Pomoc prawna z urzędu i z wyboru


Nie każdy musi się znać na przepisach prawa, ale wszyscy muszą ich przestrzegać. To skomplikowana dziedzina wiedzy, dlatego czasem trzeba zatrudnić fachowca, który pomoże nam wyegzekwować nasze prawa.

Każdy, kto ma pełną zdolność do czynności prawnych (ukończył 18 lat i nie jest ubezwłasnowolniony), może samodzielnie prowadzić swoje sprawy w urzędach lub sądach albo ustanowić pełnomocnika. Osoby, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych (małoletnie, ubezwłasnowolnione), mogą dokonywać czynności prawnych przez przedstawiciela ustawowego (rodziców, opiekunów). Przedstawiciel ustawowy może natomiast ustanowić pełnomocnika.

Na czym polega pełnomocnictwo
Pełnomocnictwo to prawo (umocowanie) do działania w cudzym imieniu na podstawie oświadczenia reprezentowanego (mocodawcy). Może go udzielić zarówno osoba fizyczna, jak i prawna. Powinno być udzielone na piśmie lub ustnie w toku sprawy na posiedzeniu sądu lub w urzędzie oraz wciągnięte do protokołu. Mocodawca może w pełnomocnictwie określić jego zakres i okres ważności.
Z reguły pełnomocnictwo procesowe (jeśli nie zawiera ograniczeń) obejmuje prawo do dokonywania wszelkich czynności w danej sprawie prowadzonej przed sądem.
Pełnomocnictwa dzielimy na:
 - ogólne – do reprezentowania przed wszystkimi sądami i organami administracyjnymi, i
 - szczególne – do reprezentowania w konkretnej sprawie, na przykład spadkowej, lub do konkretnej czynności procesowej, na przykład złożenia wniosku w sądzie;
 - terminowe – udzielone na określony czas, po którego upływie wygasa, i
 - bezterminowe – te należy odwołać (na piśmie), jeśli rezygnujemy z usług pełnomocnika.
W razie śmierci mocodawcy albo utraty przez niego zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do zawieszenia postępowania.
Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników – udzielić tak zwanej substytucji. Jest to często praktykowane przez adwokatów i radców prawnych.
Adwokat czy radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, jest obowiązany działać w imieniu mocodawcy jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Ma go to uchronić od niekorzystnych skutków prawnych.

Pełnomocnik z urzędu

Postępowanie cywilne.
W postępowaniu przed sądem cywilnym można się ubiegać o pełnomocnika z urzędu, za którego usługi nie zapłacimy z własnej kieszeni. Prawo do tego ma tylko strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części.
Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu składa się na piśmie lub ustnie do protokołu. Powinien on zawierać oświadczenie wnioskodawcy (podobnie jak wniosek o zwolnienie z kosztów) obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, świadczące o tym, że nie może on bez uszczerbku utrzymania swojego i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli oświadczenie o stanie majątkowym nie będzie budzić wątpliwości, zaś udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli się okaże, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Strona będzie musiała wówczas zapłacić wynagrodzenie ustanowionemu dla niej adwokatowi lub radcy prawnemu. W przypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano pełnomocnika z urzędu, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stanie majątkowym. Stronę, która podała świadomie nieprawdziwe dane, sąd może skazać na grzywnę, niezależnie od obciążenia jej kosztami pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Postępowanie sądowo-administracyjne. W tym postępowaniu ustawodawca wprowadził rozwiązanie zwane prawem pomocy. Obejmuje ono zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa wyznaczonej osobie bez ponoszenia kosztu jej wynagrodzenia).
Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej:
 - w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
 -w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi.

Uwaga! Zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu nie chroni nas przed koniecznością zwrotu kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę przeciwną w razie przegrania sprawy.

Koszty pomocy prawnej
Gdy ustanawiamy pełnomocnika z wyboru, jego wynagrodzenie jest ustalane w drodze umowy. Stawki za usługi prawne są zróżnicowane, zależą od rodzaju i stopnia skomplikowania sprawy i mogą wynosić 100-300 zł za godzinę pracy adwokata lub radcy prawnego. Prostą jednorazową poradę prawną można uzyskać już za 30 zł, jednak w razie konieczności sporządzenia pisma procesowego i reprezentowania strony przed sądem stawki te rosną i trzeba się liczyć z zapłatą co najmniej kilkuset złotych. Czasem stawka jest ustalana jako procent od wartości przedmiotu sporu (10-20%). W razie wygranej sąd na wniosek zainteresowanego przyzna mu zwrot kosztów pomocy prawnej od strony przeciwnej, ale tylko w minimalnej wysokości określonej w odpowiednich rozporządzeniach ministra sprawiedliwości. Jedynie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach sąd może przyznać wyższe wynagrodzenie, biorąc pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Kwota ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Sąd podwyższa wynagrodzenie o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach podatkowych obowiązujących w dniu orzekania o kosztach. Wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju, a w postępowaniu egzekucyjnym – od wartości egzekwowanego roszczenia (patrz tabela obok).

Kto może być pełnomocnikiem?

W postępowaniu przed sądem cywilnym
pełnomocnikiem osoby fizycznej mogą być:
 - adwokat;
 - radca prawny;
 - osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony;
 - osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia;
 - współuczestnik sporu (na przykład współwłaściciel nieruchomości);
 - rodzice;
 - małżonek;
 - rodzeństwo;
 - dzieci pełnoletnie;
 - osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia;
 - w sprawach własności przemysłowej – rzecznik patentowy oraz przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy popieranie własności przemysłowej i udzielanie pomocy twórcom projektów wynalazczych;
 - w sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenia alimentacyjne – również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie (z listy sporządzonej przez ministra sprawiedliwości);
 - w sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego – również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem;
 - w sprawach związanych z ochroną praw konsumentów – przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.
Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.
W postępowaniu administracyjnym pełnomocnikiem może być każda osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych.
W postępowaniu sądowo-administracyjnym pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.

W najważnieszych instanacjach profesjonalny pełnomocnik jest obowiązkowy – w niższych nie, ale czasami warto go mieć
Co do zasady strona postępowania nie musi zatrudniać radcy prawnego lub adwokata, są jednak pewne sytuacje, gdy ich udział jest obowiązkowy. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym i Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych (tak zwany przymus adwokacki).
Do zadań pełnomocnika należą: sporządzenie skargi kasacyjnej, reprezentowanie strony przed sądem oraz dokonywanie wszelkich czynności procesowych związanych z postępowaniem, także tych podejmowanych przed sądem niższej instancji (na przykład zaskarżanie orzeczeń dotyczących wysokości wpisu od skargi czy odrzucenia skargi).
Strona może jedynie samodzielnie złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych oraz o ustanowienie z urzędu adwokata lub radcy prawnego w postępowaniu kasacyjnym.
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarga kasacyjna może być sporządzona nie tylko przez adwokata lub radcę prawnego, ale również przez doradcę podatkowego – w sprawach obowiązków podatkowych – oraz przez rzecznika patentowego – w sprawach własności przemysłowej.
Od opisanej zasady jest wyjątek dla prawników o odpowiednich kwalifikacjach. Gdy stroną, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz, adwokat, radca prawny albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, nie obowiązuje jej przymus adwokacki, czyli nie musi ustanawiać profesjonalnego pełnomocnika.
Oprócz postępowania przed Sądem Najwyższym i Naczelnym Sądem Administracyjnym wybór adwokata lub radcy prawnego jest dobrowolny. Jeżeli ktoś uzna, że nie czuje się na siłach sam prowadzić sprawy, może skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej. Pamiętajmy, że zwłaszcza w postępowaniach cywilnych wynik sprawy zależy w głównej mierze od tego, czy strony zdołają udowodnić przed sądem swoje racje, czy nie. Adwokat lub radca prawny może w tym pomóc. Dlatego warto rozważyć zatrudnienie prawnika z odpowiednimi uprawnieniami, choć taka pomoc kosztuje, a jeśli nas na to nie stać – wystąpić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Podstawa prawna - Kodeks postępowania cywilnego
 - rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.)
 - rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.)

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty