Podatek od spadków i darowizn.


Członkowie najbliższej rodziny mogą od 1 stycznia 2007 r. przekazywać sobie majątek w darowiźnie i spadku bez obawy o konieczność zapłaty wysokiego podatku.

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn wprowadziła ponadto niewielkie korekty w niektórych zwolnieniach od podatku, zlikwidowała inne i doprecyzowała część niejasnych przepisów. W artykule omawiamy te uregulowania, które zostały zmienione.

Szerszy zakres opodatkowania
Do końca 2006 r. podatkowi z pewnością podlegało to, co wymieniono w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, to jest nabycie majątku w drodze darowizny, zachowku, dziedziczenia, zasiedzenia czy też zniesienia współwłasności. Z dalszych przepisów wynikało, że nabycie majątku w inny nieodpłatny sposób także jest opodatkowane. Było to jednak niejasno sformułowane. Nowy zakres opodatkowania zawarty w art. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że majątek nabyty tytułem nieodpłatnej renty, użytkowania oraz służebności także trzeba zgłosić do opodatkowania. Doprecyzowano także, co należy rozumieć pod pojęciem nabycia tytułem spadku; chodzi tu o dziedziczenie, zapis, dalszy zapispolecenie testamentowe.
Nabycie gospodarstwa rolnego
Do niedawna zwolnione od podatku było nabycie własności i prawa użytkowania wieczystego gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o podatku rolnym (to znaczy użytków rolnych powyżej 1 ha). Teraz zwalnia się od podatku nabycie własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości albo jej części wraz z częściami składowymi, pod warunkiem że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym w chwili nabycia ta nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub jego część albo wejdzie w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy. Zmiana polega na poprawnym sformułowaniu, które jest zgodne z przepisami Kodeksu cywilnego. Zwolnienie od podatku nie obejmuje budynku mieszkalnego ani budynków specjalistycznych. Do końca 2006 roku zstępni i małżonek mogli jednak powiększyć zakres zwolnienia o budynki i urządzenia specjalistyczne, jeżeli byłyby one przez nich wykorzystywane co najmniej przez pięć lat w stanie niepogorszonym i zgodnie z ich przeznaczeniem w ramach gospodarstwa rolnego. Pozostali nabywcy musieli płacić podatek od wartości nabytych budynków i urządzeń. Niedotrzymanie warunków zwolnienia (pogorszenie stanu budynków i urządzeń, zmiana ich przeznaczenia lub skrócenie wymaganego okresu pięciu lat) powodowało utratę zwolnienia. Nowelizacja zwolnienia polega na tym, że każdy nabywca jest traktowany w taki sam sposób. Jeżeli nieruchomość stanowi lub będzie stanowić gospodarstwo rolne i nabywca będzie je prowadził co najmniej przez pięć lat od dnia nabycia – nie zapłaci podatku od wartości nabytej nieruchomości. Wartość budynku będzie opodatkowana u wszystkich nabywców.
Darowizny na cele mieszkaniowe w rodzinie

W 2006 r. osoby należące do I grupy podatkowej nie płaciły podatku w przypadku darowizny:
- w kwocie do 9637 zł otrzymanej od jednej osoby lub 19 274 zł od wielu osób;
- rozliczanej w okresie pięciu lat od daty pierwszej darowizny;
- przeznaczonej na:
1. wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni,
2. budowę lokalu w małym domu mieszkalnym,
3. budowę domu jedno-rodzinnego albo
4. nabycie lokalu mieszkalnego będącego odrębną nieruchomością.
Modyfikacja tego zwolnienia polega na:
- wprowadzeniu granicznej daty wydatkowania darowizny – 12 miesięcy od dnia jej otrzymania;
- rozszerzeniu celów, na jakie można ją przeznaczyć, o spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami.

Kasy mieszkaniowe
Nabycie w drodze darowizny praw do rachunku oszczędnościowo-kredytowego w kasie mieszkaniowej było zwolnione od podatku, jeżeli nabywcą był:
- małżonek,
- wstępni,
- zstępni,
- rodzeństwo,
- osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu małżeńskim z właścicielem rachunku.
Od 2007 r. zawężono krąg uprawnionych do zwolnienia do osób pozostających faktycznie  we wspólnym pożyciu małżeńskim. Warunkiem zwolnienia było i nadal jest przeznaczenie środków zgromadzonych na tym rachunku na cele mieszkaniowe.

Wkład mieszkaniowy
Wprowadzono nowe zwolnienie dla dziedziczenia praw do wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej (wpłaconego na poczet ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu). Zwolnienie przysługuje osobom z I i II grupy podatkowej, które nabyły taki wkład w spadku i spełnią poniższe warunki:
- nie są właścicielem innego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego;
- nie dysponują spółdzielczym lokatorskim lub własnościowym prawem do lokalu;
- nie są najemcą lokalu ani budynku;
- będą mieszkać w nabytym lokalu lub budynku i będą tam zameldowane na pobyt stały;
- spółdzielcze prawo do tego lokalu będzie przysługiwało nabywcy wkładu co najmniej przez pięć lat od dnia jego ustanowienia; warunek ten uważa się za zachowany także w przypadku przeniesienia przez spółdzielnię własności tego lokalu na nabywcę.

Darowizna mieszkania lub domu
Zmodyfikowano także tak zwaną ulgę mieszkaniową polegającą na odjęciu od podstawy opodatkowania wartości rynkowej 110 m² powierzchni budynku lub lokalu nabytego w drodze darowizny albo dziedziczenia przez osoby z I grupy podatkowej albo wyłącznie dziedziczenia przez osoby z II i III grupy.
Ulga przysługuje osobom, które łącznie spełniają następujące warunki:
- nie są właścicielami innego budynku mieszkalnego ani mieszkania stanowiącego odrębną nieruchomość bądź będąc nimi, przeniosą własność budynku lub mieszkania na rzecz zstępnych, skarbu państwa albo gminy w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego bądź zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego – nowością jest tu wskazanie terminu końcowego;
- nie dysponują spółdzielczym lokatorskim ani własnościowym prawem do lokalu lub domu jednorodzinnego, a w razie dysponowania tymi prawami przekażą je zstępnym lub oddadzą je do dyspozycji spółdzielni w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego;
- nie są najemcami lokalu ani budynku lub będąc nimi, rozwiążą umowę najmu w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego albo zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego;
- będą mieszkać (zameldowane na pobyt stały) w nabytym lokalu lub budynku i nie dokonają jego zbycia przez pięć lat:
1. od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie
aktu notarialnego – jeśli w chwili złożenia zeznania lub zawarcia umowy darowizny nabywca mieszka i jest zameldowany na pobyt stały w nabytym lokalu lub budynku,
2. od dnia zamieszkania potwierdzonego zameldo­waniem na pobyt stały w nabytym lokalu lub bu­dynku – jeżeli nabywca zamieszka i zamelduje się na pobyt stały w ciągu roku od dnia złożenia zeznania podatkowego lub zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego.
Nowością jest wymóg zameldowania na pobyt stały oraz zakaz zbycia nieruchomości lub spółdzielczego prawa do lokalu przez pięć lat. Osoby należące do III grupy podatkowej muszą się legitymować pisemną umową o opiekę zawartą ze spadkodawcą z podpisem notarialnie poświadczonym i co najmniej dwuletnim okresem jej sprawowania. Przed zmianą przepisów wymagana była umowa zawarta przed organem gminy.
Nabywca w celu zachowania ulgi nie może zbyć otrzymanego lokalu lub budynku. Jednak przepisy dają możliwość sprzedaży bez utraty ulgi w następujących sytuacjach:
- zbycie udziału w budynku lub lokalu mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość albo spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego na rzecz innego spadkobiercy lub obdarowanego;
- zbycie budynku lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość (udziału w budynku lub lokalu) albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (udziału w takim prawie), jeżeli było ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków lub miejsca zamieszkania. W tym wypadku muszą być spełnione trzy warunki:
1. środki uzyskane ze sprzedaży w całości są przeznaczone na nabycie in-nego budynku lub lokalu mieszkalnego (udziału w nich) albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (udziału w takim prawie), albo budowę innego budynku lub lokalu,
2. środki te zostaną wydane na wyżej wymieniony cel w ciągu dwóch lat od dnia zbycia,
3. łączny okres zamieszkiwania w zbytym i nabytym budynku lub lokalu, potwierdzony zameldowaniem na pobyt stały, wyniesie pięć lat.
Wydłużono więc okres wydatkowania pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nabytego z ulgą mieszkania – z sześciu miesięcy do dwóch lat. Określono także wyraźnie, że łączny wymagany okres zamieszkiwania w zbytym i nabytym budynku lub lokalu wynosi pięć lat i musi być potwierdzony zameldowaniem na pobyt stały. Niedotrzymanie warunków ulgi spowoduje konieczność zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę.

Uwaga! Od 1 stycznia ulga mieszkaniowa dotyczy węższego kręgu osób, zwłaszcza jeśli chodzi o darowizny. Spośród osób należących do I grupy podatkowej skorzystają z niej jedynie zięć, synowa i teściowie – pozostałe osoby są bowiem całkowicie zwolnione z podatku (jeśli dotrzymają warunków zwolnienia, o których trzeba pamiętać szczególnie przy spadkobraniu).

Zlikwidowane zwolnienia
Zakres zwolnień od podatku został bardzo zmniejszony. Zrezygnowano z sześciu zwolnień obejmujących:
- nabycie w drodze spadku lub darowizny zakładu wytwórczego, budowlanego, handlowego, usługowego lub jego części. Podmiotem tego zwolnienia mogli być jedynie małżonek lub zstępni właściciela zakładu, od którego następowało nabycie. Warunkiem ulgi było prowadzenie zakładu przez nabywcę w stanie niepogorszonym przez co najmniej pięć lat od dnia przyjęcia spadku lub darowizny;
- nabycie w drodze darowizny przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą maszyn, urządzeń i narzędzi otrzymanych z zagranicy;
- nabycie budynku z lokatorami (zwolnienie części zajętej przez osoby trzecie na podstawie umów najmu). Odziedziczenie lub przyjęcie w darowiźnie budynku z lokatorami jest teraz opodatkowane w taki sam sposób, jakby budynek był pusty;
- nabycie w drodze spadku budynków mieszkalnych nadanych na podstawie przepisów o osadnictwie rolnym;
- nabycie własności budynków gospodarczych służących bezpośrednio produkcji rolniczej prowadzonej na użytkach rolnych o powierzchni do 1 ha, gdy nabywcą jest osoba prowadząca gospodarstwo rolne zaliczona do I grupy podatkowej;
- nabycie własności i prawa użytkowania wieczyste­go gospodarstwa rolnego lub jego części wraz z budynkami mieszkalno-gos­po­darczymi oraz innych praw do takiego gospodarstwa lub jego części, jeżeli umowa zostaje zawarta na podstawie przepi­sów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Nowa stawka podatku
Wprowadzono także nową 20-procentową stawkę podatku od darowizny. Dotyczy ona wyłącznie przypadków, gdy:
- nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy nie zostało zgłoszone do opodatkowania i
- podatnik powołał się na okoliczność otrzymania tej darowizny przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego oraz
- należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony.
Przepis ten (nowy art. 15 ust. 4) ma zastosowanie również w przypadku nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny albo polecenia darczyńcy przed 1 stycznia 2007 roku, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się na nabycie po tym dniu.

Kwoty przekazywane lub dziedziczone przez najbliższych całkiem zwolnione od podatku
Nowością jest całkowite zwolnienie od podatku bliskich, do których ustawa zalicza w tym wypadku:
- małżonka,
- zstępnych,
- wstępnych,
- pasierba, ojczyma i macochę,
- rodzeństwo.
Warunkiem zwolnienia jest zgłoszenie nabycia majątku naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie miesiąca:
- od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku – w przypadku dziedziczenia, zapisu lub dalszego zapisu;
- od dnia powstania obowiązku podatkowego – w pozostałych wypadkach;
- od dnia, w którym nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych – w przypadku gdy dowiedział się o tym po upływie terminów podanych wyżej. Waunkiem zwolnienia jest tu uprawdopodobnienie faktu późniejszego powzięcia wiadomości o nabyciu.
Jeżeli przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne o wartości przekraczającej kwotę wolną od podatku (obecnie 9637 zł łącznie od tej samej osoby w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym miała miejsce ostatnia darowizna), warunkiem zwolnienia od podatku jest ponadto udokumentowanie przez nabywcę otrzymania tych pieniędzy dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Uwaga! W przypadku niespełnienia obu tych warunków nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej (patrz tabele na s. 206). Zgłoszenia nabycia dokonuje się na formularzu SD-Z1.
Nie ma obowiązku zgłaszania w urzędzie skarbowym:
- majątku nabytego na podstawie aktu notarialnego (na przykład darowizny nieruchomości czy pieniędzy) – to notariusz pobiera podatek i przesyła akt do urzędu skarbowego;
- majątku nabytego od tej samej osoby lub po tej samej osobie o wartości nieprzekraczającej kwoty wolnej od podatku łącznie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.

Jaka podstawa opodatkowania renty, nieodpłatnej służebności i użytkowania?
Są to powtarzające się świadczenia, których wartość określa się w wysokości rocznego świadczenia pomnożonego:
- w razie ustanowienia świadczeń na czas określony co do liczby lat lub ich części – przez liczbę lat lub ich części;
- w pozostałych przypadkach, w tym w razie ustanowienia świadczeń na czas nieokreślony – przez dziesięć lat.
Roczną wartość użytkowania i służebności ustala się w wysokości 4% wartości rzeczy oddanej w użytkowanie lub obciążonej służebnością. Mimo że świadczenia te trwają na ogół wiele lat, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą ustanowienia tych praw.

Zwolnienia tylko dla Polaków czy też dla obcokrajowców?
Ze zwolnień od podatku mogły korzystać wyłącznie osoby z polskim obywatelstwem lub miejscem stałego pobytu na terytorium RP. Obecnie objęci zwolnieniami są także obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Ze zwolnień mogą korzystać również osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium RP lub na terytorium takiego państwa. Tę zasadę stosuje się do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych po 12 maja 2006 r.

Kogo obciąża podatek od spadku i darowizny?
Zgodnie z dotychczasowymi zasadami podatnikiem był nabywca, ale w przypadku darowizny – wyjątkowo – także darczyńca. Wynikało to z art. 5 ustawy, gdzie na obie strony umowy darowizny nakładano solidarny obowiązek podatkowy. Od 1 stycznia 2007 r. obowiązek podatkowy spoczywa wyłącznie na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

Kto w której grupie podatkowej?
Do I grupy zalicza się:
- małżonka,
- zstępnych,
- wstępnych,
- pasierba,
- zięcia i synową,
- rodzeństwo,
- ojczyma i macochę,
- teściów.
W ramach I grupy można wyodrębnić tak zwaną grupę zerową (z uwagi na zwolnienie od podatku), do której nie wchodzą zięciowie, synowe ani teściowie.
Do II grupy należą:
- zstępni rodzeństwa – siostrzeńcy, bratankowie oraz ich dzieci i wnuki;
- rodzeństwo rodziców – ciotki, wujowie, stryjenki, stryjowie;
- zstępni i małżonkowie pasierbów – dzieci i wnuki oraz małżonkowie (także w separacji) dzieci małżonka z poprzedniego małżeństwa;
- małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków – bratowe, szwagrowie i szwagierki (brat żony, siostra męża, mąż siostry, żona brata);
- małżonkowie rodzeństwa małżonków – przykładowo mąż siostry męża, żona brata żony;
- małżonkowie innych zstępnych – chodzi tu o małżonków zstępnych zbywcy majątku innych niż dzieci (zięć i synowa są bowiem zaliczeni do grupy I), na przykład mąż wnuczki.
III grupa to wszystkie pozostałe osoby (dalecy krewni, powinowaci i obcy).




Ile wyniesie podatek od spadku lub darowizny – przykładowe wyliczenia

Przykład 1.
Małżeństwo odziedziczyło nieruchomość po zmarłych rodzicach męża.

W 2006 r. małżeństwo zapłaciłoby podatku łącznie 39 418 zł lub 24 018 (z ulgą mieszkaniową).
Autor: Andrzej Bućko

Przykład 2. Syn odziedziczył nieruchomość po rodzicach. Następnie podarował żonie połowę.

Małżeństwo zapłaci jednak około 2900 zł notariuszowi za akt darowizny udziału w nieruchomości.
Autor: Andrzej Bućko

Przykład 3. Ciotka przekazuje w darowiźnie działkę budowlaną siostrzeńcowi.

Ponadto trzeba zapłacić około 1700 zł za usługi notariusza.
Autor: Andrzej Bućko

Przykład 4. Ciotka przekazuje w darowiźnie działkę swojej siostrze, a ta oddaje ją swojemu synowi. Działka trafia więc w końcu do siostrzeńca.

Za sporządzenie dwóch aktów notarialnych trzeba będzie zapłacić około 3400 zł.
Autor: Andrzej Bućko

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty