Rynny miedziane. Jak je zamontować?


Warto zainwestować w taki materiał, który przetrwa wiele lat bez specjalnych zabiegów konserwacyjnych. Przedtem trzeba jednak poznać zasady rządzące układaniem orynnowania z miedzi, żeby skutecznie odprowadzało wodę i zdobiło dach.

Warunkiem wykonania dobrego orynnowania jest zastosowanie wszystkich elementów z blachy miedzianej oraz ich umiejętne i staranne połączenie.
Lepiej nie montować ich samodzielnie, ale zatrudnić doświadczonego dekarza.
Orynnowanie z miedzi jest bardzo trwałe, odporne na czynniki atmosferyczne i biologiczne, nie wymaga żadnych zabiegów konserwacyjnych. Miedź jest metalem dość miękkim i mało odpornym na uszkodzenia mechaniczne, na przykład na tarcie i uderzenia przez materiały twarde (piasek, kamienie).
Niezależnie od sposobu wykonania poszczególnych elementów system orynnowania z miedzi musi spełniać wymagania Polskiej Normy PN-B-94702 i Normy Europejskiej EN 612.

Ręcznie...

Wszystkie elementy orynnowania można zrobić z blachy miedzianej na placu budowy – dekarz musi mieć odpowiednią maszynę i narzędzia do profilowania i łączenia blachy. Jest to trudne, zabiera dużo czasu i oczywiście jest drogie. Trzeba znaleźć doświadczonego i wprawnego fachowca, który zna tajniki wykonania i montażu rynien miedzianych. Wykona on ręcznie wszystkie elementy systemu, złączki, sztucery czy kolanka. Umiejętności i wyobraźnia dekarza będą potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy dach ma skomplikowany kształt. Bardzo pracochłonne są na przykład wszelkiego rodzaju łuki. Może się okazać, że trzeba będzie łączyć ze sobą wiele bardzo krótkich odcinków, by uzyskać odpowiednie zakrzywienie i spadek rynny.
Elementy orynnowania wykonuje się z blachy miedzianej grubości 0,6 mm. Najczęściej są montowane: miedziane rynny półokrągłe średnicy 105, 127 i 153 mm i rury okrągłe średnicy odpowiednio 80, 100 i 120 mm oraz rynny prostokątne (skrzynkowe) szerokości 85, 120 i 150 mm i rury kwadratowe o boku 80, 95, 100 mm.
Są też maszyny, które umożliwiają wykonanie na budowie rynien o kształcie przypominającym gzyms. Takie rynny zwane też ciągnionymi wykonuje się od razu w odcinkach potrzebnej długości, dzięki czemu jest mało odpadów. Łatwiej je też montować, bo jest mniej połączeń do lutowania.

...czy z fabryki

Elementy gotowe nie różnią się przeznaczeniem od wyrabianych ręcznie, ich montaż jest jednak o wiele prostszy i mniej czasochłonny, a i koszt założenia orynnowania niższy. Wielu producentów i dekarzy słusznie uważa elementy gotowe za bardziej trwałe i tańsze od robionych ręcznie ze względu na mniejszą liczbę łączeń potrzebną do ich wykonania.
Na budowę trafiają rynny i rury spustowe (o przekrojach takich jak te robione ręcznie) przycięte na wymiar na podstawie projektu, co ułatwia montaż i tym samym zmniejsza ryzyko popełnienia błędu. Elementy te mogą mieć długość: do 6 m – rynny i do 3 m – rury.
Dobierając elementy rynien, warto zwrócić uwagę na narożniki. Jeśli na dachu potrzeba wielu narożników, lepiej wybrać lutowane z dwóch odcinków blachy – są trwalsze od tłoczonych, mają bowiem tę samą grubość na całej długości.
Do zamontowania gotowych elementów wystarczą podstawowe narzędzia blacharskie: giętarka do haków, lutownica oraz nożyce.

Na czym zawiesić

Rynny miedziane wiesza się na hakach (rynajzach) z bednarki miedzianej o wymiarach – zależnie od wielkości haków – 40 x 5, 30 x 5, 30 x 4 lub 25 x 5 cm. Odstęp między hakami powinien wynosić 40-60 cm. Haki są produkowane do rynien o przekroju zarówno półokrągłym, jak i prostokątnym oraz o różnych długościach – zależnie od miejsca mocowania: do krokwi, deski okapowej lub do deski czołowej. Rynny gzymsowe wiesza się na hakach umieszczanych wewnątrz rynny, niewidocznych z dołu.
Rury spustowe mocuje się do ścian obejmami (połączone zawiasowo dwie części) tłoczonymi całkowicie z miedzi. Obejmy mogą mieć trzpień do wbijania – te bardziej nadają się do mocowania rur do ścian drewnianych – lub śrubę do wkręcania w kołek rozporowy
– do mocowania do ścian murowanych. Wybierając rynny prostokątne i rury kwadratowe, trzeba pamiętać, że niektórzy producenci wykonują do nich haki i obejmy tylko na zamówienie.

Uwaga! Rynny nie mogą być przymocowane do haków, ale na nich zawieszone, natomiast rury spustowe nie mogą być trwale połączone z obejmami. Rynny i rury muszą mieć możliwość zmiany długości pod wpływem zmiany temperatury.

Jak połączyć
Lutowanie. Elementy miedziane najczęściej łączy się na zakład i miękkie lutowanie. Połączenia najbardziej narażone na odkształcenia przed lutowaniem dodatkowo łączy się nitami. Do lutowania miękkiego są potrzebne spoiwa cynowo-ołowiowe, cynowo-miedziane lub cynowo-srebrne z odpowiednią zawartością cyny. Do tych prac najczęściej używa się lutownicy gazowej lub lutownicy elektrycznej. Lutowanie wymaga wprawy, dlatego lepiej powierzyć je fachowcowi.
Do zakrycia połączeń lutowanych albo do naprawienia uszkodzonej rynny lub rury można też użyć taśmy z folii miedzianej szerokości 40 mm pokrytej z jednej strony butylową taśmą klejącą. Jest dostępna w 10-metrowych odcinkach zwiniętych w rolkę.
Łączenie spoiwem. Niektórzy producenci polecają do szybkich napraw elementów orynnowania polimerowe spoiwo dekarskie, które wiąże pod wpływem wilgoci zawartej w powietrzu i łączonych materiałach. Spoiwo wyciska się z opakowania ręcznym lub pneumatycznym pistoletem. Choć połączenie takie jest dość trwałe i elastyczne, to lepiej poprosić dekarza o fachową naprawę uszkodzonego elementu.

Uwaga! Zakład w miejscu łączenia odcinków rynien powinien wynosić nie mniej niż 30% ich średnicy, a więc na przykład dla rynny o średnicy 150 mm powinno to być nie mniej niż 50 mm.

Łączenie mufą. Rury spustowe mają wyprofilowany górny koniec o szerszej średnicy, tak by można było łączyć kolejne odcinki rur, wkładając jeden koniec rury w drugą. Jeśli rury są cylindryczne, czyli mają tę samą średnicę na całej długości, łączy się je za pomocą mufy – krótkiego odcinka rury – lub wykonuje kielich.

Konieczne dylatacje
Rynna miedziana pod wpływem zmieniającej się temperatury pracuje, czyli wydłuża się i skraca. Współczynnik rozszerzalności liniowej dla miedzi wynosi 1,69 mm/m 100°C. Określa on, o ile milimetrów wydłuży się metrowy odcinek rynny, jeśli temperatura wzrośnie o 100°C. Różnica między temperaturą montażu a temperaturą pracy może być duża: na przykład montowana późną jesienią rynna w czasie letnich upałów nagrzewa się nawet do kilkudziesięciu stopni. Miedziana rynna długości 10 m ogrzana z –20 do +80°C wydłuży się o ponad 1,5 cm; 24-metrowa – już o prawie 4 cm.
Montując długie odcinki rynien, trzeba pamiętać o elementach dylatacyjnych, które skompensują wydłużenie materiału i uchronią rynny przed zniszczeniem. Najczęściej montuje się je w rejonie narożników lub na połączeniach dłuższych elementów rynien.
Dylatacje są bardzo ważne, jeśli dach jest czterospadowy i rynny (zwłaszcza długie, robione w całości na budowie) biegną wokół całego dachu. Wtedy poszczególne odcinki rynien muszą mieć miejsce na odkształcenia wywołane zmianami temperatury.
Jeżeli rynna ma długość od 10 do 24 m, na jej końcach trzeba zamontować dwie rury spustowe, a w środku złączkę dylatacyjną. Należy wtedy pamiętać o zachowaniu spadku rynien od środka okapu do wylotów rur spustowych.

Czego nie lubią rynny miedziane

Słona mgła. To zawiesina soli w powietrzu najczęściej występująca na terenach nadmorskich. Pod wpływem nadmiaru soli i wilgoci powierzchnia miedzi szybciej pokrywa się patyną.
Kwaśne deszcze. Jeśli w powietrzu jest zbyt dużo dwutlenku siarki, miedź zamiast patyną może pokryć się czarnym nalotem siarczku miedzi.
Inne metale. Miedź, stykając się z cynkiem i jego stopami (na przykład tytanocynkiem), stalą ocynkowaną, aluminium, żelazem oraz elementami miedziowanymi galwanicznie, powoduje ich korozję.
Pokrycia. Rynien miedzianych lepiej nie montować na dachach z pokryciem ze stali lub z tytanocynku ze względu na zjawisko korozji na styku tych metali. Takie połączenie nie jest opłacalne. Blachy dachowe trzeba będzie wymieniać, podczas gdy rynny miedziane mogą przetrwać nawet 300 lat. Nie zaleca się w sąsiedztwie miedzi układania papy zawierającej związki siarki, gdyż nawet spływająca po papie woda, zabierajac je ze sobą, może powodować korozję miedzi. Bezpośrednio z miedzią mogą się stykać jedynie materiały bitumiczne pozbawione związków siarki.
Środki chemiczne. Do impregnacji drewna stykającego się z miedzią nie można używać impregnatów solnych, które pod wpływem wysokiej temperatury wydzielają kwaśne związki chemiczne niszczące miedź. Miedź nie może się stykać z surowym drewnem o bardzo kwaśnym odczynie, na przykład cedru. Producenci pokrywają gonty z cedru środkami ochronnymi, które umożliwiają bezpieczny kontakt miedzi z drewnem.
Inne zanieczyszczenia. Ptasie odchody, olej, sadzę, plamy powstałe po dotknięciu wilgotnymi rękami można usunąć – jeśli zajdzie taka potrzeba – na przykład dostępną na rynku pastą czyszcząco-polerską stosowaną do czyszczenia felg samochodowych. Można je również usunąć, czyszcząc miedź pod ciśnieniem proszkiem z mielonych łupin orzechów.

Co oprócz rynien i rur
Do tego, by woda była skutecznie odprowadzana z dachu, nie wystarczą rury i rynny. Są potrzebne pozostałe elementy systemu: denka do zakończenia rynny, narożniki, sztucery, kolanka, odboje (odsadzki), oporniki, łapacze liści lub wody deszczowej (zwane też rewizjami). Można także zamontować miedziane obróbki okapu i koszy dachowych – w postaci gotowych elementów lub dopiero wykonywanych na budowie. Trzeba pamiętać również o starannym wykonaniu obróbek wokół kominów i okien dachowych oraz samego pokrycia dachu. Szczelność całej konstrukcji zapewni skuteczny odpływ wody z połaci do rynny. Niektóre firmy oferują osłony przeciwrozbryzgowe mocowane do rynny tam, gdzie spływa najwięcej wody, na przykład w narożnikach, chroniąc przed rozchlapywaniem. Producenci rynien miedzianych wykonują również elementy ozdobne montowane na rynnach, kalenicy, kominie oraz drabinki i stopnie kominiarskie.


ZMIANA KOLORU

Niczym niezabezpieczona miedź wystawiona na działanie czynników atmosferycznych utlenia się i pokrywa zieloną patyną – związkami miedzi. Na terenach przemysłowych oraz nadmorskich, gdzie w atmosferze jest najwięcej szkodliwych dla miedzi związków, patyna wytwarza się najszybciej – zwykle już po pięciu-siedmiu latach. Miedź na dachu domu wybudowanego na wsi patynuje się około 10-14 lat. Tam, gdzie powietrze jest bardzo suche, miedź może wcale się nie utlenić i zachować swą pierwotną barwę.
Naturalna patyna bardzo dobrze chroni miedź przed szkodliwym oddziaływaniem warunków atmosferycznych. Dzięki temu miedziane pokrycia dachowe, rynny i inne elementy mogą wytrzymać bez konserwacji do 300 lat. Możliwe jest też fabryczne spatynowanie miedzi bądź zamówienie takiej usługi w firmie dekarskiej, jednak część fachowców ma wątpliwości co do trwałości sztucznie wywołanej patyny.


Odporne rynny miedziane

Opady atmosferyczne
Śnieg, grad, obfite deszcze i sople – prawidłowo połączone i zamontowane rynny są bardzo odporne na obrywanie się pod wpływem zsuwającego się śniegu, uderzeń gradu, silnego deszczu lub zwisających ciężkich sopli. Na dachu narażonym na duże obciążenia śniegiem lepiej zamontować rynny półokrągłe – wytrzymują większe obciążenia niż prostokątne i gzymsowe.

Zanieczyszczenia biologiczne Mchy, porosty czy glony – siarczan miedzi spływający w czasie deszczu skutecznie je usuwa; miedź ma też niski współczynnik chropowatości (im niższy, tym gładsza powierzchnia), dlatego rynny nie „zarastają” brudem i szlamem, nie powstają w nich osady i nie zmniejsza się w ten sposób ich przekrój.

Temperatura
Skrajne temperatury i promieniowanie UV nie niszczą miedzi, która wytrzymuje zarówno mrozy, jak i upały, nie można jednak zapomnieć o dylatacjach, które umożliwią pracę rynien: inaczej rynny, nie mając możliwości swobodnego wydłużania się i skracania, będą się odkształcać i pękać. Orynnowanie jest niepalne – miedź topi się dopiero w temperaturze 1083°C.



Tajniki montażu


Po dokładnym odmierzeniu odcinka rynny starannie się ją docina. Orynnowanie z wykonanych na zamówienie elementów jest mniej pracochłonne, wystarczy poprawnie połączyć wszystkie części.

Zewnętrzne wywinięcie rynny wsuwa się w wywinięcie kolejnego elementu na odpowiedniej szerokości zakład i przekręca rynnę do właściwego położenia.

Przygotowane elementy lutuje się – do tego potrzebne są lutownica i odpowiedni rodzaj lutu.

Poprawnie wykonane połączenia zapewnią szczelność rynny. Nie ulegną uszkodzeniu, jeśli nie zapomnimy o dylatacjach.

Do dylatacji można wykorzystać taśmy dylatacyjne sprzedawane w rolkach szerokości 260 mm i długości 3 m. Po odcięciu odpowiedniej długości fragmentu taśmy dopasowuje się go do kształtu rynny i...

...łączy nitami oraz starannie lutuje.

Pasy okapowe można wykonać na budowie – potrzebna jest maszyna do wyginania blach. Jeśli orynnowanie wykonuje się z gotowych elementów, ułatwieniem mogą być zamówione u producenta rynien gotowe pasy nad- i podrynnowe.

Rynny koszowe miedziane mogą być gotowe lub wykonane na budowie. Trzeba je starannie ułożyć, by nie było nieszczelności, przez które woda mogłaby się dostać pod pokrycie.

Wykonanie połączenia rynny z rurą poprzez kosz zlewowy rozpoczyna się od wycięcia otworu w rynnie – większego niż do połączenia sztucerem.

Kosz zlewowy montuje się łatwiej i szybciej, nie trzeba go lutować do rynny. Wystarczy wsunąć go w zewnętrzne zawinięcie rynny i zagiąć blaszki na jej tylną krawędź.

Kształt kosza – bez załamań i ostrych krawędzi – ułatwia spływanie wody. Rura połączona w ten sposób z rynną rzadziej się zapycha.

Rury spustowe odprowadzające wodę z niskiego i głębokiego okapu można połączyć z rynną wieloczęściowymi kolanami segmentowymi. Zwane są one łabędzimi szyjami i stanowią dodatkową ozdobę elewacji.

Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty