Stal w systemach rynnowych


Każdy dach potrzebuje systemu odprowadzania wody składającego się z rynien i rur spustowych oraz niezbędnych akcesoriów. Może być zrobiony z rozmaitych materiałów. Jednym z nich jest doskonale znana i stale udoskonalana stal.

Do historii przeszły już znane ze starszych budynków rynny ze stali ocynkowanej. Nie cieszyły się uznaniem ze względu na swoje niedoskonałości – nietrwałość powłoki oraz skomplikowany montaż (lutowanie). Ponieważ z racji swoich zalet stal sprawdza się w systemach rynnowych, producenci udoskonalili je, likwidując najbardziej doskwierające inwestorom wady. Młodsze siostry dawnych rynien stalowych są nie tylko ocynkowane, ale także zabezpieczone powłokami chroniącymi przede wszystkim przed korozją. Montaż stalowych systemów rynnowych jest też obecnie o wiele łatwiejszy (do tego stopnia, że można go przeprowadzać samodzielnie), bo odbywa się bez lutowania.


System rynien powinien niezawodnie działać przez wiele lat. Musi więc być wykonany z trwałego materiału. Dobremu odprowadzaniu wody sprzyja także kształt rynien i wywinięcie ich brzegów.
Autor: GALECO
Rynny stalowe są powlekane ochronnymi powłokami o rozmaitych barwach, co ułatwia dopasowanie ich do koloru pokrycia dachowego i wyglądu elewacji domu.
Autor: Wiktor Greg

Koszt orynnowania przykładowego domu
Plannja/Siba 125/90 – 2119,20 zł
Galeco 130/90 – 1984,35 zł
Dablex/Raiko 125/90 – 1833,60 zł
Lindab/Rainline 125/90 – 2196,52 zł
Icopal 125/90 – 2028,89 zł
Plastmo/Plastal 125/90 – 1977,38 zł


Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Co się w rynnach liczy
Każdy system rynnowy powinien być odporny na: zmiany temperatury, promieniowanie UV, obciążenie śniegiem, uszkodzenia mechaniczne oraz korozję. Właściwości fizyczne stali sprawiają, że jest ona bardzo wytrzymała i nie odkształca się pod wpływem temperatury. Współczynnik rozszerzalności stali wynosi 0,012 mm/(m²·K).
Dla porównania inne materiały, z których produkuje się systemy rynnowe, mają:
- tytan-cynk – 0,022 mm/(m²·K);
- miedź – 0,017 mm/(m²·K);
- aluminium – 0,021 mm/(m²·K);
-  PCW – 0,080 mm/(m²·K).
Stal dobrze znosi również duże różnice temperatury. Zachowuje swoje właściwości w zakresie od -40 do +100°C; w takim samym zakresie miedź, nieco mniejszym aluminium (od -30 do +100°C) i tytan-cynk (od -30 do +90°C). PCW zachowuje swoje właściwości w najmniejszym zakresie temperatury – od -30 do +60°C. Oznacza to, że stalowe systemy rynnowe należą do najbardziej odpornych na starzenie się.
Promieniowanie UV również może być odpowiedzialne za starzenie się materiałów. Jednak na ten czynnik stal jest odporna – podobnie jak inne metale używane do produkcji systemów orynnowania. Mniejszą odporność wykazuje jedynie PCW.
Wytrzymałość mechaniczna to cecha, dzięki której systemy rynnowe są odporne na ciężar zsuwającego się z dachu śniegu, działanie lodu czy też deszczowej nawałnicy. Stal ma największą wytrzymałość mechaniczną spośród wszystkich materiałów używanych w systemach orynnowania. Porównywalną z nią ma aluminium, a nieco niższą – miedź oraz tytan-cynk. PCW ma średnią wytrzymałość, zwiększa się ją w procesach chlorowania i utwardzania. Stal łatwo jest wgnieść (co, niestety, może być przyczyną zniszczenia chroniącej ją powłoki), ale trudno połamać. Za wytrzymałość systemu odpowiadają jednak nie tylko rynny, ale również haki, na których są zawieszone. Stalowe haki rozmieszcza się co 60 cm (plastikowe co 40-50 cm), a każdy z nich powinien utrzymać ciężar co najmniej 50 kg. Ważną cechą systemów rynnowych jest również gładkość powierzchni. Im jest większa, tym lepiej – nie przywierają do niej osady, które mogą zmniejszyć przekrój systemu i utrudnić przepływ wody. Najniższy (czyli najlepszy) współczynnik chropowatości ma PCW – 0,007 mm. Kolejne miejsce zajmuje aluminium – 0,04 mm, następnie miedź – 0,01 mm, i tytan-cynk – 0,30 mm. Współczynnik chropowatości dla stali wynosi aż 1,5 mm. Stalowe systemy rynnowe są także nieodporne na obróbkę cieplną, czyli spawanie i cięcie szlifierką kątową. Temperatura, jaką wytwarzają te urządzenia, powoduje spalenie powłok chroniących systemy. Ważnym parametrem systemu orynnowania jest także odporność na korozję będącą wynikiem nie tylko kontaktu materiału z wodą opadową zawierającą standardowo występujące w niej związki, ale także działania specyficznych warunków klimatycznych (słona mgła) lub skażenia środowiska (kwaśne deszcze). Najbardziej odporne na korozję w wyniku kontaktu z wodą opadową jest PCW, mniej miedź, stal, aluminium i tytan-cynk. Stal jest też mało odporna na kwaśne deszcze oraz słoną mgłę. W większym stopniu odporne na te czynniki są miedź, tytan-cynk i aluminium, a najlepiej kontakt z nimi znosi PCW.
Najistotniejszą cechą systemu orynnowania jest jego trwałość – wynika ona oczywiście z właściwości materiału, ale zależy też od prawidłowego montażu systemu. Dobrze, by system rynnowy był tak samo trwały jak pokrycie dachu, bo montaż nowego orynnowania do istniejącego pokrycia jest trudniejszy niż ten przeprowadzany w trakcie jego remontu lub budowy. Największą trwałość mają systemy z miedzi – od 100 do 300 lat. Aluminiowe rynny mogą służyć bez problemów przez 120 lat, tytanowo-cynkowe i stalowe od 80 do 100 lat. Najmniejszą trwałość mają rynny z PCW – do 50 lat.



Z palety barw, w jakich produkowane są rynny stalowe, można wybrać kolor pasujący do pokrycia dachowego, obróbek albo elewacji.
Autor: LINDAB
Gdy długość okapu przekracza 12 m, potrzebna jest więcej niż jedna rura spustowa.
Autor: BALEX METAL
Niektórzy producenci oferują tak zwane rynny stalowe skrzynkowe – o przekroju kwadratu lub prostokąta. Dopasowuje się do nich rury spustowe o takim samym przekroju.
Autor: Andrzej Szandomirski

Jaka powłoka?
Do profilowania orynnowania wykorzystywana jest stal grubości 0,6 mm obustronnie ocynkowana, powlekana warstwą pasywacyjną i podkładową. Obie strony systemu – zewnętrzna i wewnętrzna – są powlekane plastisolem SCE, puralem lub poliestrem (Hard Coat, Prelaq Nova).
Plastisol to powłoka z tworzywa sztucznego zawierającego stabilizatory PCW i olej roślinny. Ma trwałe kolory oraz długo utrzymujący się połysk. Jest też bardzo elastyczny i wyjątkowo odporny na uszkodzenia mechaniczne, niską temperaturę oraz ścieranie.
Pural to powłoka poliuretanowa z dodatkiem poliamidu, odporna na zmiany temperatury i promieniowanie UV, czyli odbarwianie, uszkodzenia eksploatacyjne oraz korozję. Powłoki puralowe są także elastyczne oraz odporne na działanie czynników chemicznych.
Poliester – wykonane z niego standardowe powłoki mają 20 µm grubości. Jednak producenci, podwyższając jakość, pogrubiają je. Jedną z takich powłok jest Hard Coat – dwuwarstwo­wy lakier składający się z poliestru High Build i farby podkładowej. Za­wiera polimery, które nadają kolorom odporność na promieniowanie UV, wpływają na zachowanie połysku (mimo działania takich czynników jak piasek i kurz), zabezpieczają antykorozyjnie. Tworzy twardą powierzchnię, ale jest zarazem elastyczny.
Do grupy powłok poliestrowych należy też Prelaq Nova. Do poliestrowej bazy dodane są twarde drobinki pleksiglasu o średnicy trochę większej niż grubość warstwy lakieru. Tworzą twardą i odporną na zarysowanie powierzchnię. Prelaq Nova charakteryzuje się dużą stabilnością koloru. Zaletą rynien powlekanych jest rozmaitość kolorów. Są to barwy odpowiadające kolorom blachodachówek, łatwo więc dopasować system rynnowy do dachu.
Systemy ze stali powlekanej są zrobione z gotowego surowca, czyli blachy powlekanej, którą oferuje kilku producentów. Nie można zamówić dowolnego koloru – są one narzucone przez producentów blachy. Koszt produkcji blachy w poszczególnych kolorach jest taki sam, więc ceny nie powinny się różnić. Jest też inna technika barwienia rynien – malowanie proszkowe. Rynnę stalową (tylko ocynkowaną bądź już z powłoką w kolorze nadanym przez producenta) maluje się na dowolną barwę z palety RAL. Proces ten znacznie podnosi koszt produkcji, a więc i cenę produktu. Jednak na życzenie klienta niektórzy producenci realizują takie zamówienia. Dzięki temu, że stalowe systemy rynnowe są powlekane, można je łączyć z każdym rodzajem pokrycia dachowego. Liczba kolorów oferowanych przez producentów jeszcze to ułatwia. Jedynie w przypadku dachu miedzianego istnieje ryzyko, że gdy powłoka stalowej rynny zostanie uszkodzona, woda spływająca z miedzianego pokrycia przyspieszy korozję.

Kształty i wymiary
Krawędzie rynien są wywinięte – ta, która przylega do połaci dachowej, do wewnątrz, a skrajna – na zewnątrz. Zapobiega to wychlapywaniu się wody z rynny, co może się zdarzyć przy mocnych opadach połączonych z gwałtownym wiatrem.

Montaż

Stalowe systemy rynnowe co prawda nadają się do samodzielnego montażu, ale producenci zazwyczaj nie zalecają tego klientom,  twierdząc, że lepiej zlecić tę pracę fachowcom – przeszkolonym dekarzom. Zostawiają to jednak w gestii inwestorów, którzy mogą otrzymać instrukcję montażu – zilustrowaną szczegółowymi rysunkami lub zdjęciami. Przygotowanie systemu do montażu wymaga użycia specjalistycznych narzędzi – stal niełatwo jest przeciąć, trudno także wycinać w niej otwory. Łączenie elementów nie wymaga już użycia specjalnych narzędzi – rynny łączy się klamrami zaciskowymi, denka do nich najczęściej mocuje się na wcisk (pomocny może być przy tym gumowy młotek), rury – także na wcisk. Obowiązuje przy tym zasada: nic na siłę! Dzięki klamrom czy złączkom zaciskowym można wielokrotnie demontować system bez ryzyka uszkodzenia lub rozszczelnienia. Niektórzy producenci oferują też sprytne udogodnienia, na przykład osłony haków. Jeżeli po jakimś czasie zdecydowalibyśmy się na zmianę systemu z brązowego na czerwony, nie musimy wymieniać brązowych haków – wystarczy je zasłonić. Montaż wymaga jednak staranności i dokładności, która pozwoli uniknąć błędów. Oto ich lista:
- uszkodzenia powłoki – mogą się pojawić w wyniku zadrapania powłoki rynien oraz na skutek cięcia ich przyrządami elektrycznymi bez późniejszego zabezpieczenia miejsca cięcia. Cięcie ręczne nie uszkadza powierzchni powłoki ani ocynku – a ten zabezpiecza ślad cięcia w wyniku samogalwanizacji. Wysoka temperatura będąca wynikiem cięcia urządzeniami elektrycznymi uszkadza powłoki i jest przyczyną wyparowania ocynku – na skutek tego miejsce cięcia będzie rdzewiało;
- niewłaściwe dopasowanie rozmiaru rynny do powierzchni dachu – nawet jeśli prowadzimy montaż samodzielnie, lepiej, jeśli obliczenie powierzymy doradcy technicznemu od producenta;
- nieprawidłowo zachowany spadek;- nieprawidłowe odległości między rynajzami – nie wolno przekraczać maksymalnych odległości zalecanych przez producenta; w przypadku rynien stalowych najlepiej, jeśli haki są rozstawione co 60 cm.

Transport i przechowywanie

Stalowe rynny powlekane ze względu na trwałość materiału nie wymagają specjalnego przechowywania. Jednak podczas składowania oraz transportu należy je chronić przed zarysowaniem. By mu zapobiec, producenci pokrywają rynny i rury folią zabezpieczającą ich powierzchnię przed uszkodzeniami. Usuwa się ją na budowie, bezpośrednio przed montażem. Nie należy wysuwać rynien z palet, tylko je podnosić; pozwala to uniknąć zadrapania powierzchni.


Sztucer można przymocować do rynny zaginanymi uchwytami lub specjalnymi klamrami.
Autor: Dablex
Denka rynien mocuje się na wcisk – można sobie przy tym pomóc gumowym młotkiem.
Autor: Dablex

Jak dobrać rynnę?
Można to zrobić samodzielnie tylko wtedy, gdy dach ma nieskomplikowany kształt – jest dwu- lub czterospadowy. Wykorzystuje się do tego wzór na efektywną powierzchnię dachu:
 EPD = (W + H/2) x L, w którym: W  – odległość w poziomie od narożnika dachu do kalenicy; H – wysokość dachu; L – długość dachu (wymiary należy podać w metrach). Gdy dach ma skomplikowaną budowę, lukarny itd. – lepiej poprosić o wyliczenia doradcę technicznego producenta albo do dekarza. Do powierzchni do 100 m² stosujemy zazwyczaj rynny o średnicy 125 mm i rury spustowe o średnicy 90 mm lub większe. Dla większych powierzchni należy stosować rynny 132 mm o głębszym profilu – 150 mm – i rury 100 mm. To przepustowość rur spustowych gwarantuje sprawny przepływ wody deszczowej, a nie głębokość rynien, które mają za zadanie wyłapywanie wody z dachu i odprowadzanie jej na zewnątrz za pośrednictwem rur.


Zawsze w systemie
Stalowe rynny powlekane są zazwyczaj oferowane w systemach, na które składają się:
- rynny i pasujące do nich denka (zamknięcia rynien), narożniki (wewnętrzne i zewnętrzne), złącza, haki (doczołowe i na­krokwiowe), sztucery, kolanka, trójniki;
- rury spustowe i pasujące do nich łączniki, obejmy, wylewki, rury spustowe z kołnierzem;
- złącza (klamry) i zamknięcia rynny wyposażone w specjalne uszczelki z gumy EPDM.
Akcesoria dodatkowe: czyszczaki, siatki, sitka, rewizje, wpusty.

Rynny ze stali powlekanej są sprzedawane w kompletnych systemach, do których w razie potrzeby można dobrać akcesoria, takie jak sitka, czyszczaki.
Autor: LINDAB

Odporne powłoki
Powłoki powinny być trwałe i odporne na płowienie, a także maksymalnie gładkie. Zarówno systemy stalowe powlekane, jak i te z PCW nie są w pełni odporne na zmianę barwy. Reagują jednak różnie – niektóre powłoki na rynnach stalowych odbarwiają się szybciej niż inne. Ważne jest, by płowienie następowało stopniowo i równomiernie. Jednym z najtrudniejszych do utrzymania kolorów jest tak popularny w Polsce brąz. We Francji, gdzie nasłonecznienie jest dużo większe, rynny sprzedaje się zwykle w jasnych barwach – piaskowej, beżowej.


Autor: Agnieszka Sternicka , Marek Sternicki

Elementy systemu


Denko (dekiel).
Autor: PLASTMO
Hak combi.
Autor: Dablex




Hak doczołowy.
Autor: ICOPAL
Rura spustowa.
Autor: PLASTMO



Złączka uszczelniająca.
Autor: PLASTMO
Łącznik.
Autor: Dablex



Obejma.
Autor: LINDAB
Narożnik wewnętrzny.
Autor: ICOPAL




Trójnik.
Autor: PLASTMO
Kolano.
Autor: Dablex
Rynna.
Autor: PLASTMO



Sztucer.
Autor: LINDAB
Wylewka.
Autor: Dablex








Poznaj swoją przyszłość

Jedna z najlepszych wróżek w Polsce Wróżka Mira Elżbieta Sobczyk odpowiada na pytania na swoim Facebooku  lub przez e-mail. Problemy ze zdrowiem lub w sprawach "miłosnych" ? A może interesują Cię kwestie finansowe?  Sprawdź swoją przyszłość. Jej odpowiedzi pomogły już tysiącom ludzi w Polsce. Można się z nią skontaktować Jej profil na Facebooku lub http://twojawrozka24.pl
Podobne posty