwano przez wysuwanie, cofanie, ukośne układanie cegieł i stosowanie specjalnych kształtek. Ponieważ ściana zewnętrzna budynku była litym murem, różnicowało się jego grubość, tworząc ceglane ornamenty.
Współczesne technologie budowania domów spowodowały rewolucję, jeśli chodzi o tradycyjne detale architektoniczne. Dawniej ozdobną formę nadawano elementom konstrukcyjnym. Dekorowano je, bo były ważne, warte podkreślenia (gzyms był niezbędnym elementem kamiennej budowli). Dziś ten klasyczny, racjonalny związek między detalem-ozdobą a konstrukcją budynku można najwyżej udawać – został bezpowrotnie utracony. W budowanym współcześnie domu między ścianą nośną i jej zewnętrznym licem znajduje się zwykle warstwa ocieplenia. Ocieplony musi być każdy związany z murem element elewacji. Dlatego łatwiej jest kształtować plastycznie ścianę, różnicując grubość warstwy ocieplenia, niż akcentując elementy struktury budynku. 


Jak to się dzisiaj robi?

Gzyms przyklejony. Profile gzymsowe ze wzmocnionego styropianu lub poliuretanu kupuje się w odcinkach, które łączy się ze sobą, dzięki czemu powstaje długi pas obiegający całą elewację. Można je przyklejać do muru (ściany jednowarstwowej) lub do warstwy ocieplenia. Stosuje się też inny sposób mocowania. Do ściany konstrukcyjnej przykręca się listwę, na którą nakłada się gotowe profile ze styropianu (mogą mieć z tyłu odpowiednie wycięcia) i przykleja się klejem. Po zamontowaniu profile się maluje lub pokrywa tynkiem cienkowarstwowym.
Gzyms konstrukcyjny. W formie gzymsu może być wyprofilowany wieniec domu. Wystająca płyta musi być następnie ocieplona.
Gzyms zakotwiony. Jest wykonywany w ścianie trójwarstwowej z zewnętrzną warstwą z cegły licowej. Produkuje się cegły o specjalnych kształtach, profile, które można zestawiać, uzyskując dekoracyjne i bogate plastycznie formy (Ekoklinkier). Zestawienie różnych kształtek można wzbogacić zastosowaniem różnych odcieni cegieł. Wystające z lica ściany elementy ceglane muszą być zakotwione do warstwy konstrukcyjnej, a najlepiej do wieńca. Zrobienie ciężkich, rozbudowanych gzymsów wymaga nietypowych rozwiązań ze względu na konieczność eliminacji mostków cieplnych.
Gzyms drewniany. Może być zrobiony na każdej ścianie, bo drewno jest względnie lekkim materiałem. Łatwo go wykonać ze sklejki wodoodpornej lub z płyt OSB zabezpieczonych przed wilgocią. Montuje się go na podkonstrukcji z łat i wsporników przymocowanych do konstrukcyjnej warstwy ściany. Elementy drewniane można przeprowadzić przez warstwę ocieplenia bez ryzyka wystąpienia mostków cieplnych. Gzyms drewniany może być wypełniony odpornym na zawilgocenie materiałem izolacyjnym. Można go też osiatkować i otynkować, żeby wyglądał jak murowy. 


Dziś gzyms nie odgrywa w architekturze takiej roli jak kiedyś. Ale nawet w pozbawionych detalu prostych domach-kostkach można zobaczyć charakterystyczne schodki gzymsu pod okapem dachu.
Ze względu na swoją bogatą historię i dawne znaczenie pojawia się również w projektach stylowych domów. Jeśli dom ma mieć tradycyjną formę i przypominać dawne siedziby – jego zastosowanie jest jak najbardziej uzasadnione.
Czy z architektury nowoczesnej został całkiem wyrugowany? Wcale nie. Współcześni architekci po swojemu interpretują ten element budynku, wymyślając nowoczesne zwieńczenia ścian. 



Tradycyjne gzymsy

Gzyms akcentuje górną krawędź ściany. Może także skutecznie zasłonić rynnę.

Bywa także eleganckim podparciem dla rynny.

Tradycyjne profile modelowano w grubym tynku.

Bogate formy miały gzymsy ceglane.


Jak to się robi dziś?


Gzyms przyklejany – gotowe profile ze wzmocnionego styropianu.

Wysunięta płyta wieńca przykryta warstwą ocieplenia.

Gzyms ceglany na ścianie trójwarstwowej.

Gzyms drewniany.

Gzyms i rura spustowa
Rura spustowa musi przecinać gzyms...

...albo go omijać.


Wariacje na temat gzymsu

Proste, wysunięte zwieńczenie.

Górny pas elewacji wykończony blachą.

Współczesny gzyms ukształtowany z blachy.

Wspomnienie gzymsu – malowany pas pod okapem.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty